Categorie: "jaar 2012"

Sinterklaas bestaat en woont in Spanje

Het was een jonge Wiegel die ooit in een debat met Den Uyl riep “Sinterklaas bestaat en hij zit daar” en wees vervolgens naar Den Uyl. Wilders had deze week in het kort geding tegen de Nederlandse Staat geheel in de VVD-traditie kunnen roepen: “Sinterklaas bestaat, hij woont in Spanje en heet Rajoy”.

De Spaanse premier heeft afgelopen week de trukendoos geopend en rookgordijnen opgetrokken om een klassieke reddingsactie voor een bank er niet zo uit te laten zien. En om tegelijkertijd te voorkomen dat het 100% duidelijk is dat de Spaanse overheid eigenlijk het geld niet meer heeft om de banken te redden.

Het gaat om de Spaanse bank met de ‘fancy’naam, Bankia. De vierde bank van Spanje,  een samenraapsel van 7 bijna failliete spaarbanken, moet per direct 19 miljard euro hebben.  De eerdere 4,5  miljard bleek niet voldoende. Op 19 juli 2011 ging de bank nog naar de beurs. Dat ging al lastig, de uitgiftekoers werd 26% lager vastgesteld op 3,75 euro. Huidige koers: 1,11, au, au.

Het is een bekend fenomeen dat een nieuw hoofdkantoor een goede voorspeller is van de toekomst. Denk maar eens aan ABN AMRO die eisten dat zij het hoogste gebouw zouden hebben aan de Zuidas met vrij uitzicht op Schiphol om te laten zien aan bezoekers dat ‘de wereld’ het werkterrein van De Bank was. En dan hebben we het nog maar niet eens over Dexia Bank- Legio Lease- Labouchere die een hoge toren bouwden, maar min of meer failliet waren voordat ze er in konden trekken. Nou, Bankia maakt het nog bonter, de richting van de bank was al duidelijk.

De truc was dat de Spaanse overheid Bankia zou voorzien van Spaanse staatsobligaties, die Bankia vervolgens als onderpand bij de ECB zou inbrengen in ruil voor echte cash. Goed, daar is een stokje voor gestoken. Blijft dat de bank de facto failliet is en feitelijk wordt genationaliseerd . Dat heet overheidssteun en dus moet de Europese Commissaris voor Mededinging Almunia (opvolger van Kroes), ingrijpende hervormings strafmaatregelen eisen.

Het blijft echter erg stil. Het is natuurlijk toeval dat Almunia de Spaanse nationaliteit heeft, maar ik vermoed dat ING-baas Hommen enkele Spaanse scheldwoorden geuit zal hebben. ING is door Kroes zeer hard aangepakt: terugbetalen steun met forse boete, verkoop ING Direct USA, verkoop van de verzekeringsactiviteiten, verkoop WUH. Kroes heeft ING teruggebracht van een mondiale macht tot een Europese speler. En nu ligt ING weer overhoop met Almunia. Het Europese Hof was namelijk zeer kritisch over de maatregelen van Kroes, maar Almunia is wraakzuchtig en ging direct in beroep. En hij was er als de kippen bij om nóg drie extra onderzoeken aan te kondigen naar de gang van zaken in 2008.

Hommen vindt dat Nederland ‘wat meer handjes moet schudden’ in Brussel. Dat zou je wel denken. Nederland is een belangrijke betaler aan Brussel. De Fransen pakken dat beter aan. Ik hoor Almunia namelijk ook niet echt luid en duidelijk over de staatssteun aan Dexia. En dat terwijl Nederland altijd het braafste jongetje van de klas is. Aegon heeft alles terugbetaald, ABN AMRO heeft met 2 handen op de rug de HBU tegen een bodemprijs moeten verkopen aan Deutsche Bank en ook ING heeft al een zeer groot deel afgelost, met boete. En hoe staat het met de voortgang van de herstructurering van RBS en Commerzbank? Het wordt tijd voor meer dan ‘handenschudden’.

