Elke beweging heeft zijn eigen ‘gekkies’. Die duiken altijd op in tijden van crisis. Zo worden we door de aardbeving in Japan weer eens getracteerd op ‘religekkies’ (zie hier en hier voor mooie verslagen). Heb ook erg gelachen om de EO einde-der-tijden-rapportage over the watchmen of the night. Ook de ‘milieugekkies’ zijn door Fokushima weer wakker geworden. Verbod op terrasverwarmers en natuurlijk moeten alle auto’s in Amsterdam elektrisch worden.

En het kon niet uitblijven. De financiële wereld heeft nu ook zijn eigen ‘bankgekkies’. Gekkies houden ervan de werkelijkheid ernstig te versimpelen. Dus ook bij de banken. En dan mag ik het gaan uitleggen.

Het buzzwoord van de bankgekkies is het ‘fractioneel bankieren’. Het begon allemaal met de film “Zeitgeist”. Een paar maanden geleden heb ik in Amsterdam de wereldpremière bijgewoond en mocht toen in discussie met de zaal. Nou, dat heb ik geweten. Fractioneel bankieren is volgens de bankgekkies pure alchemie. Banken maken geld uit niets. Gratis geld en de winsten vloeien in de zakken van de bankiers. En het is allemaal de schuld van de vrije markt, ontstaan door Reagan in jaren ’70. Het is een complot van de ‘hoge heren’.

Onzinnige paniekzaaierij. Banken worden niet voor niets geldscheppende instellingen genoemd en dat zijn ze al sinds 1492. De Italiaanse bank Monte dei Paschie di Siena (bestaat nog!) zag dat het mogelijk was meer krediet te verstrekken dan er aan spaargeld toevertrouwd was; wel met 2 voorwaarden (1) geen ‘echt, tastbaar’ geld meer (zoals gouden munten) en (2) spaarders moeten vertrouwen hebben in de bank.  Zonder vertrouwen geen spaargeld, zonder spaargeld geen krediet, zonder krediet geen groei. We hebben veel te danken aan de uitvinding van het girale, virtuele geld. Sterker nog, we hebben er onze welvaart aan te danken.

Theoretisch kan een bank heel ver gaan met geld scheppen. Echter krediet geven is risicovol en elke econoom weet dat het verlies op de hoofdsom niet gecompenseerd wordt door te ontvangen rente. Individuele banken gaan daarom zeker niet tot-het-gaatje met geldcreatie (zie hier). Maar het vlees is zwak en dat weten Centrale Banken. Zij eisen daarom óók eigen vermogen. En daar is het misgegaan. Centrale Bankiers met zwakke knieën hebben de teugels te ver laten vieren. Het eigen vermogen is gedaald tot een waanzinnige 2%. En dan vervolgens toestaan dat banken niet failliet konden gaan; dom, heel dom. “Bazel III” is daarom een stap(je) in de goede richting (zie hier).

Geldcreatie hoort bij bankieren en is noodzakelijk om groei te realiseren. Dat kunnen we niet zeggen van de geldpersmachine die in de VS staat en FED heet. Zie deze beangstigende grafiek. Een overheid die geld produceert, dáár moet je als burger echt voor uitkijken. De Amerikaanse overheid kan niet failliet, toch? Of wel? Deze week werden de eerste haarscheurtjes zichtbaar. Kredietbeoordelaar S&P zette de VS op een waarschuwingslijst. En de brief van Minister van Financiën Geithner spreekt boekdelen.

Wie zich over een mogelijk faillissement van de VS druk maakt, is geen ‘gekkie’.

Als de Volkskrant de slogan “links lullen, rechts vullen” gebruikt, dan mag ik het ook. Want ik heb er eentje, hoor. Nee, niet onze maatschappelijk bewogen vakbondsleider Lodewijk de Waal, die waterdichte schotten moeten hebben tussen de linker -en rechter hersenhelft; hoe kun je anders Directeur van Humanitas zijn geweest (zie hier promootje met de Waal) en dan zonder morren de salarissen van de ING-bazen goedkeuren? Ik heb het over de nieuwe baas van de AFM, Ronald Gerritse.

Ronald Gerritse is bepaald geen ‘malle gerritje’ want hij gaat 4 ton verdienen en dat is aanzienlijk meer dan dat hij nu verdient als ambtenaar (hij was de thesaurier-generaal= algemeen schatkistbewaarder en dat is een van de mooiste springplanken naar geldelijk geluk (zie hier). Gelukkig voor de bonushaters is het een vast salaris (maar wel met 13e maand, maar dat noemen we natuurlijk geen bonus) en Gerritse hoeft zich absoluut geen zorgen meer te maken over de ‘oude dag’ want de pensioenregeling is ook riant.

