Vorige week was de financiële wereld weer even in rep en roer. De morele veroordelingen dropen weer van de beeldschermen af. Een van de 12.000 (!) vice-presidents van Goldman Sachs (Goldman heeft 33.000 medewerkers, op pag. 189-203 staan alle  ’directors’ ) had in de New York Times ‘  een boekje open gedaan’ over de cultuur binnen deze financiële instelling. Klanten werden gezien als ‘muppets’, waar vooral geld aan verdiend moet worden. Ach, ach, wat waren we weer geschokt. Ik gaf donderdag (15/3) tekst en uitleg op de radio, tv en krant . De nieuwe partijleider van de PVDA, Samson, was er als de kippen bij om in zijn openingsspeech direct alle banken over een kam te scheren en de gang van zaken binnen Goldman exemplarisch te stellen voor de cultuur van Nederlandse banken. Van dik hout zaagt men planken, maar dan wel van inferieure kwaliteit. Hij was destijds bij Pauw & Witteman heel wat genuanceerder (op 19:00) over de gevolgen voor de Nederlandse kerncentrale na de ramp met de Japanse kerncentrale.

De ophef is vreemd. Al jaren liggen de Investment Banks in de VS onder vuur. In 1989 schreef de bekende auteur Michael Lewis ‘Liars Poker‘ over de cultuur bij Salomon Brothers en zijn boek “the Big Short‘ gaat over het hypotheekschandaal uit 2008, waarvoor Goldman een schikking met de SEC van $ 550 miljoen heeft moeten treffen. Alle documenten, incl. de interne mailwisseling van o.a  topman Lloyd -ik doe het werk van God- Blankfein zijn openbaar (zie hier).

Maar Investment Banks zijn niet hetzelfde als de Commercial Banks in de VS en het banken uit de VS zijn zeker niet ‘zomaar’ te vergelijken met Nederlandse banken. Bij ons zijn de zakenbank-afdelingen nooit zó dominant geworden (ook al is zonder enige twijfel er in de periode 2000 -2008 veel misgegaan, zie ‘De Prooi’).

De afscheidsbrief van mr Smith raakt wel een interessant en gevoelig punt, nl. de reikwijdte van de zorgplicht en de mogelijke belangenconflicten binnen financiële instellingen. De AFM heeft veel tijd gestoken om de zorgplicht goed te regelen, en terecht. Banken namen het tijden niet serieus. Maar de AFM had daar de ‘kleine belegger’ voor ogen, de zorgplicht voor de professionele klant is een grijs gebied. Bij de Investment Banks is het niet ondenkbaar dat de klant gezien wordt als een ‘tegenpartij’, een  ”business partner”,  die zichzelf goed moet (kunnen) informeren over het product en zou moeten weten dat er sprake kan zijn van een belangenconflict (mijn winst kan jouw verlies zijn). Het past in de cultuur dat ’klanten’ toevallige passanten zijn, waarmee een ‘deal’ wordt gedaan, waarna de karavaan weer verder trekt. Recent ligt Goldman opnieuw onder vuur voor een belangentegenstelling bij de overname van El Paso.

De Vestia-affaire geeft ook weer een mooi inkijkje. Professionele bestuurders (tenminste, dat vinden ze zelf) kopen derivaten van banken. Vervolgens loopt het mis en de banken worden (weer) verantwoordelijk gesteld. Ze hadden beter moeten kijken met wie ze aan tafel zitten. Maar bestuurders van woningcorporaties, maar ook van pensioenfondsen, zijn geen particulieren met een overduidelijke informatie-achterstand. Dit zouden professionals moeten zijn. En professional zijn betekent ook onafhankelijke deskundigheid inhuren.

Beste politici, u kunt de banken niet overal voor verantwoordelijk houden. Banken hebben hun eigen verantwoordelijkheid, maar moeten niet op de stoel van de klant gaan zitten. Want dan wordt de klant zeker een ‘muppet on a string’.