Ik heb een advies voor  Almunia. Naast de genomen strafmaatregelen zou een verbod op ‘gouden handdrukken’ voor het topmanagement van steunbanken een goed voorbeeld zijn. En daar lijkt bij faalbank Bankia echt alle reden voor, dacht ik zo.

de spaarvarkentax

Als Wilders niet zo gepreoccupeerd was om als een Nederlandse Jeanne D’ Arc het nationale belang te verdedigen, dan had hij het natuurlijk verzonnen en de taalvondst  als een ‘kopvoddentax’ bommetje tijdens het ‘verantwoordingsdebat’ van het spreekgestoelte geworpen. Ik heb het over de ‘spaarvarkentax’ van PVDA fractievoorzitter Samsom. De PVDA gaat de spaarrekening van hardwerkende Nederlanders, die Nederlanders die een heel leven lang zuinig hebben geleefd en eindelijk 150.000 euro op een spaarrekening hebben staan, extra belasten. Dat dit appeltje voor de dorst misschien voor het pensioen gebruikt moet gaat worden, dat het spaarpotje bedoeld is voor aflossen van de hypotheek, maakt niet uit, we gaan het aanpakken. Het is wat politici eufemistisch noemen ‘laag hangend fruit plukken’.

Zou Samsom zelf een spaarrekening hebben of beleggen? Denk het niet, anders zou hij weten dat er geen droog brood wordt verdiend met sparen en beleggen. De Nederlandse Staat leent extreem goedkoop (beleggers lijken zelfs bereid rente toe te geven!) en de ECB leent geld uit aan banken voor 1%. Gevolg: banken hebben geen enkele reden om te concurreren op spaarrentes. En enpassant doet die lage rente ook onze pensioenfondsen, het ‘uitgestelde vermogen’ van werkend Nederland, de das om zodat de burgers dubbel gepakt gaan worden.

Ik hoop dat Samson weet dat de vermogensrendementsverliesheffing, ingevoerd door partijgenoot Vermeend, uitgaat van een volstrekt irrieëel fictief rendement van 4% en dat de bezitter van een spaarrekening dus ook nog eens 1,2% moet aftrekken van een spaarrente van zeg eens 2,5%.

Samsom noemt het overigens ‘dood vermogen’. Ga er dus maar vanuit dat de doodgaan-belasting, die door de PVDA ook wel de ‘gratisgeld-belasting’ wordt genoemd,  weer omhoog gaat. Dat is niet nieuw, destijds wilde Bos het ook. Ik neem aan dat Samsom Keynes heeft gelezen, want die het zelfs heeft over de ‘euthanasie van de rentenier’; overheden zou moeten streven naar zeer lage rentevoeten. Bernanke, de FED-president,  kent zijn klassiekers dus ook.

Ex-kamerlid van de PVDA, Paul Tang, geeft onbedoeld nog een suggestie voor afromen van zuur verdiend geld: het ‘versteende vermogen’. De ‘kunduz-coalitie’ wil graag aflossen van het huis verplicht stellen. Daarmee komt het spaargeld volkomen vast te zitten in stenen. Handig voor de belastingpolitie: je kan het vermogen niet laten emigereren en bij overlijden, kassa voor de Staat.

Ik snap Samsom ergens wel. Het consumentenvertrouwen is deze maand weer gedaald en we besparen onszelf het moeras is. Ontsparen is dus goed. In mijn column ‘Keynes is back‘ suggereerde ik zoiets. Maar ik zei ook, beloon ondernemen. Om die reden kan ik de BTW-verhoging dan ook niet plaatsen (ja alleen als ‘laag hangend fruit’).

In plaats van het heilige geloof in de STAAT als De Grote Herverdeler is het veel verstandiger om het aantrekkelijk te maken het spaargeld te steken in veelbelovende ondernemingen. Als de traditionele banken het laten afweten is crowdfunding een optie (succesverhaal). Het mag ook via nieuwe banken als de aangekondigde Groene Investeringsbank  of via de beurs Alternext, dat in Frankrijk wel populair is. Dat maakt spaargeld productief. Keynes zou het met instemming begroet hebben.

 

Een margin call voor JP Morgan Chase

Het was deze week bijltjesdag voor de Europese banken. De koersen duikelden omlaag. Kijk maar eens naar deze index die de Europese bankenkoersen volgt. En het zijn echt niet alleen de bankkoersen in Griekenland(ik hoop dat die beleggers een parachute hebben), Spanje en Italië.  ING nadert het laagste punt van oktober vorig jaar (4,5 euro). Het kan natuurlijk altijd lager, want ING heeft in 2009 de 2 euro aangetikt, maar toen lag een mogelijk faillissement om de hoek.

