En toen was er nog maar maar 1 bank over

Het onvermijdelijke is dan toch gebeurd. De SNS Reaal is genationaliseerd. De onverantwoordelijke beslissing om in 2006 het Bouwfonds van ABN AMRO (waarom zouden die er destijds van af willen?) te kopen heeft uiteindelijk de hele bank onderuit gehaald. En de overheid is, zo heet dat in het beleggersjargon, kralen aan het rijgen: ABN AMRO, Fortis, ASR, SNS Bank, Zwitserleven, ASN bank, Regio  bank. Voor de aandeelhouders en houders van de achtergestelde obligaties zal het zwitserlevengevoel ver te zoeken zijn. Het onteigenen van aandelen en achtergestelde obligaties is een actie zonder weerga. De voorzitter van de Vereniging voor Effectenbezitters was er als de kippen bij om ons duidelijk te maken dat we terug moeten naar 1917, naar de Russische spoorwegobligaties. Niet helemaal correct. In Denemarken heeft men ook obligatiehouders (en politiek: alle obligatiehouders) aangepakt. Maar goed, de spaarders zijn gered. Uitstekend.

Het zat er aan te komen. In mijn GeenStijl stuk ’foutje bedankt‘ was ik al aan het voorsorteren. Alleen dacht ik toen nog dat de ‘usual suspects’ zouden ontsnappen. Maar Dijsselbloem is de Rubicon overgestoken en daarvoor lof. De directie heeft haar verantwoordelijkheid genomen en is afgetreden. Ik zeg het u eerlijk, ik had het niet verwacht.

Maar Nederland moet zich gaan schamen. De vergelijking met Ijsland doemt op. Beide landen hebben veel te grote banken in relatie tot de economie en in beide landen zijn bijna alle banken in de problemen gekomen. Niet iets om trots op te zijn. In nog geen vijf jaar, startschot was overname ABN AMRO op 10 oktober 2007 , is het Nederlandse bankenlandschap dramatisch veranderd. Daar heeft lobbyclub Holland Financieel Centrum met topman Van Keulen (waar kennen we hem ook weer van, o ja,  hij doet onderzoek op verzoek van staatssecretaris Weekers naar belastingconstructies) niet veel aan kunnen veranderen. Twee van de vier banken zijn nu in overheidshanden.

Natuurlijk zal de overheid roepen dat zij zo snel als mogelijk zal trachten de SNS weer te verkopen, maar de animo voor Nederlandse banken en verzekeraars is afwezig. Ik zie geen kopers voor ASR en ABNAMRO (de beurs zal helemaal niet staan te springen na de onteigening). Interesse van buitenlandse partijen? Ik had mijn kaarten op BNP Paribas gezet. Een private oplossing was wenselijk geweest. Maar uit niets blijkt dat de BNP Paribas, zij bezit in Nederland Insinger de Beaufort en heeft haar ‘roots’ feitelijk in Nederland (Paribas: Banque de Paris et de Pays Bas), interesse heeft getoond. Ik denk dat BNP nog steeds boos is over het ‘njet’ van DNB toen zij ABN AMRO wilde overnemen.

Nu we toch over DNB hebben, waar was de toezichthouder in 2006 toen SNS Reaal die veel te grote overname deed (9 miljard was destijds voor SNS een heel groot bedrag)? Heeft DNB zich nooit afgevraagd of SNS de expertise had voor vastgoedfinanciering? En DNB hield ook toezicht op het Bouwfonds, als onderdeel van ABN AMRO. Of heeft DNB het toezicht ‘gedelegeerd’ aan de interne controleurs van ABN AMRO en later SNS?

In ieder geval is de uitspraak “dit nooit weer”  die Dijsselbloem vrijdagmorgen deed op de persconferentie een buitengewoon lege uitspraak. Dat zeiden Bos en Wellink ook in 2008. En ja, dit is cynisch, er is ook nog maar één bank over, de RABO. Want verder ziet het bankenlandschap eruit als de Thaise kust na de Tsunami. Die paar resterende kleine bankjes, BinckBank en Van Lanschot, die mogen namelijk gewoon failliet gaan. Natuurlijk moeten ze nu wél meebetalen, ook al worden deze banken goed geleid en nemen weinig risico.

