Op 17 augustus schreef ik een blog met de titel :  ” ik geef u op een briefje: ook Nederlandse banken gaan weer bonussen betalen “.

Vandaag publiceert ING dat de bonussen voor ING werknemers 50% hoger zullen uitvallen dan in 2008 (en passant maakt ING een verlies van 700 miljoen in 4e kwartaal bekend).

Ed Groot schrijft vandaag in het FD dat een ‘verplicht pensioen een prima idee is’, maar dat ‘voor wat meer vrijheid goede argumenten zijn’. Ik ben het daarmee eens. Iedereen die zich verdiept in het Amerikaanse pensioensysteem (alles zelf doen), weet dat dit geen optie is. Wat dat betreft is ons collectieve pensioensysteem een zegen. Het is ook gemakkelijk, zeker in de uitkeringsfase. Immers een pensioenfonds betaalt het pensioen uit tot het overlijden en als je het allemaal zelf moet doen, dan zul je goed moeten rekenen of het overlijdingsrisico gaan verzekeren.

Maar het collectieve kan wel een tandje minder, zeker voor mensen die een hoog inkomen hebben. Gelukkig zie je steeds meer pensioenfondsen die overgaan tot het ‘beschikbare premiestelsel’ en de consument een keuze geven.

Want er bestaan ook veel fabeltjes, ingefluisterd door pensioenbestuurders die hun eigen baan proberen te verdedigen. Ook Ed Groot noemt er twee.

In de eerste plaats de kennis over beleggen bij de pensioenfondsen. Net zoals het geval is bij beleggingsadviseurs, er zijn goede en slechte, maar hoe weet je dat? Het valt mij wel altijd op dat pensioenfondsen hun aandelen gaan verkopen als de beurs er slecht bij ligt (want dan dalen de dekkingsgraden). Grappig is dat die beleggingsattitude alstijd aan particulieren wordt toegedicht.

Het tweede punt is dat pensioenfondsen goedkoper zouden kunnen beleggen. Ik waag dat te betwijfelen. De pensioenfondsen hebben voor het beleggen een apparaat nodig dat geld kost en sommige pensioenfondsen kiezen voor een actief beleggingsbeleid, terwijl het alom bekend is dat veel handelen ten koste gaat van het rendement.

Zelf beleggen is goedkoop, heel goedkoop. Laten we het maar even op een rijtje zetten:

Een rekening openen kost niets. Het storten van geld op de rekening kost niets. Het geld 15 jaar blokkeren (zodat je er niet aan kan komen) kost niets. Transacties, hoe klein dan ook, kunnen worden gedaan voor 0,5% en voor het beheer wordt 0,6% tot 1% per jaar gerekend. Dat is niet veel.

Maar het zou nog veel goedkoper kunnen. Transacties hoeven niet meer dan 0,1% te kosten en als consumenten bereid zijn zelf te beleggen (simpel hoor: koop trackers en je doet precies hetzelfde als als een pensioenfonds; zorg ervoor dat je richting uitkeringsdatum switch van aandelen naar obligaties) dan is een jaarlijkse beheervergoeding ook niet nodig.

Het is wellicht provocerend, maar wel waar. Het wachten is op aanbieders van het product.

Twee onderzoekers van respectievelijk de Drexel University in Pennsylvania en de Universiteit van Tilburg (Dorn & Sengmuller) hebben een verklaring gevonden voor het soms grillige en irrationele gedrag van particuliere beleggers (zie hier link). Beleggers, met name de actieve beleggers, doen het ook voor de lol. Zij stellen dat meedoen even is belangrijk is dan winnen. Op de Olympische Spelen is deze leus niet meer dan een echo uit een ver verleden. Maar hij gaat wel op voor particuliere beleggers.

Dat is voor mij geen nieuws. In 2007 heeft Alex Beleggersbank de voorpagina van de Telegraaf gehaald met een onderzoek naar het beleggersgedrag van haar klanten. Daaruit viel op te maken dat klanten door het zeer actieve handelen flink wat rendement lieten liggen. Maar actief handelende klanten hadden ook veel plezier in dat handelen, en zeg ik, volkomen terecht.

