Deze week weer een nieuwe aflevering van Goede Banken, Slechte banken. ING kreeg een mega-boete van de VS omdat zij in de jaren negentig zaken deed met ‘schurkenstaten’ en RABO werd door presentator Grimbergen van Hollandse Zaken met pek en veren besmeurd omdat de bank een huis had laten veilen na een betalingsachterstand. Gelukkig was daar de ASN bank die vol trots aankondigde dat ex-politica Halsema de voorzitter van Raad van Advies wordt.

De ‘goede’ banken ASN en Triodos floreren. Bij ASN nam het aantal klanten in 2011 toe met 11% tot 575.000. Bij Triodos ging het nog harder: plus 24% tot 355.000 klanten. Banken met een duidelijke, ‘eerlijke’  en vooral duurzame boodschap vallen in de smaak. Vooral bij de consument die de buik vol heeft van de ‘bonusbanken die zoveel mogelijk ingewikkelde producten willen verkopen aan onwetende klanten en het eigen belang laten voor gaan’.

De banken voeren onderling hun oorlogje duurzaamheid uit. ASN noemt zich ‘de grootste duurzame bank van Nederland’. Triodos noemt zich een van de duurzaamste banken ter wereld en heeft daarvoor ook een prestigieuze prijs gekregen.

De grootste willen zijn, waar hebben we dat meer gehoord? De uitspraak van ASN doet wel een beetje lachwekkend aan. De groeicijfers lijken spectaculair, maar het is allemaal peanuts. ASN heeft een marktaandeel van 2,7% in de spaarmarkt. RABO, ook heel duurzaam (zeggen ze), zal er niet wakker van liggen. Maar duurzaamheid vind je niet aan de creditzijde van de balans, maar aan de debetzijde: waar gaat het geld naar toe. ASN zegt het zelf!

En dan zijn de feiten toch echt wat anders dan de vele mooie woorden van het management. Van de 9 miljard spaargeld gaat 5 miljard naar doodgewone woninghypotheken en slechts 2 miljard naar ‘al die bevlogen duurzame ondernemers’. Dat ligt bij Triodos echt even anders. Daar gaat van de 3,7 miljard spaargeld 2,8 miljard (75%) naar echte kredieten.

Deze opmerking kwam mij op een kleine reprimande van Halsema te staan. Ik moest wel begrijpen dat er strenge duurzaamheidseisen aan de hypotheken worden gesteld: maximaal 125% executiewaarde en niet hoger dan 350.000 euro, dus voor de ’kleine beurs‘. ASN beschouwt wonen als een mensenrecht. Daarmee zijn woninghypotheken het blijkbaar ook.

Ik heb er geen probleem mee dat ASN feitelijk een hypotheekbank is. Zelf beschouwen zij zich vooral als een ‘maatschappelijk actieve bank. Maar wat ik niet snap is waarom de bank zo weinig transparant is over 50% van de balans. Werkelijk elk kredietje wordt gespecificeerd (de Stichting Pameijer Keerkring kreeg maar liefst 4.000 euro), maar over de grootste post, 3,2 miljard (3.200.000.000) aan SNS Bank hypotheken, word niets, nul komma nul, gezegd. Hiermee moet u het doen. Zijn het hypotheken voor duurzame huizen? Zijn het klimaathypotheken? Aflossingsvrij of annuiteiten? Wat is de ‘Loan to Value’? Wel of niet een NHG? Geen idee. Zelfs ABN AMRO geeft meer informatie over haar hypothekenportefeuille (zie hier).

Ik gooi de knuppel toch maar even in het hoenderhok. De spaarcentjes van de maatschappelijk bevlogen spaarders kwam eigenaar SNS Reaal, een bank in de problemen en naarstig op zoek naar geld, heel goed uit. SNS Reaal heeft geen toegang meer tot de kapitaalmarkten en is trekker van steun bij de ECB. Het maakt de balans van ASN ook risicovol. Zowel DNB als rating-agencies waarschuwen voor de Nederlandse hypotheekmarkt en dan is 250 miljoen aan eigen vermogen niet veel. Maar het verdient natuurlijk wel lekker, kun je veel leuke dingen mee doen.

Het is jammer dat Halsema niet voorzitter van de Raad van Commissarissen is geworden. Dan heb je namelijk iets te zeggen in plaats van dat er naar je wordt geluisterd.