Een jaar geleden werd Japan getroffen door een tsunami. Als je de beelden terug ziet, dan ervaar je het verradelijke van tsunami’s. Ergens op zee vindt een vulkaanuitbarsting  plaats, de schokgolf kan zich duizenden mijlen diep onder water voortbewegen om dan vernietigend op een kust toe te slaan. Ik hoop dat ECB-president Draghi ook gekeken heeft, want op 22 december 2011 heeft hij zijn eigen vulkaan laten ontploffen. Deze ontploffing spoot z’n 489 miljard eurobiljetten de lucht in. Op 1 maart 2012 werd ook de 2e vulkaan actief en ontsnapte er 529 miljard euro.

De Draghi-vulkanen hebben de wetenschappelijke naam LTRO gekregen (Long Term Refinancing Operations). De ontploffingen waren onvermijdelijk, de spanningen in het financiële systeem waren te hoog opgelopen. De 3-jaars leningen (geen eigen vermogen!) aan banken hebben als een ventiel de spanningen op de kapitaalmarkt doen teruglopen. De Italiaanse rentes daalden fors, bankobligaties stegen, euro stabiel: iedereen blij.

Niet te snel gejuicht. Tussen nu en 3 jaar slaat de financiële tsunami ergens toe. We hebben vooral tijd gekocht, overigens cruciaal op de financiële markten. De maatregel van de ECB was schieten met hagel. Bijna elke bank kon de goedkope funding krijgen, dus ook zwakke banken. En wat een mooi cadeautje: lenen tegen 1%, willen wij ook wel. Het is geen solvabiliteitssteun, maar banken gaan uiteindelijk niet kopje onder door te weinig eigen vermogen, maar door liquiditeitstekort. De LTRO’s verbloemen dus het failliet gaan van banken en creëren ’zombie-banken’. Helaas voor ons, weet niemand welke banken dit zijn. Om die reden lenen banken niets meer aan elkaar, gebruiken de ECB als draaischijf en kopen de Grieken, Italianen en Spanjaarden liever onroerend goed in Engeland, Duitsland en Zwitserland (daar nemen ze nu maatregelen).  Slecht nieuws voor de huizenprijzen in Spanje. Dat onroerend goed wordt betaald van een rekening van een bank uit die landen.

Er zijn gelukkig hoopgevende ontwikkelingen. De European Banking Authority doet aan kustbewaking. Na een foptest (Dexia was super gezond!) is er een serieuze stresstest gedaan. Voor 1 juni 2012 moeten zwakke banken herstructureringsplannen indienen. Nederlandse banken kwamen er goed uit, alleen SNS heeft een probleem.

En minister de Jager draait de banken nu echt de duimschroeven aan. Hij laat de 2e Kamer weten dat de eisen aan het eigen vermogen van banken aanzienlijk hoger  zullen liggen dan de eisen die Europa stelt (Basel 3 in het jargon). Hier een mooie overzicht. Het kan nog een beetje scherper als we kijken naar het Verenigd Koninkrijk en ons grote voorbeeldland Zwitserland. Maar ik vermoed dat de Jager eind deze maand bekend maakt dat het ‘bail-in debt’ percentage (obligaties waarbij de obligatiehouder automatisch  gaat meebetalen bij een crisis)  in lijn zal komen te liggen met Zwitserland.  Daarmee wordt oud zeer uit de vorige bankencrisis opgeruimd.

De Jager laat gelukkig het gezond verstand de boventoon voeren. Geen kunstmatige splitsing van banken in Nederland of  dogmatisch doordrukken van een  ‘Volcker-rule’  die “too big to read’  is  en alleen toezichthouders en controleurs aan het werk houdt. Wel zware kapitaalseisen voor het handelsboek van de banken. Dat is simpel en effectief. Zo raak je bankiers waar het het meeste pijn doet: in de portemonnee.

