Jan-Kees de Jager heeft een heel hoge ‘aaibaarheidsfactor’. Dat is bijzonder opmerkelijk voor een minister die toch een van de grootste bezuiningingsoperaties moet doorvoeren. Nog opmerkelijker is het als je ziet welke hoofdpijndossiers op z’n bordje liggen: de woekerpolis, de bonusbanken, het KIFID, de beloningsregels bij tussenpersonen, de opvolging van DNB en AFM, baas van ABN AMRO. Toch houdt ie zich gemakkelijk staande terwijl hij laveert  tussen ‘man boven de partijen’ en de soms agressieve benadering door de Tweede kamer, met name de PVV en PvdA. Maar onze Nationale Knuffelbeer doet het vooralsnog goed. Laten we even niet vergeten dat onder zijn leiding Aegon haar staatssteun terugbetaalde met een forse beleggingswinst en ING ook al flink op weg is, dat is toch maar binnen! En hij heeft elke zwartspaarder de stuipen op het lijf gejaagd en is 15 miljard aan spaargeld op het spoor.

Maar het dossier Griekenland is van een andere orde. Je kan aan de gezichtsuitdrukking van de Jager zien dat hij het er moeilijk mee heeft. Als oud-ondernemer zal hij weinig begrip voor de Grieken kunnen opbrengen en zal het hem weinig moeite kosten om de opdracht van de kamer uit te voeren om de ‘moeilijkste minister van Financiën in Europa’ te zijn. Maar toen PVV-man van Dijck in een hoorzitting de minister opriep om de Grieken uit de euro te gooien, had de Jager een ‘onderonsje’  met aankomend DNB-president Knot, want die boodschap kan en wil hij in Europa bij zijn collega’s niet verkopen. Gelukkig gaf juist Plasterk van de PvdA hem een mooie uitweg: “de banken moet ook een bijdrage leveren”.

Want dát is helemaal geen probleem voor Nederlandse banken, …..zolang het om Griekenland gaat.

Gisteren heeft de Jager eindelijk geantwoord op vragen van Irrgang (SP): eind 2010 hebben banken 3,7 miljard uitstaan op Griekenland (let op de opmerking over verzekeraars en pensioenfondsen). De Minister zegt dat in 2011 dit bedrag waarschijnlijk lager is. Nou, dat weet ik wel zeker. Dat is gezond beleggersgedrag: verlies nemen en wegwezen. Kijk maar eens naar dit staatje (CPB)!

Maar het ligt nog even anders. De Nederlandse banken waarderen de Griekse leningen tegen de werkelijke waarde en zijn al flink stuk afgeschreven. Dat mag moet van de accountants. Kijk even mee met boekhouder Hommen van ING. Uitstaande leningen Griekenland (incl. Ierland !)  in 2009: 3,8 mrd, in 2010 gedaald tot 1,6 mrd (zowel verkoop als afboeking via eigen vermogen). Ook ABN AMRO (1,2 mrd) waardeert tegen ‘fair value’.

Nederland kan dus echt wel de Griekse leningen kwijtschelden en dus zeker herstructeren (geeft Griekenland noodzakelijke lucht). Dat ligt natuurlijk anders voor de Duitsers en Fransen, daar gaat het nog om forse bedragen (Frankrijk: 57 mrd). Trichet praat over ‘Code Rood’. De Jager is slim, hij kijkt vooruit. Want stel dat Spanje in de problemen komt. Exposure Nederlandse banken: 57,6 mrd (en dat is nog tegen nominale waarde). Kijk, dan wil je wel graag dat dan de private banksector uit Duitsland en Frankrijk mee doet.  Ik vermoed dus dat de Nederlandse banken graag willen meewerken, ook al zeggen ze van niet. Want dit is wel een pokerspel op hoog niveau.

De polderregenten hebben het toch weer voor elkaar gekregen. Er is een akkoord over een nieuw pensioensysteem. En u raadt het al: de poldermasterdonten hebben hun geriefelijke plaats op de pluche zetels behouden. Want het was wel even schrikken voor de ‘sociale partners’: VNO-Wientjes, FNV-Jongerius, SER-Rinnooy Kan. U dacht dat ze maanden vergaderd hadden omdat de problematiek zo moeilijk was? Dacht het niet. Het duurde zo lang omdat de ‘machtigste mannen en 1 vrouw’ van Nederland zich plotseling realiseerden dat de werknemers hun spelletje door hadden. Jarenlang konden ze met de centen van werkend Nederland mooi weer spelen (“Nederland heeft mooiste pensioensysteem; een prachtig exportproduct). Na het opblazen van pensioenpijler 3, de woekerpolis, leek nu ook pensioenpijler 2 om te vallen. Maar ze hebben het gered, voorlopig……

