Commissie de Wit (verslag dag 18): Gerritse, Bos

Op dag 18 van de Commissie de Wit kwam eerst de hoogste ambtenaar op Ministerie van Financien aan het woord, Gerritse, en vervolgens zijn toenmalige baas (ex) Minister Bos. Gerritse was al eerder verhoord en was toen open over de beweegredenen van het Ministerie inzake steun aan banken, met name ING. Vandaag ging het vooral om ABN AMRO.

De commissie vroeg eerst naar het toezichtskader. DNB had voorkeur om hoofdtoezichthouder te zijn voor NL onderdelen van Fortis te zijn, maar dat werd de Belgische toezichthouder. In juli 2008 werden de problemen bij Fortis duidelijk. Wellink heeft toen zijn zorg geuit aan minister Bos, met name over gebrek aan informatie vanuit Belgie. Gerritse gaf aan dat het MvF in Belgie al helemaal geen rol speelde; het was het Belgische kabinet dat de zaken regelde. Er was dagelijks contact tussen Bos en Wellink, waarbij centraal stond de opmerking dat ABN AMRO niet opnieuw de dupe mocht worden.

Uiteindelijk heeft dit ertoe geleid dat Bos een veto heeft uitgesproken over een mogelijke overname door BNP Paribas. DNB en Bos wilden niet dat ABN AMRO weer onder toezicht kwam van een buitenlandse toezichthouder. Bos heeft dit volgens Gerritse in een rechtstreeks gesprek met Lagarde (minister van financien) medegedeeld. In eerste instantie is getracht een oplossing in de private sfeer te zoeken, dat was via ING.

Gerritse maakte duidelijk dat toen ING geen optie meer was (Gerritse was verbaasd dat het ‘icoon’ ING zo snel in de problemen was gekomen), men eruit moest komen, feitelijk tegen elke prijs (de bandbreedte lag tussen de 13 miljard en 20 miljard). De deal moest doorgaan, de prijs was secundair. Volgens Gerritse zouden anders de gevolgen desastreus zijn. Men koos voor de relatief eenvoudigste weg: elk land zou 49% deelnemen in de banken in het desbetreffende land (hierbij volgde Nederland de Belgen en Luxemburgers). Op 30 september werd duidelijk dat de 49% oplossing niet zou gaan werken (o.a door zware koersval ) en werden er twee teams bij MvF samengesteld: team 1 ‘goedschiks’ en team 2 ‘kwaadschiks’. Nationalisatie kwam ook in beeld.

Vervolgens ging de ondervraging over de uiteindelijk betaalde prijs. Hierbij stond niet zozeer de 16,8 miljard centraal, maar twee posten, beide groot 6,5 miljard, die later duidelijk werden voor de buitenwereld en de totale overnamesom van ABN AMRO flink hebben verhoogd. De commissie wilde graag weten in hoeverre de onderhandelaars (MvF en DNB) op de hoogte waren.

Gerritse stelde dat hij ervan uit ging dat na overname van ABN AMRO en FBN beide banken voldoende gekapitaliseerd zouden zijn. Dat bleek later niet zo te zijn. DNB bleek een veel hoge solvabiliteit (10,5%) te eisen en dat was niet het geval. Er moest dus geld bij. Deze bijstorting van 6,5 miljard is gerealiseerd door vreemd vermogen om te zetten in eigen vermogen (Bos zou dit later een technische omhanging noemen, die de schatkist niets zou kosten; Gerritse zei echter wel: “dat dit geld nog wel terug moet komen”).

Daarnaast was er een afboeking van badwill van 6,5 miljard. Hierover is veel onduidelijkheid geweest. Gerritse maakte duidelijk dat hij er vanuit ging dat deze 6,5 miljard bekend was en verwerkt zat in de 16,8 miljard. Hij legde de bal daarvoor bij de adviseurs van de Staat, Lazard. De uiteindelijke informatie is van DNB afkomstig. Gerritse suggereerde dat DNB haar eigen bankpresident Wellink niet goed heeft voorgelicht over deze afboeking!

Gerritse mocht ook nog de vraag beantwoorden over de ‘voorkennis’ van APG. Die vraag moest hij beantwoorden in zijn huidige functie als baas van de AFM. APG had van Wellink gehoord dat ING wellicht Fortis zou overnemen en dat ING extra kapitaal nodig had (en of APG als aandeelhouder van ING en Fortis geinteresseerd was). Gerritse zei dat dit is toegestaan, maar dat APG dan geen handel meer mag bedrijven in ING en Fortis. Het is niet duidelijk of APG zich aan deze afspraak heeft gehouden.

 

Vervolgens kwam Bos in actie. Als Minister van Financien was hij betrokken bij ALLE onderwerpen die de commissie onderzoekt: overname ABN AMRO, 20 miljard voor staatssteun, 200 miljard voor garanties op leningen, verhogen DGS. Vandaag ging het om de staatssteun aan ING.

Het was een ‘makkie’ voor Bos. Dat heeft te maken met het dossier. ik vermoed dat Bos het a.s. woensdag lastiger krijgt bij behandeling van ABN AMRO. Bos maakte direct duidelijk hoe hij in het dossier zat.

