Reactie Eric Smit van www.ftm.nl op mijn blog over Raadspensionaris Hommen

Eric Smit heeft een uitvoerige reactie geschreven op mijn stuk over Hommen en ING Bonus. Morgen zal ik komen met een even uitvoerige tegenreactie.

http://www.ftm.nl/original/zonder-bonus-een-betere-bank.aspx

ZONDER BONUS EEN BETERE BANK

Bonussen werken niet, zeker niet voor bankiers. Bankiers zouden zich daarentegen de mentaliteit van een butler moeten eigen maken.

ING-topman Jan Hommen had de laatste weken weinig plezier van de bonus die hem was toebedeeld. Klanten, politici, een oud-bankier en de media vielen over Hommen heen. Uiteindelijk leverde hij zijn bonus maar in. In een opiniërend artikel in NRC Handelsblad nam de voormalige durfinvesteerder Johan Schaberg (Wolters Schaberg) het voor Hommen op. “Hommen verdiende zijn bonus volledig”, schrijft Schaberg. Hij had zich na het plotse vertrek van de overspannen Michel Tilmant voor de functie aangemeld. Eigenlijk had hij liever dichter bij zijn kleinkinderen in Amerika gaan wonen, maar nee, Hommen offerde zich op en nam ‘de uitdaging’ aan. Hommen deed inderdaad wat een goede president commissaris behoort te doen als hij ziet als de stuurman van het schip onder de druk bezwijkt. Maar laten we het vooral niet heldhaftiger maken dan het is. Onder het toezicht van Hommen (in de RvC sinds 2005, president commissaris sinds 1 januari 2008) vloog de directie van ING volledig uit de bocht.

Moordpartij

Voormalig bankier en FTM-columnist Peter Verhaar ging nog een stap verder. Verhaar vergeleek Hommen met roemruchte raadspensionaris Johan de Witt. Die vergelijking is wat mij betreft nogal ongelukkig. Verhaar brengt de moordpartij op de gebroeders De Witt in het historische rampjaar 1672 terug tot een volkswoede die financieel gedreven was. Behalve dat dit een simplificatie is van de toedracht, loopt de vergelijking met Hommen hier ook mank. De Witt handelde bij het terugschroeven van de uitkeringen in het lange termijn belang van diezelfde burger. Hommen is actief voor de belangen van de aandeelhouders van ING die voor het merendeel in het buitenland wonen. De overeenkomst is dat De Witt, evenals Hommen, de moed toonde om een impopulair besluit te nemen. Hommen schroefde echter helemaal niets terug, hij keerde juist bonussen uit terwijl het bedrijf waarover hij de leiding heeft, diep bij de belastingbetaler in het rood staat.

De in euro’s uitgedrukte zelffelicitatie getuigt bepaald niet van zelfbeheersing en enig maatgevoel. ING staat er weliswaar een stuk beter voor dan in 2009 toen Hommen het roer overnam, maar het heeft nog een lange weg te gaan. Wat bijvoorbeeld te doen met het geplaagde Nationale Nederlanden dat net als enkele andere grote Nederlandse verzekeraars zijn een belangrijk deel van zijn business case ziet afbrokkelen?

Wat gaat er met die Alt-A hypotheek portefeuille gebeuren? ING zit om meer redenen in de hoek waar de klappen vallen en het zal nog wel even zijn best moeten doen om sommige analisten van zakenbanken weer te overtuigen dat het aandeel van het concern koopwaardig is.

Geld terug
Allemaal redenen die bij de ING-bankiers bij het uitdelen van de bonussen tot enige nederigheid had mogen stemmen. Maar nee, dat gebeurde niet. De bonussen werden binnen de kaders van de Code Banken bijna maximaal toegekend. Dat voormalig ING-cfo Cees Maas vervolgens Hommen weer - zeer ongepast – op de vingers tikt, maakt het geheel nog onsmakelijker dan het al was.

Als iemand in aanmerking zou moeten komen om zijn bonussen in te leveren, dan is Maas het wel. Dit zei Warren Buffet tegen de Financial Crisis Inquiry Commission (fcic) over CEO’s van banken die door een overheid gered moeten worden:

On structuring bank CEO pay to prevent financial crises: The best thing is to have an arrangement in place that, if he ever has to go to the federal government for help, the CEO and his spouse come away with nothing. I think that can be done. If society is required to step in and disrupt the lives of millions of Americans, there ought to be a lot of downside. And that would change behavior more than trying to write some terribly complicated [rule]. This would get their attention. I wouldn’t know how to get more specific than that“.