EEN AANTAL ZAKEN OVER GOLDMAN SACHS:

1. fragment Peter Verhaar bij Pauw & Witteman van 15 maart 2012:

http://pauwenwitteman.vara.nl/Fragment-detail.1548.0.html?&tx_ttnews%5Btt_news%5D=25850&tx_ttnews%5BbackPid%5D=116&cHash=67608084921e2172231ff32049e4cfc3

2. radiofragment Peter Verhaar bij Villa VPRO van 15 maart 2012

http://weblogs.vpro.nl/villavpro/?powerpress_pinw=17482-podcast

3. ingezonden brief in Financieele Dagblad van 16 maart 2012

Goldman is niet de maat voor banken in Nederland (ingezonden brief in Financieele Dagblad van 16 maart 2012)

Peter Verhaar

Over de organisatie van het bankwezen in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en continentaal Europa bestaan veel misverstanden. Tot 1998 zorgde de Glass-Steagall Act ervoor dat in de VS Investment Banks (zakenbanken) volledig waren afgescheiden van commercial banks.

Investment banks hadden vaak de vorm van partnerships, het verdiende geld werd voor een belangrijk deel teruggesluisd in de onderneming en diende mede als financieringsbron. Klantcontacten waren bijna altijd van zeer professionele aard (begeleiden van emissies van bedrijven en effectenhandel voor professionele beleggers). Commercial banks waren veelal beursgenoteerd met een breder taakgebied, waaronder contacten met particuliere beleggers. In Europa zijn de taken van oudsher vermengd, met de nadruk op commercieel bankieren, mede omdat de beurs als financieringsbron in Europa veel minder belangrijk is.

Goldman Sachs is zo’n investment bank, zeker geen gewone bank. Intern wordt ze nog bestuurd als een partnership, een structuur waarbij logischerwijze het belang van de partners voorop staat. Helaas verdween door de beursgang van Goldman in 1999 de bijbehorende hoofdelijke aansprakelijkheid van de partners definitief uit beeld. Zeker, Goldman heeft een bankvergunning, maar die bankstatus was ‘even’ nodig om onder het TARP-schema staatssteun te krijgen. Want denk niet dat je een betaalrekening kan openen voor de dagelijkse boodschappen. Opportunisme is Goldman niet vreemd.

Een insider heeft in de New York Times de ondernemingscultuur bij Goldman Sachs aangeklaagd. De insider heeft gelijk, het is alleen geen nieuws. Al in 1989 schreef Michael Lewis in Liars Poker een onthullend verslag over de gang van zaken binnen ‘Investment banks’ (Salomon Brothers). In 2009 schreef  VS-senator Levin een vernietigend rapport over de wijze waarop Goldman met haar ‘klanten’ omgaat. Klanten zijn ‘businesspartners’, tegenpartijen, en dan wordt de zorgplicht heel anders ingevuld. Professionele klanten horen dit te weten, ‘if you can’t stand the heat, stay out of the kitchen’.

Terecht is er discussie gaande over de vraag hoe het bankwezen georganiseerd moet gaan worden. Ik heb niets tegen investment banks, ze zijn nuttig, maar wel graag weer gefinancierd met eigen geld en op de blaren zitten als het misgaat. De strikte scheiding was er niet voor niets. De gang van zaken bij Goldman is niet exemplarisch voor alle banken. In Nederland hebben we geen banken à la Goldman. We moeten oppassen dat onze Nederlandse banken niet meegezogen worden in het negatieve sentiment en nog meer gestigmatiseerd worden.

Peter Verhaar is oud-directeur van Alex Beleggingsbank.

Ik had al niet z’n hoge pet op van de financiële expertise van interviewers op de Nederlandse televisie, maar deze week bereikten we weer nieuwe dieptepunten. Afgelopen zondag was Van Rompuy te gast bij Buitenhof. Niet de eerste de beste, Van Rompuy is de eerste vaste voorzitter van de lidstaten, zeg maar de Europese President, spin in het web in de eurocrisis, aanwezig bij alle ’toppen der toppen’. Je zou denken dat de interviewer, Pieter Jan Hagens, het boek van het Financieele Dagblad journalist Martin Visser, de Eurocrisis,  heeft gelezen over het politieke gestuntel in Europa, maar nee hoor, Van Rompuy krijgt alle ruimte om gemeenplaatsen te plaatsen en soms misleidend bezig te zijn (bijv. in zijn opmerkingen over de mate van bezuinigen in Belgie en Nederland). Telegraaf journalist Paul Jansen omschreef Hagens als een snurkende interviewer. Eigenlijk bizar, want deze Hagens is vooral bekend van het programma ‘wie is de mol’ en zou alles moeten weten van diepgravend onderzoek.