Beleggers zijn sinds de kredietcrisis wars van risico’s, maar risicoarme beleggingen als obligaties en spaarrekeningen leveren helaas nauwelijks rendement op. Om een kans te maken om toekomstige beleggingsdoelen te halen zulen beleggers moeten leren dat risico nemen toch echt part of the deal is. Of genoegen moeten nemen met minder.

Wie gaat beleggers dat uitleggen? Banken en adviseurs doen op dit moment een stapje terug of worden door regels gebonden. Toch zijn de keuzes die je nu maakt cruciaal voor je financiële toekomst. Zelf doen, dan maar? IEX zette vijf bewezen innovatieve en dwarse denkers uit de beleggingswereld aan één tafel voor een lange, intensieve brainstormsessie. Op zoek naar de grondregels voor Het Nieuwe Beleggen, aan de hand van 10 stellingen.  

De tien stellingen van Het Nieuwe Beleggen:

Goed nieuws: vanaf 31 Oktober is de nieuwe serie van de Smaakpolitie weer te zien op SBS6.  Het is een mooi programma. Elke week wordt in een willekeurige stad in Nederland een kijkje in een keuken genomen. Als de Smaakpolitie van mening is dat een restaurant of cafetaria voldoet aan de hygiëne-eisen, dan wordt door de “de Smaakpolitie OK-sticker” uitgereikt. Maar wee je gebeente als dat niet zo is, dan volgt vaak de uitspraak “Hier word ik niet vrolijk van” en kun je het als uitbater schudden: er komt geen mens meer.

De Smaakpolitie is natuurlijk entertainment. Ik vind het ook een nuttig programma: het is ‘naming & shaming’, niet door de overheid of de branche, maar door onafhankelijke buitenstaanders.  Je zou denken dat mensen het niet in hun hoofd halen om te gaan eten in deze shoarma zaak, maar het kan en mag wel. Vrije wil, je weet waar je aan begint.

Wat zou het mooi zijn als SBS6 ook de Geldpolitie zou gaan maken. Meekijken in de keukens van de banken en verzekeraars . Meeluisteren met de ‘paarse broeken’ van de banken als er produkt- namen worden bedacht. Even de vinger langs de randen van de glanzende brochure trekken om te kijken of er viezigheid op zit. Natuurlijk, we hebben RADAR en ZEMBLA, maar daar druipt de moraliteit en verongelijktheid van af.

Ondertussen wordt de financiële wereld steeds vaker geconfronteerd met de echte politie. Het werd tijd. Ik heb het dan niet over die ene zielige ABN AMRO bankier die steekpenningen aannam en toen de bak in moest en bij ‘Knevel en van den Brink’ zijn huilverhaal mocht doen, maar over de echte witteboordencriminaliteit als de  ‘vastgoedfraude’. En ook bij Vestia lijkt frauduleus gehandeld te zijn. Aanpakken die lui, zou ik zeggen.

Ik heb veel meer moeite met de acties van de financiële politie toezichthouder AFM die steeds meer omschreven kan worden als de ‘betuttelpolitie’. De AFM zegt dat haar taak is “het bevorderen van eerlijke en transparante financiële markten”. Uitstekend. In de praktijk betekent het echter dat deze overheidsinstelling steeds vaker bepaalt welke producten de financiële consument kan afnemen. Deze ambtenaren gaan daarmee op de stoel van de verzekeraar of de bank  zitten, zonder dat duidelijk is welke inhoudelijke expertise bij de AFM aanwezig is.

De AFM heeft aangekondigd te kijken naar het proces van productontwikkeling en verwacht in 2013 meer bevoegdheden te krijgen om in te grijpen. Wat dat kan betekenen? Een voorbeeldje. De AFM vindt  ’synthetische trackers’  te moeilijk voor de klant en binnen no-time bannen de banken het product. AFM-bestuurder Theodore -wij weten wat goed voor u is- Kockelkoren gaat echter nog een stap verder. Complexe producten zouden alleen nog via adviseurs aangeboden mogen worden. Daarmee wordt de bijl gelegd aan de goedkope adviesloze ‘execution-only’ platformen. Opties, futures, aandelen Facebook, éérst uw beleggingsbeslissing voorleggen aan uw adviseur: wat een feest voor de banken! RABO is niet voor niets enthousiast over voorstel voor slechts één hypotheekvorm. Henry Ford revisited. Waar eindigt dit? Short gaan: verbieden; secondenhandel, afremmen; lenen, gij zult aflossen.