Het was weer Irrgang (SP) die de kastanjes uit het vuur mocht halen en tijdens het ‘vragenuurtje’ aan minister de Jager uitleg vroeg over het salaris dat ver uitgaat boven de Balkenende-norm (inc. pensioen 223.666) die het maximale salaris van functionarissen in de (semi) publieke sector vaststelt. En dat mag je de AFM noemen. Hij stond moederziel alleen, steun kwam van de PVV (van Vliet: ‘mijn broek zakt nu wel helemaal af, hij verdwijnt zelfs in de grond’) en GL. Op vileine wijze werd Irrgang door de Jager weggezet. ‘Uw standpunt is bekend, maar de Kamer heeft een uitzondering gemaakt voor de AFM en DNB’. Wat is volgens  de Jager de reden voor het hoge salaris?  Houd u even stevig vast! Salaris moet marktconform zijn, want ‘anders lopen ze weg’. Hommen van ING had het niet beter kunnen zeggen.

Maar waar was Plasterk? Weet u het nog? “idiote salarissen” , riep onze bioloog in de Kamer, toen het ging om Hommen van ING. Plasterk bleef in de bankjes zitten en zelfs zijn mimiek, die anders altijd zo treffend verontwaardigd kan zijn, was afwezig. Reden?

Gerritse is van de PVDA en dan gelden andere regels. Irrgang verwees nog even vertwijfeld naar de ‘erecode’ van de PVDA (zie hier), maar die kan naar willekeur gehanteerd worden. We kennen nog de soap rond  de PVDA senator Postema. Lees hier nog maar eens hoe er gedraaid kan worden (Balkenende had dus toch gelijk in zijn debat met Bos: ‘u draait en u bent oneerlijk’).

De AFM is van het gedragstoezicht en heeft de mond vol over de perverse prikkels van hoge salarissen in de branch. Irrgang heeft gelijk. Waarom moet de baas van deze relatief kleine instelling zoveel verdienen? Kan AFM niet het goede voorbeeld geven? Voelt de baas zich anders niet serieus genomen als hij in gesprek gaat met de leden van de raad van bestuur van de banken? Het is een gemiste kans van de Jager om het salaris nu verder te verlagen, zoals Bos destijds met veel bravoure bij benoeming Hoogervorst (VVD) heeft gedaan.

Ik had mij zo voorgenomen geen aandacht meer te geven aan de bonusdiscussie. Genoeg over geschreven, dacht ik. De ‘Maginotlinie’  is gegraven; verbale bommen en granaten vliegen over en weer. Maar ruziënde PVDA-bonzen, een curieuze brief van het hoofd bankenlobby, Boele Staal,en een bonusrelletje bij autoverhuurbedrijf Leaseplan en het is weer bal. En het lijkt alsof de tijden van Den Uyl weer terug zijn. Het grootkapitalisme staat recht tegenover de politiek, de media en het volk.

Even ‘Andere Tijden’ : in 1976 sloegen negen multinationals alarm met ‘de brief van de negen’ en vroegen Den Uyl te stoppen met herverdelen en weer aandacht te hebben voor geld verdienen Na de oliecrisis verarmde Nederland, het bedrijfsleven was bijna failliet. De banken leden gigantische verliezen op kredieten. De overheid verleende op grote schaal staatssteun aan bedrijven.

Eh, wel 1 heel klein verschilletje. Nederland is nu schatrijk met een netto vermogen (na hypotheekschuld) van 967 miljard. Dat was in de tijd van Joop wel anders. Maar de brief van Staal aan de fractievoorzitters (niet de financiële woordvoerders) ademt helemaal de sfeer van 1976. Lees mee:   ‘ons land staat voor zware financieringsopgaven’; ‘de toekomst van de banken en ons land zijn onlosmakelijk verbonden’, ‘door toon debat in negatieve spiraal’.

Maar Plasterk (PVDA), die met verve de oude rol van Marijnissen speelt, maar dan in duur maatpak, roept dat ‘het volk de broekriem moet aantrekken’, terwijl de bankbazen zich miljoenen toeëigenen. De demagogie is terug. Kamer én Kabinet (Bos, PVDA) hebben Code Banken goedgekeurd, ja ook gij Plasterk. En RABO, geen staatssteun, mag nu plots wel bonussen uitkeren van 30% (zie minuut 30.00). Hoezo 30%? zou 41,5% ook mogen? En hoe glibberig probeerden Plasterk en Timmermans (ook PVDA; luister hier) de steun aan onbehoorlijke bonus-motie van PVV weg te praten. Scheepbouwer van KPN (óók bij P&W) zei het treffend: afspraak=afspraak. Ironisch is dat zijn miljoenenbonus nu minder commotie geeft (dat was toen anders).