Van Rompuy werd ook gevraagd naar het onderzoek van Lombard Street Research naar evt. voordelen van een terugkeer naar de gulden. Van Rompuy stelde vraagtekens bij de objectiviteit van het onderzoek; hij zei ‘quod erat demonstrandum‘, hetgeen bewezen moest worden. Ik ben dat met Van Rompuy eens en had dat al aangekondigd in mijn column van 21/11/2011.

Eerst een compliment. Het uitgebreide rapport is ook voor ‘eurofielen’ een mooie samenvatting van de eurocrisis. Maar het rapport mag afgerekend worden op de paragraaf dat Nederland eenzijdig de eurozone verlaat, want dat is de claim van de PVV. Het rapport is dan plotseling veel minder concreet en bovendien onvolledig. Lombard Street schijnt niet te weten dat Nederland al sinds 1983 haar gulden onlosmakelijk heeft verbonden met de Duitse Mark. Logisch, als 25% van je export naar Duitsland gaat en Nederland de facto de 17e deelstaat van Duitsland is. Denkt Lombard nu echt, dat na een solo-exit Nederland niet alsnog haar monetaire beleid op Duitsland afstemt?

En Nederland wordt vergeleken met Zwitserland en Zweden. Ik wist het. “There are lies, damned lies and statistics”. Lombard lijkt te zijn vergeten, dat Zweden begin jaren ’90 door een zeer diepe crisis  (incl. een echte bankencrisis) is gegaan. Een van de redenen? Duitsland besloot de rente te verhogen en Zweden moest mee. En Zwitserland doet er alles aan om haar munt aan de euro te spiegelen, teneinde haar belangrijke exportindustrie te redden. Het is dan ook ronduit laf dat Lombard Street voorstelt dat de ‘Nieuwe Gulden’ de euro gaat schaduwen: zo kan ik het ook.

Overigens bewijst het Financieele Dagblad op overtuigende wijze dat Nederland het in de onderzochte periode gewoon beter doet dan Zwitserland en Zweden. Het FD heeft simpel even gekeken in de tabellen van Eurostat! En geen woord over Engeland dat met het pond aantoonbaar veel slechter doet dan Nederland.

Het rapport schiet zijn doel voorbij. Het is een onmogelijke opgave de kosten en baten van de euro over de afgelopen 10 jaar te kwantificeren. Nu lijkt het erop dat de PVV niet wil dat Nederland opdraait voor de miljardenafboeking van de Griekse schuld. Cultureel journalist Karhof van Nieuwsuur denkt overigens wél dat Engeland en Zweden moeten meebetalen aan het Noodfonds; kijk hier (25:30) hoe PVV’er van Dijck Karhof na zijn blunder afserveert.

Het debat zou moeten gaan om de onderliggende reden om de euro te introduceren. Het was een politieke beslissing ingegeven door de wens Europa verder te integreren en de macht van Duitsland te kanaliseren. Het wordt tijd voor een indringend debat wat Nederland eigenlijk wil met Europa. Maar dan wel graag onder leiding van financieel onderlegde journalisten.

Op dinsdag 21 februari was journalist/antropoloog Joris Luyendijk te gast bij Matthijs – alleen Jip & Janneke taal – van Nieuwkerk. Luyendijk schrijft een veel gelezen blog over de Londense City op de site van The Guardian. Joris nodigt bankiers uit te vertellen wat zij nou eigenlijk de hele dag doen in The City. Niet de plakpak-employees van de Friesland bank, kantoor Sneek, maar de echte Londense Investment Bankers. Joris kent ze nu erg goed: “deze mensen zijn zó belangrijk en zó interessant” (op 18.17); en “ze gaan over ons pensioen!”. En, nee toch! ” ze kunnen zomaar binnen 5 minuten ontslagen worden” Mwahh, logisch dat er miljoenen bonussen betaald worden en volkomen vanzelfsprekend dat ze geen cent teruggeven.
Sorry Joris, maar dit gaat een beetje op het dwepen door een verlate puber lijken.