Nog even los van het feit dat het maar de vraag is of adviseurs in staat zijn complexe producten te begrijpen, is het een groot goed dat consumenten in staat zijn om zelf hun financiële huishouding te regelen. Natuurlijk alleen als ze dat willen. Laat ik het maar even scherp zeggen: als ik met mijn volle verstand grote risico’s wil nemen met mijn geld, dan is dat mijn zaak AFM. Gelukkig durft BinckBank de strijd met de AFM aan: ‘wij vinden het belangrijk dat klanten zelf kunnen kiezen’. Nog mooier als Binckbank straks haar keuken opengooit voor de Geldpolitie.

Deze week had ik weer last van plaatsvervangende schaamte en dat is een slecht gevoel. Mijn haren gingen rechtop staan toen ik onze premier in de 2e kamer hoorde verkondigen dat ‘hij niet geïnteresseerd was in het masterplan van Van Rompuy’. En het is niet eens zozeer de inhoud van de woorden van Rutte, maar veel meer het volkomen misplaatste dédain waarmee hij sprak, natuurlijk vergezeld van die eeuwige grijns, die ook bij mij in eerste instantie jeugdig enthousiasme opriep, maar nu vooral een uiting lijkt van een gebrek aan intellectuele diepgang. Want of je nu vóór of tegen meer Europa bent, het uit de weg gaan van een discussie over Europa is de slechtst denkbare oplossing. Juist nu Merkel een stap richting federaal Europa neemt, moet Nederland willen meepraten. Dat zijn we aan onze stand verplicht.

En er is genoeg te bespreken. Bijvoorbeeld over eurocommissaris Barnier, verantwoordelijk voor de Interne Markt, die jaloers is op collega Rehn en ook graag de schijnwerpers op zich gericht wil zien.

Barnier is niet vies van populisme “hoe lang moeten belastingbetalers nog bereid zijn geld in noodlijdende banken te stoppen”, vraagt  Barnier en vervolgens schrijven dat het de belastingbetaler inmiddels 1.600 miljard euro heeft gekost. Barnier is een carrière-commissaris zonder enige financiële achtergrond. Garant staan is niet hetzelfde als betalen. De werkelijke kosten zijn niet precies bekend, maar minder dan 400 miljard, veel geld hoor, maar bekt minder lekker. U gelooft het niet? Voor Nederland telt het rekenwonder Barnier de Bos-garanties mee, die hebben de belastingbetaler uiteindelijk alleen maar geld opgeleverd.

Barnier heeft een briljant plan. We laten de banken betalen. Je moet er maar opkomen. Dat de banken, in ieder geval in Nederland, al betaald hebben, vergeet Barnier voor het gemak. Barnier wil meer, veel meer. Een bankenbelasting, een bijdrage aan een banken-noodfonds, meebetalen van obligatiebeleggers en dan ook nog een Europees depositogarantiesysteem (DGS).

Met dat DGS in haar huidige vorm heb ik grote moeite. Het beloont luie (lui in de zin dat er geen onderzoek naar de gegoedheid van de bank gedaan hoeft te worden) *rijke* spaarders (dekking 100.000 euro per bank) die een hoge rente willen zonder enig risico en die bij een faillissement van hun bank de rekening via de andere gezonde banken bij de belastingbetaler neerleggen. Bizar. En het is misplaatste solidariteit van goede banken met slechte banken. Rabo mocht al de DSB-schade vergoeden, straks is zij achtervanger voor heel Europa. Daar ben ik als spaarder en obligatiehouder niet erg blij mee. Zolang onze European Banking Authority niet een fatsoenlijke stresstest kan publiceren en dus de angst bestaat dat er allerlei Zombi-banken zijn, moeten we het huidige DGS niet Europees maken. De juiste volgorde is: éérst de slechte banken failliet laten gaan en goede banken herkapitaliseren, dán een verzekeringsfonds à la FDIC vormen en dan pas Europees uitrollen.

Ik snap de paniek van de Europese Commissie wel. Er is een kapitaalvlucht aan de gang van Zuid naar Noord. Dat is zorgwekkend. Grieken, Italianen en Spanjaarden zijn bang dat hun spaargeld wordt omgezet in drachmen, lire’s en peseta’s. Helaas zal een Europees DGS dat niet voorkomen.