Ter verduidelijking: toen Warren Buffett  “come away with nothing,” zei, bedoelde hij dat de CEO en zijn partner zijn of haar totale vermogen zouden verliezen, niet slechts de verdiensten van een enkel jaar. Wat mij betreft mag de lijn Buffet voor de hele directie van een bank worden doorgetrokken, zeker voor een man als Cees Maas, die het risicobeheer van ING onder zich had.

Afspraak is afspraak
Maar goed, daar staat tegenover dat Hommen inderdaad volgens de afspraken aanspraak mocht maken op die bonus. Volgens Verhaar had Hommen ‘juridisch’ recht op zijn douceurtje van 1,25 miljoen. Afspraak is afspraak. Dat werd maandag ook door Johan Schaberg in NRC Handelsblad nog eens duidelijk gemaakt. En net als Verhaar, vereert Schaberg de ING-topman. Hij roemde de ‘grootmoedigheid’ van Hommen voor het feit dat hij vrijwillig afstand had gedaan van zijn bonus. Hommen had daarmee laten zien dat hij een heer van stand was. Hij maakte in zijn hartstochtelijke betoog gebruik van een wonderlijke vergelijking die er op neer kwam dat Hommen het sjoemelen van de media en politiek op een ‘soevereine’ wijze had doorzien en van zich af had laten glijden. Hij hoefde die bonus niet. ‘Keep the change’, schreef Schaberg. Hij koos daarmee onbedoeld voor een treffend bankiersbeeld, want het gebaar van een ongemanierde nieuwe rijke die denkt dat met geld alles te koop is. Maar goed, Nederland moest volgens Schaberg Hommen waardig behandelen. “zeg hem dank. Geef hem eer en aanzien. Wie aanzien kan verlenen, groeit zelf in aanzien. Wie iets waardevols aanneemt zonder dankt te zeggen, is een armoedzaaier.”

Tsja.

Volgens mij deed Hommen pas onder grote maatschappelijke druk afstand van zijn bonus en dat gaf hij ook duidelijk in zijn open brief in de Volkskrant aan. In het grotere plaatje is dit gebaar slechts wisselgeld. Waar het mijn inziens vooral (weer) om zou moeten gaan is dat het uitkeren van bonussen aan bankiers en verzekeraars zakelijke noch maatschappelijke voordelen oplevert. Sterker, de kredietcrisis heeft ondubbelzinnig aangetoond dat deze vorm van beloning in de financiële industrie tot afschuwelijke catastrofes kan leiden. Binnen de bedrijfspsychologie staat de werking van de bonus als instrument van motivering al veel langer ter discussie. Empirisch onderzoek heeft de positieve werking van bonussen ook nooit aan kunnen tonen.

Het tegendeel lijkt zelfs waar te zijn. Ordinaire financiële stimuli leiden in de meeste gevallen tot maatschappelijke schade en zelfs de aandeelhouder komt er in veel gevallen niet zonder kleerscheuren vanaf. Toch vormen bonussen nog steeds een essentieel onderdeel van de bankierswedde. Het geloof in de werking van deze financiële doping heeft de laatste decennia zelfs religieuze trekken gekregen.

Zelfregulering werkt niet
Wat de kredietcrisis ook meer dan duidelijk heeft gemaakt, is dat zelfregulering een instrument is dat niet werkt. Meest treffend was het inzicht van ‘zelfreguleringsbeliever’ Alan Greenspan die tijdens de verhoren voor het Amerikaanse Congres in oktober 2008 het volgende verklaarde: “Those of us who have looked to the self-interest of lending institutions to protect shareholders’ equity, myself included, are in a state of shocked disbelief“. Het concept van zelfregulering door welbegrepen eigenbelang werkt niet, luidt de simpele conclusie.