Het probleem is dat de fondsen te weinig geld hebben om alle beloften uit het verleden na te komen. Reden: bedrijven betaalden in de camping-beurshausse  ’even’ geen premie, werknemers werden gepaaid met lagere premies, er werd door buitenlandse vermogensbeheerders ‘actief’ en dus duur gehandeld. En de pensioenfondsbesturen vonden het goed. Lees de column “Legale Diefstal” over de pensioenfonds-hoorzittingen o.l.v. kamerlid Omzigt nog maar eens op na.

Het akkoord is een gedrocht: hierbij een goede linkse uitleg en een goede rechtse uitleg. Het was een mooi pensioensysteem, daarom is er nu wel 800 miljard in kas. Maar het heeft zichzelf overleefd. In het nieuwe pensioensysteem gaat dat geld gaat naar de pensioenen van mensen die komende 15 a 20 jaar met pensioen gaan. En als we tekort komen dan verhogen we toch gewoon de rekenrente, want dat mag plotseling (je gelooft je ogen niet). Het is ronduit gokken op de beurs, want als dat hogere rendement niet wordt gehaald, dan zullen de kassen leeg zijn. De jongeren gaan die rekening betalen!

Het akkoord maakt wel 1 ding duidelijk: er bestaan geen garanties. Mooi, weten we dat ook. Het uit te betalen bedrag (de gevleugelde 70% van het salaris, die sowieso niemand haalt: wie heeft nog 40 dienstjaren?)  is 100% onzeker verklaard en de beursrisico’s worden bij de deelnemers gelegd (dat was altijd al zo, maar dat durfde de vakbond niet hardop te zeggen = de Grote Leugen). Dat wordt vrij spel voor de ‘beleggingsexperts’: met andermans geld beleggen is zo eenvoudig, zeker als er geen sanctie op staat. De bonussen zullen hier weer welig gaan tieren, ‘mark my words’.

Het akkoord is rampzalig voor jongeren. Er is een oplossing. Stop met het zemelen over solidariteit. Stop met een systeem waar ‘sociale partners’ over de bestemming van uw loon beslissen (pensioen is gewoon uitgesteld loon, niets meer, niets minder). Stop met een systeem waar niet duidelijk is wie profiteert van risicovol beleggen, maar wel duidelijk is wie de risico’s draagt. Stop met een systeem waar incompentente pensioenbestuurders het beleggen uitbesteden aan grijpgrage dure vermogensbeheerders.

Kan dat zomaar? Nee, niet zomaar. Werknemers moeten worden ‘vrijgemaakt’ van pensioenfondsdwang. De werkgever stort geld op geblokkeerde bankrekening en bemoeit zich er niet meer mee; op basis van het jaarlijks bij te stellen eigen profiel wordt er belegd en liefst via goedkope indextrackers; en weinig keuze is juist gemak. Gewoon sparen mag ook. Op elk moment weet de werknemer wat de huidige waarde is en wat uitgekeerd gaat worden op basis van aannames. Simpel he!

En kom nu niet met dat argument dat pijler 2 is heel anders dan pijler 3. Er is alleen een organisatorisch en juridisch verschil. Beleggingstechnisch is het 100% identiek en dus kan het allemaal veel goedkoper en transparanter. Een partij als Brand New Day bewijst het en zij zullen nog veel goedkoper worden als meer mensen van BND gebruik kunnen gaan maken. Levert Brand New Day of  Be Frank (Delta Lloyd en BinckBank) ook rendement op. Geen idee, maar de huidige beheerders kunnen dat ook niet garanderen (en gezien de dalende dekkingsgraden kunnen ze het blijkbaar ook echt niet). Niemand kan de beurs voorspellen. Maar de kosten van het beleggen vormen wel een zeer substantieel deel van het uiteindelijke rendement, dus die ‘winst’ is binnen.

Het wordt tijd dat we buiten de ‘gestaalde kaders’ durven te denken. Dat is moeilijk en zeker voor de mensen die nu leuke en goed betaalde baantjes hebben. Maar de Pensioenwet geeft wel de mogelijkheid. Helaas zijn de sociale partners oppermachtig. Kom op politiek, doe er wat aan!

Vandaag staan in het FD twee ingezonden brieven die een relatie hebben met twee blogs die ik op de website van het FD heb geschreven. Ik wil ze u niet onthouden.