Erger is dat de Europese bankkoersen ook ver beneden de boekwaarde noteren. Dat is een veeg teken. Dat betekent dat beleggers de bankbalansen niet geloven. Daar is alle reden toe. Geen mens heeft echt inzicht hoe de leningen aan de PIGS-landen zijn gewaardeerd; voor welke waarde het commerciële vastgoed op de balans staan (DNB denkt aan een overwaardering van 25%, zie hier, overigens met de nodige nuance); welke kredieten afgestempeld moeten worden door de recessie (ABN AMRO deed een voorzetje). In juni 2012 zal de European Banking Authority weer verslag uitbrengen, ik ben benieuwd, maar niet gerust.

Maar deze week was in de media de hoofdrol weggelegd voor de Amerikaanse bank  JP Morgan Chase. Je houdt het eigenlijk niet voor mogelijk, maar de investment bankers hebben het weer voor elkaar gekregen het vooroordeel tegen bankiers te bevestigen. En dan bedoel ik nog niet eens dat de bank een toppositie heeft bij de verkoop van Facebook-aandelen (te verdelen fees, een slordige $150 miljoen). Nee, ik heb het over een handelaar van de bank in Londen met de bijnaam “the whale” (de grootste ijdeltuiten hebben een bijnaam, zoals Fabrice Tourre van Goldman Sachs die ‘Fabulous Fab’ werd genoemd) die in de CDS-derivatenhandel vooralsnog 2 miljard dollar heeft verloren. Daar komt zeker nog wel een miljardje bij. Nu kan JP Morgan Chase het gemakkelijk hebben. De ophef was in die zin zwaar overdreven. De bank is nr. 10 in balansgrootte, maar nr 3 in winstgevendheid, vorig jaar een recordwinst van $19 miljard en heeft een ‘tier 1′ eigen vermogen van $122 miljard (1e kwartaal: $5,4 miljard netto winst).

Het verlies is ironisch want JP Morgan Chase, en met name topman Jamie Dimon, is een van de grootste pleitbezorgers  tegen invoering van scherpe regelgeving om investment banks opnieuw te scheiden van commercial/retailbanks. Dimon is met name falikant tegen invoering van de ‘Volcker-rule’ , die verbiedt dat de bank handelt voor eigen rekening met o.a deposito van klanten. Intensief lobbyen heeft de ‘Volcker-rule’ al tandeloos gemaakt, het rapport staat vol uitzonderingen en is 600 pagina dik.

Het alarmerende is dat dit geen fraudegeval betreft, zoals het $6 miljard verlies bij Société Générale van Jerome Kerviel (zie hier voor 11 bankrampen), maar doodgewone day-to-day handel. En JP Morgan stond notabene bekend om haar conservatieve risicobeleid. Hoewel…..sommigen denken daar anders over. Als het bij deze bank al misgaat, wat te denken van de andere banken. Alles wijst erop dat JP Morgan Chase te groot (‘to big to fail’)  is geworden en dat zij haar enorme balans, die voor overgrote deel is verzekerd door de belastingbetaler, heeft gebruikt voor tradingwinsten. Van mij mag het, maar dan wel graag met ‘eigen geld’ en op de blaren zitten bij verlies.

De regisseur van de film ‘margin call’ heeft gezegd dat de film deels op waarheid is gebaseerd en dat de bank in kwestie nog bestaat. Dat raadsel is ook opgelost: het is JP Morgan, inclusief de rocket-science trader en de op non-actief gestelde verantwoordelijke JP Morgan-mevrouw Ina -Demi Moore- Drew (salaris $15 miljoen).  Ik ga de film nog maar eens bekijken.

 

 

 

 

Keynes is back

De Eurozone-crisis is als een veenbrandje weer eens opgelaaid. De Grieken zijn de draconische bezuinigen zat, een geplande IMF-tranche aan Griekenland wordt opgehouden, in Spanje heeft de vastgoedcrisis haar eerste slachtoffer geeist; de ‘bad bank’ Bankia, een samenraapsel van 5 spaarbanken (ja mevrouw Sap: spaarbanken, nutsbanken, zogenaamd risicoloos) is deels genationaliseerd, de beurs maakt haar slogan ‘sell in May and go away’ weer waar. En in Nederland valt het kabinet over de door Europa opgelegde begrotingsregels.