De Code Banken is wederom een product van zelfregulering. Een ondeugdelijk fabrikaat. Het salaris- en bonusbeleid is dan wel iets aangepast, maar het is onvoldoende. Met de Code Banken in de hand is het business as usual. Een fundamentele mentaliteitsverandering, die de Commissie Maas noodzakelijk achtte, zal er niet mee worden afgedwongen. Zelfs in het crisisjaar 2009 vond ING het nodig 520 miljoen euro aan bonussen uit te keren, hoewel de bank vol aan het staatsinfuus hing en een nettoverlies van 935 miljoen euro maakte. Dat was volgens Hommen te danken aan het feit dat de medewerkers van ING ‘extreem goed’ hadden gepresteerd. Een tekenend voorbeeld van de hardnekkige mentaliteit van zelfoverschatting in deze sector.

‘Hommen is voortreffelijk’

Verhaar gaat in zijn stuk niet in op de werkelijke bonusdiscussie, Schaberg beroert deze slechts aan de uiteinden. Schaberg vindt dat Hommen waardering moet krijgen voor ‘het gegeven dat zijn actie helpt om bankiersbeloningen op het peil te brengen van normale ondernemingen. De beste mensen lopen weg als er minder wordt betaald’, schrijft hij om vervolgens Hommen de zoveelste veer in zijn achterste te steken: ‘Hommen is voortreffelijk. Hij blijft. Een beter argument bestaat er niet’.

Beste meneer Schaberg, bij echte heren van stand gaat het niet om de centjes (die hebben de generaties voor hen al bij elkaar verzameld), bij hen spelen vooral intrinsieke factoren een rol bij de motivatie. Genoeg is genoeg voor een edelmoedig mens. De heer Hommen had dit als hoog beschaafd wezen voor het accepteren van de bonus – al of niet volgens de regels van de Code Banken – toch behoren te weten?

Het echte bedrijfsleven

Daarbij bieden mijns inziens logica en feiten nog altijd de beste argumenten en die zeggen dat bonussen niet werken. Je krijgt betere banken door bonussen niet of slechts in zeer geringe mate uit te keren. Kleine, succesvolle en misschien wat saaie, vrijwel bonusloze banken Triodos en ASN Bank illustreren dat al jaren. De mensen die daar werken, hebben geen financiële doping nodig om harder voor hun klanten te gaan lopen. Laat staan grotere risico’s nemen. Dat wisten ze overigens twintig jaar geleden bij ABN Amro ook al.

Volgens de voormalige bestuursvoorzitter van ABN Amro wijlen Rob Hazelhoff moesten banken een beetje saai zijn en moesten ze grote risico’s voor hun klanten vermijden. Banken hadden volgens Hazelhoff een nutsfunctie en bankiers waren eigenlijk halve ambtenaren. Jeroen Smit, liet begin vorig jaar februari door NRC een mooie anekdote optekenen. De auteur van De Prooi vertelde hoe in 1994 een bankier zich bij Hazelhoff beklaagde over zijn te lage beloning. Hazelhoff antwoordde: ‘Als je rijk wilt worden, moet je maar in het bedrijfsleven gaan werken’.

Ik zou daar van willen maken: het ECHTE bedrijfsleven. Ofwel de reële economie. Helaas is het zo dat de reële economie voor een groot deel afhankelijk is geworden van de bancaire industrie die door zijn grootheidswaanzin in de laatste decennia een dynamiek heeft gecreëerd die het echte bedrijfsleven, en alles wat daar omheen is te vinden, in zijn val dreigde mee te sleuren. Dat gevaar is nog niet geweken en dat zal ook niet gebeuren als er niet fundamenteel aan verandering gewerkt wordt.

De bankier, een butler
Ik houd van duidelijkheid. Wat mij betreft zijn economische helden uitsluitend in de reële economie te vinden, de rest dient zich heel goed van zijn dienende rol doordrongen te zijn. Een bankier zou zich de mentaliteit van een butler moeten aanmeten. Laten we daar maar eens mee beginnen.

Verhaar en Schaberg tillen Hommen op het schild. De een vergelijkt hem met een beroemde historische figuur, de ander verheft hem in de adelstand. De blinde verering die een bankier als Hommen dankzij Verhaar en Schaberg ten deel valt, is wel het laatste wat deze zwaar overschatte en overbetaalde beroepsgroep nodig heeft.

Lees ook:Interview in Intermediair
Lees ook:Raadspensionaris Hommen
Lees ook:Ik heb een bancaire doodzonde begaan (column BNR 31 maart 2014)
Lees ook:Banken die moeten concurreren hebben wél een bonuscultuur nodig
Lees ook:Aandacht voor bankbonussen is symboolpolitiek

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.