1. Nummerportabiliteit (hier link naar mijn blog, op FD niet meer te vinden:  http://bank.blog.nl/fd-columns/2011/04/06/nummerportabiliteit-is-helemaal-niet-nodig)

2. Het splitsen van banken (hier link naar mijn blog, op FD niet meer te vinden: http://bank.blog.nl/fd-columns/2011/06/05/scheiden-is-niet-altijd-lijden)

Lees verder

De  PVDA neemt in rap tempo afstand van het gedachtegoed van Wouter Bos. Nu weer ABN AMRO. Bos vond dat De bank zo snel mogelijk weer in private handen moest komen. Volgens De Jager zou de beursgang in 2013 kunnen plaatsvinden. Ed Groot, financieel specialist van de PVDA, en dat is niet de financieel woordvoerder, vindt dat helemaal niet nodig. Haastige spoed is zelden goed. Daarmee heeft de oppositie een meerderheid en haalt Irrgang (SP) toch nog zijn gelijk.

Ed Groot heeft een punt. Een ezel stoot zich niet twee keer aan dezelfde steen. De grote haast van Bos en Wellink (their finest hour) heeft de Staat 29,37 miljard gekost (zie hier: let op de voetnoot van 3,1 miljard). Eind 2009 werd het het pakket nog gewaardeerd op 9,1 miljard, maar de Jager heeft als een echte financiele illusionist het belang in 2010 op de staatsbalans  ’zomaar’ opgehoogd tot 27,9 miljard. Dit noemen we creatief boekhouden. Nu weer in grote haast verkopen levert ons gegarandeerd een verlies op van zeker 10 miljard (rekensommetje!) en dat willen PVV stemmers Henk & Ingrid niet.

Wachten is verstandig. Laat die Raad van Bestuur die nauwelijks bankervaring heeft zich eerst maar eens echt bewijzen. In het eerste kwartaal van 2011 is voor het eerst winst gemaakt en dat was in een zeer aantrekkelijk bankklimaat. Kan de bank ook geld verdienen in guur weer? De heren en de ene dame zullen nog even in de plastic pakken van Jort Kelder moeten blijven lopen; gezien de torenhoge wolprijs liggen de maatpakken toch nog even buiten budget.

Het is wel lachen hoor, die politici die bang zijn voor een buitenlandse overname van ABN AMRO. De huidige ABN AMRO is geen schim meer van de grote, internationale prestigieuze bank van Hazelhoff en Nelissen. Zij is niet meer dan de  nr 3 op de markt; een lokale ‘middle-of-the -road’ bank met een redelijk grote private bank. Misschien moeten we zelfs wel blij zijn als BNP of Deutsche bank hun Nederlandse bankbedrijf wat willen versterken via een overname.

De Jager heeft in het debat met de 2e Kamer eieren voor zijn geld gekozen. 2013 wordt 2014, maar het kan ook later worden. Hij wil nog niet verkopen en weet nog niet wanneer de beursgang zal plaatsvinden. En de Jager maakt ook nog eens echt elementaire beleggingsfouten. Welke belegger koopt straks ABN AMRO op de beurs als de Staat 5% wil houden (mag een ‘golden share’ nog wel van Brussel?) en dus een overname kan blokkeren. Opnieuw een werkelijke onzinnige concessie aan de PVV, want de prijs zal er niet door stijgen en de PVV heeft geeist dat de belastingbetaler alles terugkrijgt . Het lijkt erop dat de Staat nog wel een tijdje ABN AMRO in portefeuille zal hebben.

Ed Groot vergelijkt ABN AMRO met de Postbank. De Staat heeft de Postbank in 1989 verkocht. Het was tot dat moment een lekkere uitdager van het bankenkartel. Een lage spaarrente, dat wel, maar ook veel zekerheid, en geen bonussen, dat is toch wat we willen?

Ik heb een advies: politiek, neem het onvermijdelijke verlies en verkoop ABN AMRO niet. Geef het Volk de oude Postbank weer terug, die ING heeft verkwanseld.  ’15 miljoen mensen op dat hele kleine stukje aarde’ willen dat graag. Geen poespas en dure woorden; geen ‘preferred banking’, maar de ‘gewone mensen bankieren’ bank. Kun je en passant ook  het deposito-garantiesysteem opheffen. De private bank breng je voor veel geld naar de beurs. En net als in de jaren ’70 kan deze staatsbank de kredietverlening aan het Nederlandse MKB aanzwengelen. Mooie naam ook:  de AVN, de Algemene Volksbank Nederland.