De bezuinigingsdiscussie in Nederland krijgt zowaar een bijbels trekje, er is een nieuwe Lazarus opgestaan, zijn naam is Keynes. PVDA-partijleider Samsom (met steun van Hollande en Barrosso) legt nu de nadruk op groeimaatregelen. Begrotingsevenwicht mag even op de lange baan geschoven worden. Keynes had gelijk in zijn analyse van de Grote Depressie in jaren ’30. Als consumenten niet durven te consumeren  (geen enkel vertrouwen) en tegen de klippen op sparen, terwijl bedrijven hun balansen schuldenvrij maken, dan moet de overheid geld uitgeven om een deflatoire neerwaartse spiraal te voorkomen.

Er wordt vaak selectief gewinkeld in het gedachtegoed van Keynes. Keynes ging er van uit dat de private uitgaven en overheidsuitgaven werken als communicerende vaten. Allemaal mooi, maar dan trekt in goede tijden de overheid zich terug (m.a.w. begrotingsoverschotten) en zorgt ervoor dat de opgebouwde staatsschuld weer wordt teruggedrongen. Dat zei Keynes niet zomaar. Hij kende de mores van de financiële markten als geen ander en was als belegger succesvol. De financiële markten zullen het tij keren door te weigeren de schuld nog verder te financieren (Griekenland), of een steeds hogere rente te eisen (Italië en Spanje).

Na 2008 heeft de overheid een Keynesiaans stimuleringsbeleid gevoerd. In 2012 zal het percentage uitkomen op – 4,4% en voor 2013 wordt – 4,6% verwacht (link). Dat zijn dan 5 jaren met percentages ruim boven de beruchte 3%, dat door Brussel als een ‘tijdelijk’ (zonder nadere specificering) plafond wordt gezien. En dan zullen we het maar niet hebben over het feit dat verdrag van  1 maart 2012 stelt dat het structurele tekort slechts 0,5% mag bedragen (!). En het CPB vindt dat we naar een “overschot” van 1,5% moeten om al die ouderen te onderhouden. Gaat niet lukken. Al met al is onze staatsschuld inmiddels opgelopen tot 393 miljard. Flirten met het idee om nog 2 jaar langer een tekort boven de 3% te hebben, is om die reden gevaarlijk. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.

Nederland mag zich gelukkig prijzen dat wij ergens in de jaren tachtig onze monetaire souvereniteit hebben verkocht aan Duitsland en door de financiële markten nog altijd als de 17e lidstaat worden gezien. Dat heeft ervoor gezorgd dat wij extreem goedkoop kunnen lenen, waardoor de gevolgen van de oplopende staatsschuld voor de overheidsbegroting nog enigszins dragelijk zijn. Je moet er niet aan denken als de markten plotseling het vertrouwen verliezen, wat zomaar zou kunnen gebeuren als markten zich realiseren dat overheid ook nog eens garanties van 466 miljard heeft uitstaan (vooral woninghypotheken!).

Bezuinigen of stimuleren (zie video), het moet en kan allebei. Groei komt als consumenten weer vertrouwen krijgen en geld gaan uitgeven; dat zal volgens Keynes de ‘animal spirits’ wakker maken bij ondernemers (niet een extreem lage rentevoet dus). Vertrouwen komt terug als consumenten en ondernemers weten waar ze aan toe zijn. Dus neem die structurele beslissingen op de huizenmarkt (en dus niet alleen de HRA schrappen voor nieuwe hypotheken, geen consument die gelooft dat dat blijft), neem het besluit om per direct langer te gaan werken, hervorm de arbeids- en zorgmarkt, stop met bankenbashen zodat de banken weer krediet durven te geven, belast rentenieren en beloon ondernemen!

Het laten varen van de begrotingsdiscipline zal het angstspook van stagflatie oproepen. Hoor ik daar naast Keynes, Milton Friedman zich omdraaien in zijn graf?