Tijdens presentaties liet ik mijn klanten de resultaten ook zien en stelde provocerend dat “actief beleggen schadelijk is voor uw financiele gezondheid”. Men wist waar men aan begon en wie de werkelijke winnaar in dit spel is: in mijn geval Alex, maar in feite alle brokers (zij zijn niet meer dan de casinohouder). Hoe zit het dan met de “zorgplicht”, zult u zeggen?

Ik had daarvoor een simpel advies. Open TWEE rekeningen. Op de ene rekening kiest u voor de lange termijn, handelt u niet teveel, kiest u het liefst voor goedkope trackers en luistert u niet al teveel naar zogenaamde experts. Op de andere rekening gaat u juist lekker actief handelen en u bent bereid om dit geld kwijt te raken. Zorg er vooral voor dat de twee rekeningen nooit vermengd worden.

De actief handelende particulier is een aantrekkelijk doelwit. Recent zijn hierover twee interessante artikelen verschenen. In het eerste verhaal wordt het succes van de kortlopende optie (d.w.z. looptijd 1 week en 1 dag) bij Euronext. Van de circa 130.000 opties per dag, zijn er 50.000 met een looptijd van een week of korter. Dat levert een aantrekkelijke provisie voor de bank op.

In het andere artikel wordt een zegsman van de ABN AMRO geciteerd die aangeeft dat de bank het marktaandeel in zogenaamde Turbo’s (dat is overgenomen door de RBS) weer wil terug heroveren. Turbo’s, maar ook de Sprinters van ING en de Speeders van de Commerzbank zijn populaire beleggingsinstrumenten bij de particuliere belegger en insiders weten dit, zeer lucratieve producten voor de uitgevende banken.

De Icesave-soap gaat nog even door. In mijn eerdere blog gaf ik aan dat ik de uitspraken van Du Perron (professor en onderzoeker in hoeverre DNB steken heeft laten vallen in Icesave-drama) in de Volkskrant niet correspondeerden met zijn eigen onderzoek (zie hier het blog: “http://bank.blog.nl/dnb/2010/02/11/icesave-laat-de-echte-du-perron-nu-opstaan“).

In de Volkskrant had Du Perron blijkbaar gezegd dat DNB net als de Banque de France de aanvraag van Icesave had kunnen weigeren/traineren. Vervolgens gaf de Banque de France een verklaring uit dat Icesave helemaal geen aanvraag heeft gedaan. Ik zelf had al gesteld dat vertragen in ieder geval niet tot de formele bevoegdheden van DNB behoort.

Nu heeft Minister Bos een brief laten uitgaan, waarin Du Perron nog wat verder het moeras wordt ingeduwd (zie hier de brief).

Hier volgt de ‘mea culpa’van Du Perron:   “Vandaag heeft prof. mr. C.E. du Perron op mijn verzoek om inlichtingen over de aanvullende toetreding van Icesave (Landsbanki) tot het Franse depositogarantiestelsel mij geïnformeerd als volgt: “Onlangs heb ik tegenover de media verklaard dat het mij bekend was dat een aanvraag van Icesave (Landsbanki) om in Frankrijk aanvullend toe te treden tot het depositogarantiestelsel aldaar was geweigerd. Deze verklaring baseerde ik op bronnen van buiten de Nederlandsche Bank, waardoor ik mij vrij voelde hierover te spreken. Inmiddels is mij gebleken dat de informatie die ik aan deze bronnen ontleende onjuist was en dat ik deze bronnen verkeerd heb geïnterpreteerd. Ik heb geen weet van een aanvraag tot aanvullende toetreding als genoemd”.

Het is allemaal niet fraai. Vooralsnog blijft mijn constatering staan dat DNB de aanvraag van Icesave voor een bijkantoor niet kon weigeren/traineren en geheel moest afgaan op informatie van de toezichthouder in Ijsland.