CDA-man de Jager kan de privatisering van partijgenoot Ruding terugdraaien. Terug naar vroeger, het is helemaal de tijdsgeest.

Erich Honecker is niet dood, hij leeft en hij heet nu Kees Oosterholt. Deze mijnheer is baas van KIFID en dat staat voor Klachteninstituut Financiele Dienstverlening. Consumenten die een klacht hebben over banken of verzekeraars kunnen hier aankloppen voor rechtspraak. De uitspraak is bindend, wat betekent dat je bij een negatieve uitspraak pech hebt en kan fluiten naar je geld.

Dat hebben de banken en verzekeraars weer eens goed geregeld, want het KIFID is een private stichting, die 100% betaald wordt door de banken en verzekeraars. Het laatste jaarverslag, uit 2009 (!), een schildpad publiceert sneller, laat zien dat het KIFID helemaal vol zit met bank-en verzekeringsmannetjes, waaronder de onvermijdelijke NVB-man Mr. Boele -’de banken zijn niet ongezond’- Staal en de hoogste baas van AEGON Nederland, Mr. Marco Keim (‘sorry voor woekerpolis‘). Ik ga nog altijd uit van het principe dat  ’wie betaalt, die bepaalt’, en heb dus twijfels over die onafhankelijkheid. Dat vindt ook AFM-directeur Kockelkoren (u kent hem van de uitspraak ‘banken verkopen nog altijd knollen voor citroenen’): ‘het KIFID kampt met een tekort aan legitimiteit’ (zie hier, alinea 39).

En nu is er een ordinair relletje uitgebarsten in dit bolwerk van ‘old – meester in de rechten- boys’. Directeur Mr. Oosterholt heeft volgens het Financiele dagblad zijn Stasi-hulptroepen afgestuurd op de Financiele Ombudsman, Mr. Wabeke. De directiesecretaresse is uit de school geklapt. Zij moest Wabeke bespioneren en zoveel mogelijk externe uitnodigingen wegmoffelen. Wabeke mocht niet te populair worden en uitspraken doen die de financiele sector zouden schaden. In 2010 is hij plotseling opgestapt.

Nu was daar ook alle reden voor. Herinnert u zich deze nog? Wabeke kwam volledig in het nauw en kon met de camera close op hem gericht zwetend en handenwringend niet verhullen dat hij zijn eigen woekerpolis-regeling niet begreep (zie hier) of niet wilde begrijpen, zodat hij de kool en de geit kon sparen. Rondom Wabeke hing een zweem van partijdigheid. Zijn aanval op nieuwkomer Brand New Day is op zijn minst discutabel te noemen.

De nieuwe Financiele Ombudsman, Mr. Monster, laat zonder blikken of blozen zien wie zijn salaris betaalt. Luister & Huiver: ‘de verzekeraar is slechts fabrikant, de zorgplicht ligt volledig bij adviseur’. Hoe durf je, als je weet dat veel adviseurs betaald worden door de verzekeraar.

Aan wiens kant staat de Financiele Ombudsman en het KIFID? De nieuwe voorzitter ‘gelooft niet dat klagers zijn afgewimpeld’. Tuurlijk Mr.  Hammerstein, we geloven u direct. Aan de rechtspraak zullen we maar niet twijfelen, dat laten we aan Wilders over. Maar het wordt de consument niet gemakkelijker gemaakt. Eerst dien je met de bank in discussie te gaan en pas als je er niet uitkomt, mag je naar het KIFID. Ik wens u veel succes met de meesters in de rechten van de banken en verzekeraars.

En nu wil de AFM wil graag ombudsman spelen. Geen goed idee. Ons financieel systeem is een oligopolie en daar hoort een 100% onafhankelijke ombudsman bij. Financieel, maar vooral mentaal. Benoem daarom nu eens geen jurist uit het kleine groepje beroepsjuristen, maar een doorgewinterde consumentenman/vrouw. De AFM mag daarna de boetes vaststellen.

eerder verschenen opwww.geenstijl.com van 4 juni 2011

De gevleugelde uitspraak van van Gaal ‘ben ik nou degene die zo slim is, of ben jij zo dom?’  kan met enige regelmaat van toepasssing worden verklaard op de financiële specialisten in de Tweede kamer. Nu is het weer het rumoer rondom Wabeke en het KIFID. Elke kenner van het bankwezen weet dat het KIFID volstrekt niet onafhankelijk is. Het wordt betaald door het bankwezen en ‘wie betaalt, die bepaalt’. De 2e kamer gaat de put nu dempen, het kalf is allang verdronken. Wanneer gaan ze het nu eindelijk eens leren? Ik hoop van harte dat ze de uitspraak van Hammerstein (voorzitter KIFID)  ’ik geloof niet dat klagers zijn afgewimpeld’ met een flinke hoeveelheid zout nemen.