Luyendijk heeft een collega op Wall Street, Gabriel Sherman, ‘what’s in a name‘, die nogal kritiekloos de CEO’s van de grootste banken citeert in een artikel in New York Magazine ”The end of Wall Street as they knew it“. Samenvatting:  het is de schuld van de Dodd-Frank wet die ‘too big to fail‘ banken wil splitsen en en-passant ook even de veel te hoge provisies op debitcards schrapte. De bankiers spuwen vooral hun gal op de Volcker-rule die handel voor eigen rekening verbiedt. Bankieren wordt zo weer ‘low margin‘ en saai.

In een bijtend commentaar  (“Why Wall Street should stop whining“) veegt Rolling Stone-auteur Matt Taibbi de vloer aan met Sherman.. Niet de Dodd-Frank wet is de reden, maar het feit dat de Amerikaanse Investment Bankers  hun ‘producten’ door de Europese crisis niet meer aan Europa konden verkopen, waardoor de bankwinsten – en de bonussen – terugliepen. Bij Morgan Stanley zijn decash bonussen nu gemaximeerd op $125.000. Mind you, alleen het contante deel, niet het salaris en de aandelen. Lees mee met deze gedesillusieerde bankier.

Overigens zijn het alleen lagere bonussen vanuit Amerikaanse perspectief. Blankfein van Goldman Sachs krijgt nog altijd een bonus van  7 miljoen dollar (was 12,6 dollar) , terwijl de inkomsten circa 65 procent lager waren. Blankfein kan hetmaar niet begrijpen. Dit is geen uitzondering, er zijn meer bankiers die aan dit ‘why me?’ syndroom lijden.
Ook hedgefund-tycoon Paulson, veroordeeld door de SEC voor illegaletransacties, is de onschuld zelve. Maar het mooiste argument vóór de hoge bonussen wil ik u niet onthouden: New York City zal er anders als Philadelphia uit gaan zien.

De Volcker-rule is nog niet eens geïmplementeerd, maar de banken hebben het lobby-orgel vol aangezet. Wat een simpele wet had kunnen zijn (‘publieksbanken mogen niet handelen voor eigen rekening’) is een wet van 530 pagina’s met uitzonderingen geworden; dat is niet ‘too big to fail’, maar ‘too big to read‘. Laat het een les zijn voor de Nederlandse politiek.

De Investment Banker wil blijkbaar eerherstel, Zo zagen we vrijdag Rijkman Groenink bij de ‘College Tour’ erg zijn best doen om het falen van ABN AMRO toch niet bij hem en zijn beroepsgroep te leggen.

Een interessant bijproduct van het teruglopen van de bonussen is dat de rocket-scientists, de quants waar Luyendijk zo lyrisch over kan praten, nu niet meer kiezen voor Wall Street, maar voor Silicon Valley. En dat is niet voor een handvol pepernoten. Kijk eens wat Facebook betaalt aan haar topmensen: 83 miljoen dollar in 2011. Topvrouw Sheryl Sandberg is goed voor 31 miljoen dollar. De banken worden aangepakt, maar publiekslieveling Facebook komt er mee weg om8 procent van de winst aan de top te betalen. Apple, met meer geld in kas dan de meeste banken, betaalt haar topman 378 miljoen dollar. En programmeurs worden weggekocht alsof het voetballers zijn.

Ik blijf het maar vreemd vinden. Wat we niet kunnen verdragen van de banken, vinden we normaal bij Apple, Google en Facebook, terwijl het niet geheel onwaarschijnlijk is dat deze bedrijven straks een grotere nutsfunctie hebben dan de banken. Tijd voor Luyendijk om naar Silicon Valley te verhuizen?