Op 23 september heb ik een blog geschreven over  beoogde wetgeving die de Amerikaanse overheid toegang zou verlenen tot mutaties en saldi van Euopeanen (zie hier: http://bank.blog.nl/betalingsverkeer/2009/09/23/toegang-vs-tot-europese-bankgegevens-niet-in-achterafkamertjes-goedkeuren).

Naar nu bekend is geworden heeft het Europese parlement deze beoogde wet kunnen schrappen. Dit is mede te danken aan aan politici van D’66 (Sophie in ‘t Veld) en VVD (Jeanine Hennis-Plasschaert). De laatste was in het parlement verantwoordelijk voor het dossier,

Dit is een belangrijke stap voor diegene die privacy belangrijk vinden, dan wel minimaal reciprociteit in de relatie met de VS willen zien. Balkenende betreurt de uitkomst zeer. Voor hem was de deal belangrijk in de strijd tegen het terrorisme. Onze premier leeft nog in de ‘bush tijd’ en vindt alles wat de VS voorstelt blijkbaar zonder veel discussie okee.

Ik zie niet in waarom de VS onbeperkt toegang mag hebben tot mijn betalingen (binnen Nederland) en saldi; ook al heb ik niets te verbergen, want dat argument wordt mij altijd weer voor de voeten wordt geworpen als een stuk van mijn privacy wordt aangetast.

Het dossier is natuurlijk niet dicht en zal worden vervolgd. Ik houd u op de hoogte

De Icesave-soap gaat nog even door.In een Volkskrant artikel wordt Du Perron geciteerd waarin hij stelt dat DNB (Wellink) de vergunning van Icesave had kunnen weigeren. In het artikel wordt gesteld dat Frankrijk dit wel heeft gedaan. Helaas wordt het verhaal niet onderbouwd met harde argumenten.

Nu heeft Du Perron, samen met de Moor- van Vugt, dit wel gedaan in een rapport dat is opgesteld in juni 2009 in opdracht van Ministerie van Financien (“De bevoegdheden van de Nederlandsche bank inzake Icesave”). Dit rapport is verder door beide auteurs verdedigd voor de Commissie de Wit.

Wat staat in het rapport? Kort samengevat: DNB had geen tot zeer weinig bevoegdheden om de vergunning van Icesave als “bijkantoor” (dat het een bijkantoor betreft is zeer wezenlijk) op dat moment te weigeren. Hieronder twee citaten uit het rapport.

” Vraag: Moet DNB de vestiging van een bijkantoor in Nederland van een bank met zetel in een andere lidstaat toestaan (of, anders gezegd: kan DNB dat tegenhouden)? Antwoord: DNB moet die vestiging toestaan indien is voldaan aan de voorwaarden die de wet daartoe stelt op basis van de herziene Bankenrichtlijn. Zie par. 3.1.2 en 3.2.  In dat geval kan DNB die vestiging dus niet tegenhouden.”

“ Wij benadrukken dat DNB moest handelen binnen de beperkingen van het Europese stelsel en met onzekere informatie. Dat achteraf geconcludeerd kan worden dat een andere handelwijze het nadeel dat door Icesave is ontstaan geheel of gedeeltelijk had kunnen voorkomen, impliceert niet dat DNB, binnen dat kader en naar de wetenschap die zij toentertijd had, beleidsmatig verkeerde keuzes heeft gemaakt en nog minder dat DNB rechtens gehouden zou zijn geweest anders te handelen.”

De voorwaarden genoemd in de herziene bankenrichtlijn (gebaseerd op de Europese richtlijn) zijn zeer beperkt. Er wordt genoemd het ‘algemeen belang’ . De onderzoekers (Du Perron) geven echter aan dat op het moment van het afgeven van de vergunning voor het bijkantoor van een kleine Ijslandse bank, het algemene belang geen rol van betekenis kon spelen.