En de consument? Die gaat het gelag betalen. Opnieuw moet de belastingbetaler bijdragen, Dijsselbloem heeft het niet aangedurfd om ook de ‘gewone’ obligatiehouders aan te pakken. Maar dat is nog daar aan toe. Erger is dat de concurrentie nu echt doodgeslagen is. Met ABN AMRO en ING nog altijd aan de ketting door de Europese mededingingscommissaris, zal dit consequenties hebben voor de spaar-en hypotheektarieven. Of dacht u dat RABO nu een prijzenslag gaat ontketenen?

 

 

 

 

 

Foutje, Bedankt

(2e column over problemen bij SNS Reaal)

SNS Reaal schuift langzaam richting de afgrond. Met de komst van ex-CEO van Keulen, een derivaten-man die afkomstig was van Fortis, is een richting ingeslagen die haaks stond op het saaie profiel van zowel de SNS Bank als de verzekeringstak Reaal. Tot 2002 was SNS Reaal een sobere maatschappij die zich 100% richtte op de consumentenmarkt. Zij kwam voort uit het nutsbankieren van de ouderwetse spaarbanken en Reaal was ooit de verzekeringsmaatschappij van de FNV.

Maar SNS wilde er graag bij horen. Niet alleen van Keulen, maar ook de huidige CEO Latenstein van Voorst wilde graag bij  de ‘grote jongens’ horen. En dus ging het roer om. In 2006 ging SNS naar de beurs en met het opgehaalde geld werd voor 840 miljoen Bouwfonds Property Finance van ABN AMRO gekocht.

Een onbegrijpelijke aankoop. Toen al, want SNS had geen enkele ervaring met vastgoedfinanciering. In laatste jaarverslag voor de verkoop van Bouwfonds (2005) werd nog fijntjes gewezen op de synergie tussen de verschillende activiteiten. Maar van Keulen besloot alleen het onderdeel “vastgoedfinanciering” te kopen. Niet handig voor een bank waarbij de funding van de bank bestaat uit spaargeld. Daar bleef het niet bij. De agressieve bestuurders kochten achtereenvolgens AXA NL voor 1,75 miljard en Zwitserleven voor 1,54 miljard. En er is een hoop ‘goodwill’ betaald. En door bancaire en verzekeringsactiviteiten te mengen, mocht met minder eigen vermogen nog scherper aan de wind worden gezeild.

En als goodwill niet rendeert, dan moet er op worden afgeschreven en dat gaat ten laste van het eigen vermogen. Ultimo 2011 staat er voor 553 miljoen aan goodwill op de balans. En hoewel SNS geen DSB-liquiditeitsprobleem kent (met dank aan depositogarantiesysteem), is er wél een solvabiliteitsprobleem. Zo erg dat het bijna uitgesloten is dat SNS de staatssteun (groot 565 miljoen) voor 2014 kan terugbetalen (laat staan de 50% boete). Inmiddels voldoet SNS niet meer aan de Europese kapitaalseis van 9%.

Verkoop van de verzekeraars is lastig (op Zwitserleven is al 107 miljoen aan goodwill afgeschreven. Op Reaal rust een ‘woekerpolis-claim’); de markt zit tegen (kijk naar het massa-ontslag bij NN). En Property Finance is een eindeloos diepe bouwput. Inmiddels is er voor bijna 2 miljard verlies genomen. Er staat echter nog 5,5 miljard uit (en zijn die projecten reëel gewaardeerd? een analyse van DNB doet het ergste vrezen).

Hoeveel eigen vermogen heeft SNS echt? Het huidige eigen vermogen per aandeel is circa 19 euro; SNS ging naar de beurs op een koers van 17 euro. De beurs moet er hard om lachen. De koers staat op circa 1 euro, het laagste punt ooit.

Wie is hiervan de dupe? Natuurlijk de overheid (dat bent u). Komt die staatsschuld ooit terug, ik zou er niet op rekenen? Maar er is nóg een gedupeerde, namelijk de Stichting Beheer SNS Reaal. Dit soort stichtingen, Aegon en Achmea hebben er een en ook de Friesland bank doet mee, zijn een echt Nederlands polder-fenomeen. Zij komen voort uit de voorlopers van Aegon en SNS Reaal, de onderlinge waarborgmaatschappijen.

De Stichting Beheer SNS Reaal bezit 50,00000921% van de aandelen SNS en heeft 2 doelstellingen: de belangen SNS Reaal dienen en goede doelen. Van het ondersteunen van die goede doelen zal voorlopig niet veel terecht komen. Naast de dramatische waardedaling van het aandelenbezit, heeft de Stichting in 2008 ook nog eens 500 miljoen kapitaalssteun gegeven aan SNS.