Ook Bos had de systeemcrisis niet zien aankomen (Wellink ook niet) en tijdens een IMF meeting had niemand Bos gewaarschuwd voor naderend onheil. Verder maakte Bos 100% duidelijk dat hij voer op het kompas va DNB. Zo stelde hij op de vraag wat nu ‘een in de kern gezonde bank is’ (alleen dan staatssteun) het volgende: “een in de kern gezonde bank is een bank waarvan DNB vindt dat die bank in de kern gezond is”.

Natuurlijk heeft Bos hierin gelijk. DNB is verantwoordelijk voor bankentoezicht (liquiditeit en solvabiliteit), het MvF komt pas in beeld als er belastinggeld ingezet moet worden. In die zin is de opmerking van Bos dat hij pas begin oktober 2008 hoort dat ook ING problemen heeft, niet vreemd.

Wat mij wel stoorde is dat Bos zich regelmatig verschuilde achter de rug van Wellink. De samenwerking was dan ook zeer goed. Dit is opvallend omdat op ambtelijk  niveau is aangegeven dat de samenwerking tussen DNB en MvF niet altijd goed liep. Dit bleek bijv. bij het plan van Ter Haar (MvF); dit Europese plan voor een noodfonds voor banken in de problemen vond DNB maar niets. Bos wist dit, hij gaf aan dat Brouwer (DNB) liep te ‘briesen’ over dit plan. Bos maakte ook duidelijk dat hij naar de hoofdlijnen van steunaanvragen keek; het was vervolgens aan DNB om vervolgafspraken te maken.

Er lag wel een principieel verschil van mening. Het ministerie heeft een duidelijke voorkeur voor kapitaalssteun (met rente terug te betalen), terwijl DNB liever zag dat de slechte leningen (ALT-A) van de balans werden gehaald. De visie van Bos was duidelijk: “we gaan niet met belastinggeld de bank bevrijden van een groot probleem”.

Volgens Bos heeft ING twee problemen op tafel gelegd: een kapitaalstekort en de ALT-A portefeuille. Het ministerie had nog een reden om niet te gaan voor de ALT-A route: men kon de risico’s van de portefeuille niet goed intschatten. Dit zei Bos: “betitel het zoals u wilt (niet willen, of niet kunnen), ik vond het niet te verantwoorden”.

Uiteindelijk bleek de kapitaalssteun van 10 miljarden niet voldoende en werd alsnog een transactie gesloten om ING te bevrijden van de ALT-A hypotheken. De commissie vroeg aan Bos of die eerste transactie eigenlijk wel zinvol was geweest. Bos reageerde getergd: “hoe had u mij ondervraagd als ik zonder enige kennis van de ALT-A portefeuille 20 miljard belastinggeld had weggegeven”.

Bos was duidelijk dat de tweede steunoperatie een definitieve oplossing zou moeten zijn, daarom ook onderzoek naar nationalisatie (er lag een nationalisatiewet klaar). De commissie vroeg aan Bos of  hij niet te begripvol was voor DNB, het onderzoek naar de risico’s van de ALT-A door DNB kwam pas laat op gang; uiteindelijk heeft de Staat Dynamic Credit gevraagd een analyse uit te voeren. Bos had begrip voor standpunt Wellink: DNB gaat over gezondheid banken en mag een ‘streep in het zand trekken’! Gerritse had eerder verklaard het als een ‘nederlaag’ te zien dat uiteindelijk die ALT-A portefeuille moest worden overgenomen.

Bos gaf aan dat hij nog altijd 100% achter de maatregelen staat. Sowieso was Bos blakend van zelfvertrouwen. Hij is van mening dat aan de markt altijd een helder signaal moet worden gegeven. Om die reden was het garantiefonds ook 200 miljard groot: het was een ‘bazooka’. En passant gaf hij de huidige regeringsleiders het advies om ook  nu een bazooka in te zetten! Op de vraag of het verstandig was destijds te zeggen dat de garantieregeling ‘geen enkel risico’ opleverde voor Staat, zei Bos : “Vond ik verantwoord en noodzakelijk risico; ik straalde bewust overdreven vertrouwen uit”. Bos ‘baalde’ (zijn woorden) ervan dat Leaseplanbank in aanmerking kwam voor steun.

De commissie was geinteresseerd in het mandaat van Bos. Hij gaf aan dat hij van Balkenende de vrije hand had gekregen. Hij kon zich niet herinneren of vice-premier Rouvoet was geinformeerd. Dat de Kamer niet altijd op tijd werd geinformeerd, dat was bijna onvoormijdbaar. Om die reden heeft hij ambtenaren gevraagd logboeken bij te houden. Bos vermoedde dat er wel een parlementaire enquete zou volgen.

 

 

 

 

 

 

 

Lees ook:Commissie de Wit (verslag dag 15): Gerritse, Schilder
Lees ook:Commissie de Wit (verslag dag 21): Balkenende, Wellink
Lees ook:Commissie de Wit (verslag dag 16): Brouwer, Hommen, Ter haar
Lees ook:Commissie de Wit (verslag dag 12): Schilder
Lees ook:Commissie de Wit (verslag dag 17): Zalm, Wellink

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.