Er is ook een goede reden waarom de bevoegdheden van DNB zo beperkt zijn!

Bij een Bijkantoor speelt de toezichthouder in land van herkomst (Ijsland) de boventoon. Zij zijn verantwoordelijk voor het afgeven van de noodzakelijke informatie over de vergunning van de betreffende bank in het land van herkomst. Het Bijkantoor valt ook NIET onder het Nederlandse depositogarantiesysteem (!). Dus de spaarders die geld inlegden bij Icesave wisten of zouden moeten weten dat zij vielen onder het Ijslandse garantiesysteem.

Wel is het zo dat de ‘topping up’ clausule is gebruikt. Dat houdt in dat de spaargelden van 20.000 tot 40.000 wel onder Nederlandse systeem vielen (dit was geen verplichting!).

De opmerkingen van Du Perron in de Volkskrant kan ik dus niet rijmen met zijn eigen onderzoek. Dus wil de ‘echte’ Du Perron nu opstaan?

Vandaag schrijft ‘Bartjens’ in het FD over de nieuwe LeaseplanBank (zie hier). Bartjens maakt het hier wel weer bont en geeft er blijk van helemaal niet naar de Commissie de Wit geluisterd te hebben. Gisteren publiceerde ik zelf al op mijn blog over deze zogenaamde nieuwe bank (http://bank.blog.nl/bankieren-algemeen/2010/02/10/leaseplan-bank-echt-iedereen-wil-meesnoepen-uit-de-snoepdoos-van-minister-bos).

Het gaat mij in het geval van Bartjens om de laatste alinea. Daarin stelt Bartjens het volgende: ‘Mooi zou zijn als de concurrenten in de tussentijd toegeven dat er nog volop ruimte is en met Lease Plan Bank mee omhooggaan’.

Dit is echt de wereld op z’n kop. De Leaseplan Bank kan de hoogste tarieven in Nederland bieden omdat zij risicovolle uitzettingen heeft. Dit is 100% vergelijkbaar met het ING Direct debacle, waarbij ING Direct ook de hoogste tarieven bood, maar dat alleen maar kon omdat zij investeerde in de risicovolle Alt-A hypotheken.

Voor banken die met minder risico willen werken (omdat zij werken met geld van spaarders) is er misschien ruimte om hogere tarieven te bieden (maar dit gaat ten koste van de winstpotentie van de bank), maar NIET omdat de Leaseplan Bank dit doet.

Gisteren werd bekend dat LeasePlan zijn internet ‘spaarbank’ nu echt live heeft gezet. In mijn blog van 27 augustus heb ik dit initiatief al kritisch besproken (zie hier). Je zou denken dat wij iets geleerd zouden moeten hebben na de verhoren van de Commissie de Wit. Helaas moet ik constateren dat dit niet het geval is. Natuurlijk, ik weet ook wel dat DNB zal zeggen dat er juridisch geen speld tussen te krijgen is, maar het blijft curieus en voor veel andere banken in Nederland een ‘doorn in het oog’.

Waar gaat het over?

LeasePlan, een autoleasebedrijf in handen van Volkswagen en een duitse investeerder Metzler (ik heb in de oorspronkelijke versie van dit blog geschreven: “twee Arabische staatsfondsen”, deze partijen hebben het belang verkocht), gaat ook een spaarbank voor particulieren oprichten. Hoeveel particulieren kennen LeasePlan? In directe zin weinig, want LeasePlan biedt diensten aan bedrijven die een wagenpark hebben van minstens 25 auto’s. Wellicht rijdt u in een geleasde auto van LeasePlan, maar wilt u dan ook uw spaargeld daar parkeren? Ik denk het niet. Toch kan LeasePlan een spaarbank oprichten, want in juridische zin is het Bank (ingeschreven in het WFT register van DNB) en omdat zij staat ingeschreven in het desbetreffende register van AFM valt zij onder het deposito-garantiesysteem. Met andere woorden, LeasePlan gaat ook meesnoepen uit de snoepdoos van Bos. Het is zeer twijfelachtig of een consument een spaarrekening zou openen bij LeasePlan als de Nederlandse Staat geen garantie zou geven.