Maar Staal (D66) kan er ook wat van. Juist hij had de ethische kaart kunnen en moeten spelen. Gemiste kans, maar dat zijn we van hem gewend. Toch heeft zijn brief positieve kanten. De discussie zou moeten gaan over de rol van banken, want ‘volk en media’ heeft daar interessante gedachten over. RABO ‘moet’ de hypotheekrente verlagen, maar natuurlijk wél spaarrente verhogen; banken ‘moeten’ voorzichtiger worden, maar wél meer startersleningen verstrekken en natuurlijk geen ‘eigen geld’ vragen. Banken moeten eigen vermogen vergroten, maar zonder winst te maken. Banken moeten ‘nutsfunctie’ vervullen, maar dat moet natuurlijk wel voor niets.

Meer concurrentie tussen banken lijkt mij de oplossing. Helaas is Staal van de Nederlandse Vereniging van Grote Banken. Banken als Friesland Bank, Van Lanschot, BinckBank, ASN en Triodos zouden zich per direct moeten afmelden. En de politiek kan zo weer een Rijkspostspaarbank oprichten; in 1976 kwam overheidsbank NIB tot leven. Maar dan krijg je ook de service en het productenpakket van deze ambtenarenbank. En ik kan het tarievenpakket van deze bank nu al voor u uittekenen.

Een loopgravenoorlog leidt bij beide partijen tot grote verliezen. Lijkt mij niet verstandig. Het is tijd dat het rijke Nederland haar knopen gaat tellen.

De vaste commissie voor Financiën heeft onlangs met minister de Jager overleg gevoerd over de kabinetsreactie op het rapport van de ‘commissie de Wit’ (9 maart 2011). De media-aandacht ging uit naar de bonusparagraaf in het rapport. In de schaduw van het bonusgeweld is echter ook gedebatteerd over minder prozarische onderwerpen, waaronder de nummerportabiliteit. Met name Koolmees (D66) maakte een pleidooi voor de invoering van nummerportabiliteit. Hij diende samen met Braakhuis (GL) een motie in (zie hier). Dat was overigens niet de eerste motie van de Kamer. In 2009 hadden Tang en Vos (PVDA) hiervoor ook al aandacht gevraagd.

De reactie van de Jager was voorspelbaar. Hij schaart zich achter het NVB standpunt en dat is geen nieuws. Interessant is wel dat de minister nu zegt dat het acht jaar geleden ingevoerd had kunnen worden, maar dat nu de invoering van het Europese betaalsysteem SEPA dat verhindert. Binnen SEPA wordt het bankrekeningnummer 100% gekoppeld aan de bank-en land code. De vertragingstaktiek van de NVB heeft weer succes gehad.

Maar laten we het eens over de achtergrond van nummerportabiliteit hebben. De politiek ziet het als een middel om concurrentie tussen banken te vergroten. Koolmees ziet het ook als een instrument om ontevredenheid te tonen, “stemmen met de voeten”. En die ontevredenheid is er, als wij het TV-programma KASSA moeten geloven. Maar liefst 41% van de ondervraagden (dit is wel een VARA-populatie!) zou van bank willen veranderen.

Ik denk niet dat nummerportabiliteit de uiteindelijke oplossing is. Invoering zal zeer hoge kosten voor het bankwezen met zich brengen en het is maar de vraag of het meenemen van het nummer de ‘heilige graal’ is. Een onderzoek in Zuid-Korea in de mobiele telefoniesector wijst op tegendeel.

We moeten ophouden te denken dat het rekeningnummer ‘eigendom’ is van de klant. Dat is het niet. De bank is eigenaar van het rekeningnummer en biedt diensten aan op dit rekeningnummer. Ik zet mijn kaarten op de ‘overstapservice’ van de banken (zie hier), maar dan moeten we de banken dwingen deze ‘service’ veel duidelijker en prominenter onder de aandacht te brengen. De Jager maakte duidelijk dat ook onder SEPA de ‘overstapservice’ zal blijven bestaan (zie hier). Bij ABN AMRO is het in ieder geval niet te vinden voor gewone consumenten. En dat terwijl de Jager en de NVB de ‘overstapservice’ roemen als “uniek in Europa“. Het zou de NVB sieren als zij op TV regelmatig aandacht zouden geven aan deze service (i.p.v. die onnozele pin-commercial). En waarom zijn banken zelf niet veel assertiever? Is er een stilzwijgende afspraak ?