Wie ontsnappen de dans? De ‘usual suspects’: de bazen (ja ook Latenstein) en de obligatiehouders (uitstaand bedrag circa 19 miljard, waarvan 1,8 miljard achtergesteld).  Reden: geen idee. Maar, dames en heren politici, nu nooit meer emmeren over ‘moral hazard’ a.u.b.

 

 

 

 

SNS wordt Reaalistisch

Gaat SNS op de fles? Komt dat als een volslagen verrassing? Nou, dacht het niet. Het ‘klein duimpje’ van de Nederlandse financiële wereld dat zo graag bij de ‘grote jongens’ wilde horen is keihard in de bouwput gevallen die haar collega’s concurrenten voor haar hadden gegraven. Hoe heeft het zover kunnen komen?

De SNS bank (de naam betekent notabene Samenwerkende Nederlandse Spaarbanken) komt voort uit wat wij nu zo romantisch ‘nutsbankieren’ noemen. De voorloper van de SNS was de eerste spaarbank van Nederland, de Nutsspaarbank (opgericht in 1817). En Reaal was ooit de verzekeringsmaatschappij van de FNV.

Tot 2002 was SNS Reaal een sobere maatschappij die zich 100% richtte op de consumentenmarkt. De voorpagina van het jaarverslag 2002 was nog een toonbeeld van saaiheid. In 2002 kwam Fortis-zakenbankier van Keulen aan de macht en dat heeft SNS Reaal geweten. Moest van Keulen nog toestaan dat in 2003 en 2004 SNS op de voorpagina van het jaarverslag schreef ‘retail is een mentaliteit‘, het jaarverslag van 2005 was kraakhelder, er moesten ‘nieuwe wegen‘ ingeslagen worden. In 2006 en 2007 heeft hij ‘doorgepakt’. Weg met dat saaie consumentenbankieren, groeien moeten we en risico’s moeten we niet schuwen. En dus ging SNS Reaal in 2006 naar de beurs en met het opgehaalde geld werd Bouwfonds Property Finance van ABN AMRO gekocht.

Een onbegrijpelijke aankoop. Toen al, want SNS had geen enkele ervaring met vastgoedfinanciering. In laatste jaarverslag voor de verkoop van Bouwfonds (2005) werd nog fijntjes gewezen op de synergie tussen de verschillende activiteiten. Maar van Keulen besloot alleen het onderdeel “vastgoedfinanciering” te kopen. Niet handig voor een bank waarbij de funding van de bank bestaat uit spaargeld.

Dus bepaald niet ‘groot geworden door klein te blijven’, eerder ‘foutje bedankt‘, want SNS denkt net als Rijk de Gooyer de schade te droppen bij de belastingbetaler. In 2008 kreeg de bankverzekeraar 750 miljoen staatssteun, waarvan 185 miljoen is terugbetaald. We kunnen fluiten naar het restant, want het omzetten van de leningen in bijna waardeloze aandelen zet weinig zoden aan de dijk. De belastingbetaler mag de knip trekken omdat de overheid besloten heeft dat SNS Reaal een systeembank is.

Ok, er staat 32 miljard aan spaargeld op de balans (met dank aan depositogarantiesysteem) en via Zwitserleven is SNS Reaal een belangrijke pensioenverzekeraar. Maar de Europese Commissie heeft recent een voorstel gedaan hoe banken met gezonde en zieke onderdelen uiteen gerafeld kunnen worden (‘resolution’). SNS Reaal is geen RABO of ING. De verzekeringspoten van SNS reaal kunnen echt zonder probleem weer verkocht worden. Hetzelfde geldt voor de retailbank (sparen en hypo’s).

Helaas proberen de topbestuurders precies het tegenovergestelde te doen. Samen met Goldman Sachs (door u betaalt) proberen ze het zieke vastgoed-onderdeel in een bad bank’ (ook door u betaalt) te plaatsen. Reden? Dan kunnen de heren op hun gerieflijke pluche blijven zitten. En passant hoeven de obligatiehouders dan ook weer niet bij te dragen.

Het kan en moet anders. Na verkoop van álle gezonde onderdelen, mogen de topbestuurders leiding blijven geven aan  de ‘bad bank’, samen met de aandeelhouders en obligatiehouders. Vanzelfsprekend is het salaris 100% variabel en afhankelijk van de bedrijfsresultaten.

Er wordt door politici altijd veel geklaagd over ‘moral hazard’. Dit is dé kans om te bewijzen dat het anders kan.