Vooralsnog is Leaseplan een winstgevend bedrijf. in 2009 heeft zij 165 miljoen verdiend. Leaseplan gaat een bank voor particulieren starten omdat haar traditionele financieringsbron, via de bank en kapitaalmarkt, op kritische momenten opdroogde. Maar wat gebeurt als Leaseplan failliet gaat? Als het saldo bij die bank binnen de grenzen van het depositogarantiesysteem valt, voor u als consument niets, maar des te meer voor de andere banken in Nederland. Die moeten opdraaien voor het verlies.

Dit is natuurlijk eigenlijk te gek voor woorden. Leaseplan gaat eerst de huidige, echte consumentenbanken beconcurreren (en wellicht de tarieven opdrijven) en vervolgens mogen diezelfde banken uit hun geslonken winst, het evt. verlies van Leaseplanbank ophoesten. Het is niet meer dan logisch dat de banken hiertegen opponeren en pleiten voor een nieuw depositogarantiesysteem, waarbij banken met het hoogste risico ook de hoogste bijdrage in de pot moeten storten.

Met de start van Leaseplanbank is de urgentie nu nog hoger geworden. Tempo, minister Bos a.u.b.

In het FD van vandaag staat een ingezonden brief van mij over drie weken Commissie de Wit.

Jammer,veel gemiste kansen

De opzet die het parlement heeft gekozen om oorzaken van de ‘kredietcrisis’ boven tafel te halen, heeft ertoe bijdragen dat waarheidsvinding lastig zou worden. De financiële problematiek is een lastige, en zoals Nout Wellink, president van de Nederlandsche Bank, terecht opmerkt een ‘veelkoppig monster’.
Door geen financiële deskundigen in de commissie te benoemen, het parlement was bang voor tunnelvisie, is er geen sprake van een verhoor, ook al mag het juridisch niet zo genoemd worden. De vragen worden een voor een opgesomd en zelden is een commissielid bij machte alert en ad rem te reageren op soms echte ‘schoten voor open doel’, zoals wanneer Arthur Docters van Leeuwen, oudbestuursvoorzitter van de Autoriteit Financiële Markten, zegt: ‘Er is helemaal geen zelfregulering.’
Ook is het heel jammer dat ondervraagden niet vaker worden geconfronteerd met opmerkingen van andere ondervraagden, terwijl er genoeg mogelijkheden waren. Waarom werd ING-commissaris Wim Kok niet geconfronteerd met de uitspaak van Koos Timmermans, chief risk officer bij ING, die vond dat ING Direct veel te hard was gegroeid?
Gevolg is dat nu de indruk achterblijft dat de commissie haar bevindingen al in grote lijnen heeft vastgesteld nadat met alle betrokkenen achter gesloten deuren al eerder is gesproken, en dat de bankiers vooral hun eigen stoepje mogen schoonvegen. Daarbij speelt dat het jammer is dat vragen over de overname van ABN Amro en het failliet van de IJslandse bank Icesave, hoe belangrijk deze kwesties ook zijn, vermengd zijn met het zoeken naar de echte oorzaken van de crisis.
Ik snap dat wel, want voor ‘de bühne’ is het mooie televisie om oud-ceo Rijkman Groenink gediskwalificeerd te zien worden door de voorzitter van de raad van commissarissen van ABN Amro, Arthur Martinez, Wellink en minister Wouter Bos van Financiën. Maar ik had de drie heren liever diepgaand ondervraagd zien worden over het machtsevenwicht in de raad van bestuur van ABN Amro tussen de zakenbankiers en de retailbankiers. Want, zo blijkt na drie weken commissie-De Wit, daar ligt in ieder geval één van de oorzaken van de bankencrisis.

Peter Verhaar, oud-directeur Alex Beleggersbank.