We moeten de rompslomp van het openen van een nieuwe rekening niet overdrijven. Via internetbankieren is dit bij de meeste banken nu toch echt een ‘fluitje van een cent’. Natuurlijk, er moeten wat zaken worden doorgegeven (bijv. nieuwe rekeningnummer doorgeven aan werkgever of uitkeringsinstantie), maar als consumenten zó ontevreden zijn, dan mogen een paar uurtjes ‘administratie’ het probleem niet zijn.

Het echte probleem is dat consumenten lui zijn en willen dat alles voor ze geregeld wordt. KASSA legt wat mij betreft dan ook de schuld bij de verkeerde partij.

Donderdag was er in de 2e kamer een hoorzitting over het beleggingsbeleid van onze pensioenfondsen . Aanwezig waren mensen die er verstand van hebben. Wetenschappers, consultants, de echte pensioentechneuten dus, maar ook een toezichthouder, de ex-baas ABP en belangrijk iemand van PGGM . Lekker belangrijk zult u zeggen, gaap. Er is wel wat meer aan de hand in de kamer, toch? Hillengate, Verhagengate, HeroBrinkmangate. En alle financiële journalisten van naam zaten natuurlijk bij DNB om te horen dat Wellink denkt dat de crisis nog moet beginnen (hij kan na zijn pensioen zo bij BNR de column van Kees de Kort overnemen).

Niet wegklikken, ook al interesseert 72% van de mensen zich totaal niet voor het pensioen. Het gaat wel om úw spaarpot van nu 1.032  miljard. Een echte spaarpot, het bedrag staat keihard op bankrekeningen. Geen land dat zo hard gespaard heeft voor haar oude dag. En waar geld is, zijn roofridders. Als bijen zoemen ze om de honingpot heen. We noemen er een paar: uitvoeringscentrales die uw pensioen uitbetalen, vakbonden die in het bestuur zitten en loonpolitiek bedrijven, pensioenkoepels die hun aangename baantje verdedigen, bedrijven die liever geen premie storten, de overheid die graag haar tekort wil financieren en natuurlijk de vermogensbeheerders en ‘consultants’ (Wouter-KPMG-Bos), die dikke bonussen met uw pensioen verdienen. En, o ja, ergens aan de horizon, Grieken, Ieren, Portugezen die graag willen dat wij hún pensioen betalen met óns pensioen.

Zembla had rekenaar Bosch gevraagd eens uit te zoeken wie er allemaal met zijn vinger in honingpot had gezeten. Bosch zei dat pensioenfondsen in 20 jaar 1000 miljard waren ‘kwijtgeraakt’. Hij vergiste zich een nulletje en werd door deze PVV’er als  ’loser’ weggezet (helaas kon hij zelf het aantal nullen niet onthouden en dacht steeds 100 miljoen). Maar 100 miljard is nog altijd ontstellend veel geld en dit bedrag werd bevestigd door de keurige pakkenclub ORTEC.

Hoe ging deze diefstal in z’n werk? Oud baas van ABP (Frijns) en oud toezichthouder (van Dam) gaven mooi inkijkje. In de gouden beursjaren mochten bedrijven geld uit het pensioenfonds halen, werknemers hoefden even geen premie te betalen, de overheid dreigde met ‘pensioenwinst-afroomwet’. De Kamer stond erbij, de vakbonden stonden erbij, de toezichthouder stond erbij. En ook de gepensioneerden, maar die mogen alleen kijken, want die mogen niet meepraten over hun eigen geld.

En dan hebben we de legale diefstal van de vermogensbeheerders, vaak buitenlands, ik noem een Goldman, een Morgan Stanley, waar tenminste echte bonussen worden betaald. ORTEC gaf mooi voorbeeldje van ‘verborgen kosten’. Een ‘funds of funds‘, populair bij pensioenfondsen: even opletten nu: pensioenfonds betaalt 1% aan zijn vermogensbeheerder, die geeft het geld aan beheerder 2, die ook 1% rekent; die geeft geld weer aan beheerder 3 en rekent ook 1%. Uiteindelijk betaalt pensioenfonds 3%, maar denkt 1% te betalen.

Gemiddeld schijnt 1% betaald te worden, dat is 10 miljard aan provisies; deskundigen zeggen dat 0,5% ruim voldoende is als minder actief belegd zou worden; scheelt ons 5 miljard (!!): hoeveel pensioen is dat voor een metaalarbeider?

Als ik u was, zou ik mij maar eens snel gaan verdiepen in het pensioen. Dat levert meer op dan verontwaardigd te zijn over de bankiersbonussen.