Het bankwezen is een zeer beperkt oligopolie en daar hoort een zeer kritische, volstrekt onafhankelijke ombudsman bij. En dan bedoel ik niet alleen financieel onafhankelijk, maar vooral mentaal. Want daar is ook Wabeke goed de mist ingegaan. Zijn gestuntel in de woekerpolisaffaire werd veroorzaakt doordat hij probeerde de kool en de geit te sparen.

De financiële ombudsman moet zeker niet bij de AFM worden ondergebracht. De AFM moet de zaken procedureel oppakken die door de ombudsman worden aangedragen. Benoem nu eens geen jurist uit het kleine groepje bestuurders, maar een doorgewinterde consumenten-man/vrouw, die a la Annemarie van Gaal of Antoinette Hertsenberg bereid is namens de klant de onderste steen boven te krijgen. De banken die echt klantvriendelijk zijn, zullen het toejuichen.

De discussie over de omvang van het bankwezen is recent weer aangeslingerd door een buitengewoon interessant onderzoek van de Wereldbank, o.a. door de Nederlander Huizinga van universiteit Tilburg (zie hier). De voornaamste conclusie van het onderzoek is dat de absolute omvang van een bank wel degelijk schaalvoordelen oplevert, maar dat als wordt gekeken naar de omvang van het bankwezen in relatie tot het BNP, grote banken hun voordeel verliezen en dat kleinere banken te prefereren zijn.

Dat is voor mij geen nieuwe conclusie. In op 4 juni 2009 schreef ik de column “zijn kleinere banken per definitie beter dan grote banken?” Een paar maanden later kwam antwoord van RvB van Fortis bank Nederland: ‘grootbanken zijn goed voor Nederland’, een visie die altijd met verve is verdedigd door Wellink van DNB. Daar speelde m.i. eigenbelang een grotere rol dan het echte belang voor Nederland, immers de macht van DNB is een afgeleide van de mate van toezicht en DNB heeft altijd graag willen pronken met de grote Nederlandse banken en hun internationale kantorennet. Het feit dat Bos als Minister van Financiën meermalen een pleidooi hield voor kleinere banken was praten voor de ‘bühne’, want uiteindelijk heeft het ministerie er voor gekozen om Fortis te fuseren met ABN AMRO en HBU te verkopen aan Deutsche Bank i.p.v. op eigen kracht door te laten gaan als ‘kleine gespecialiseerde’ bank.

Terug naar onderzoek van Huizinga. Hij noemt met name Nederland en Zwitserland waar het bankwezen een reëel gevaar vormt. De reden is dat de banken ‘too big to save’ zijn. Om die reden eisen beleggers een hogere risicopremie. Hoe groot zijn de  Nederlandse banken? Groot in relatie tot BNP en dat is zelfs na de crisis en de balans-afslanking. FD-columnist Matthijs Bouman heeft op zijn blog een illustratief staatje gepubliceerd en de cijfers spreken voor zich (zie hier).

Wat te doen? Ik kies niet voor het volledig scheiden van retail en wholesale bankactiviteiten, zoals SP-Euroman voorstelde. Dit standpunt echode ook door in verslag van Commissie de Wit en de parlementaire bespreking. Overigens lijkt Zwitserland wel voor deze route te gaan en overweegt UBS om haar zakenbank naar New York te verhuizen.

Wat wel moet gebeuren is dat de handel voor eigen rekening van de banken nu echt aan banden wordt gelegd. De tijd dat een bank haar status liet afhangen van het balanstotaal en de grootte van de dealingroom, is voorbij. De kerntaak van bankieren is spaargeld transformeren (in risico en looptijd) naar kredieten. Als consumenten weer een ouderwetse spaarbank willen, dan moet de overheid maar een nieuwe ‘rijkspostspaarbank’ oprichten (de spaarrente zal echter laag zijn).

Als banken nog opereren op de kapitaalmarkt voor eigen  rekening, dan moet een klantentransactie de reden zijn. De transformatiefunctie kan nu eenmaal niet zonder een handelsboek. Daarnaast kunnen banken alleen maar goede prijzen afgeven aan klanten als zij in beperkte mate zelf actief zijn op de kapitaalmarkt. Het past in het streven om meer banken met een eenvoudiger profiel te krijgen. Hier ligt een mooie taak voor de nieuwe bankpresident Knot.