Dit zal echter wel de  ’blanco cheque’ van Wilders zijn. Het is het binnenhalen van een fiscale unie via de achterdeur. Je kunt voor of tegen een fiscale unie zijn, maar dan wel  graag open en bloot door de voordeur. Zou Rutte dit niet zien? Ik ben bang van niet. Europa wacht niet omdat Rutte even niet geinteresseerd is. Maar hij blijft wel lachen, die Mark.

Het was een jonge Wiegel die ooit in een debat met Den Uyl riep “Sinterklaas bestaat en hij zit daar” en wees vervolgens naar Den Uyl. Wilders had deze week in het kort geding tegen de Nederlandse Staat geheel in de VVD-traditie kunnen roepen: “Sinterklaas bestaat, hij woont in Spanje en heet Rajoy”.

De Spaanse premier heeft afgelopen week de trukendoos geopend en rookgordijnen opgetrokken om een klassieke reddingsactie voor een bank er niet zo uit te laten zien. En om tegelijkertijd te voorkomen dat het 100% duidelijk is dat de Spaanse overheid eigenlijk het geld niet meer heeft om de banken te redden.

Het gaat om de Spaanse bank met de ‘fancy’naam, Bankia. De vierde bank van Spanje,  een samenraapsel van 7 bijna failliete spaarbanken, moet per direct 19 miljard euro hebben.  De eerdere 4,5  miljard bleek niet voldoende. Op 19 juli 2011 ging de bank nog naar de beurs. Dat ging al lastig, de uitgiftekoers werd 26% lager vastgesteld op 3,75 euro. Huidige koers: 1,11, au, au.

Het is een bekend fenomeen dat een nieuw hoofdkantoor een goede voorspeller is van de toekomst. Denk maar eens aan ABN AMRO die eisten dat zij het hoogste gebouw zouden hebben aan de Zuidas met vrij uitzicht op Schiphol om te laten zien aan bezoekers dat ‘de wereld’ het werkterrein van De Bank was. En dan hebben we het nog maar niet eens over Dexia Bank- Legio Lease- Labouchere die een hoge toren bouwden, maar min of meer failliet waren voordat ze er in konden trekken. Nou, Bankia maakt het nog bonter, de richting van de bank was al duidelijk.

De truc was dat de Spaanse overheid Bankia zou voorzien van Spaanse staatsobligaties, die Bankia vervolgens als onderpand bij de ECB zou inbrengen in ruil voor echte cash. Goed, daar is een stokje voor gestoken. Blijft dat de bank de facto failliet is en feitelijk wordt genationaliseerd . Dat heet overheidssteun en dus moet de Europese Commissaris voor Mededinging Almunia (opvolger van Kroes), ingrijpende hervormings strafmaatregelen eisen.

Het blijft echter erg stil. Het is natuurlijk toeval dat Almunia de Spaanse nationaliteit heeft, maar ik vermoed dat ING-baas Hommen enkele Spaanse scheldwoorden geuit zal hebben. ING is door Kroes zeer hard aangepakt: terugbetalen steun met forse boete, verkoop ING Direct USA, verkoop van de verzekeringsactiviteiten, verkoop WUH. Kroes heeft ING teruggebracht van een mondiale macht tot een Europese speler. En nu ligt ING weer overhoop met Almunia. Het Europese Hof was namelijk zeer kritisch over de maatregelen van Kroes, maar Almunia is wraakzuchtig en ging direct in beroep. En hij was er als de kippen bij om nóg drie extra onderzoeken aan te kondigen naar de gang van zaken in 2008.

Hommen vindt dat Nederland ‘wat meer handjes moet schudden’ in Brussel. Dat zou je wel denken. Nederland is een belangrijke betaler aan Brussel. De Fransen pakken dat beter aan. Ik hoor Almunia namelijk ook niet echt luid en duidelijk over de staatssteun aan Dexia. En dat terwijl Nederland altijd het braafste jongetje van de klas is. Aegon heeft alles terugbetaald, ABN AMRO heeft met 2 handen op de rug de HBU tegen een bodemprijs moeten verkopen aan Deutsche Bank en ook ING heeft al een zeer groot deel afgelost, met boete. En hoe staat het met de voortgang van de herstructurering van RBS en Commerzbank? Het wordt tijd voor meer dan ‘handenschudden’.

Ik heb een advies voor  Almunia. Naast de genomen strafmaatregelen zou een verbod op ‘gouden handdrukken’ voor het topmanagement van steunbanken een goed voorbeeld zijn. En daar lijkt bij faalbank Bankia echt alle reden voor, dacht ik zo.