Boele Staal doet aan verslaafdenhulpverlening

Stel dat Biesheuvel van de lobbyclub MKB-Nederland in de krant laat zetten: “koop niet bij de kleine kruidenier, ga lekker naar AH” of dat van Boxtel van de lobbyclub De Groene zaak verkondigt “dat het tijd wordt om weer lekker milieuverkwistend te gaan werken”, ik vermoed dat u denkt dat ik nu toch echt een bril bij ‘Specsavers’ moet gaan kopen. Maar het ondenkbare is denkbaar, want de baas van de bancaire lobbyclub NVB, Boele Staal, zegt dat wij geen producten meer van de banken moeten kopen. Met zulke vrienden hebben je geen vijand meer nodig, zullen ze in het ‘bankbashingkamp’ denken.

Volgens Staal zijn wij verslaafd aan bankkrediet en moeten wij afkicken: Boele Staal in de rol van Keith Bakker. Je moet wel durven zeg. In een bankenlandschap met 3,1 banken, die 95% van alle hypotheken en spaargelden bezitten en waarschijnlijk 100% van alle MKB-kredieten, zeggen dat we maar elders krediet moeten gaan zoeken. Ik ben zeer benieuwd waar Staal denkt dat kleine bedrijven naar toe moeten. De banken hebben er namelijk ook niets aan gedaan om een fatsoenlijke aandelen-of obligatiemarkt voor kleine bedrijven te faciliteren. Kijk maar eens naar Alternext Nederland. Twee (2) bedrijven genoteerd en wat voor bedrijven. Een uitzendbureau en een handelsbedrijf. Echt, de ‘crème de la crème’ van het MBK. Staal zou eens naar Duitsland moeten kijken, niet voor niets ligt de groei daar veel hoger. Nederland is verworden tot een renteniersland, waar risico nemen een vies woord is geworden en geld willen verdienen ‘a thing of the past’. Behalve natuurlijk als je werkt in semi-overheidsbesdrijven (zie hier en hier).

Maar Staal wil natuurlijk ook niet dat we naar de ‘schaduwbanken’ gaan. Nee,  de lobbyclub heeft daar ook weer problemen mee, u weet wel ‘level playing field’. Als de ‘echte’ banken zich aan allerlei regeltjes moeten houden, dan ook de schaduwbanken. Waar hebben we het eigenlijk over? Geen kleine markt! Het is een diverse club, waaronder gerekend worden pensioenfondsen (Europa wil strengere regels, maar daar is de lobbyclub van de pensioenfondsen weer tegen met steun van CDA-man Omzigt, die ook stoer bankbonussen gaat aanpakken), verzekeringsmaatschappijen, allerlei vehicles van banken (waar vaak hypotheken in zitten), crowdfunding, private equity en, daar zijn ze hoor, hedge funds.

Hedge funds, een gemakkelijke groep om op te schieten. Wie herinnert zich niet de uitspraak van CDA-man Wijn (nu lid RvB ABN AMRO, doet o.a iets in derivatenhandel) dat hedge funds ‘sprinkhanen’ zijn. Nu zijn ze er in alle soorten en maten, dus goede en slechte. Gemeen hebben ze dat het fondsen zijn die actief op de beurs zijn. En als deze fondsen worden aangeboden aan particuliere beleggers, dan is het terecht dat er regelgeving en toezicht komt. Deze week heeft CDA-Minister de Jager een 40-actiepuntenplan ingediend en nummer 25 gaat over meer toezicht op hedgefunds.

De Jager is helaas in zijn bewoordingen zeer ongenuanceerd en beledigend. Het is 1 ding om hedgefunds te betitelen als ‘beursspeculanten’ (zonder een definitie te geven), in de begeleidende brief gaat hij echter over de schreef. Het is ronduit schandalig om in een officiële brief een zeer diverse beroepsgroep te omschrijven als ‘de snelle jongens en meisjes’. Zegt hij het ook tegen het AgentschapHier een video-impressie van de snelle jongens en meisjes in de dealingroom. En dan de brief besluiten dat de sector haar morele gezag terug moet krijgen. Ja, de Jager, dit soort uitspraken gaan daar echt bij helpen.

De Jager, nu superspeculant in Griekse leningen, zal het na pensionering goed doen als koetsier op de diligence.

 

 

Woutertje moest hangen

De Parlementaire Enquête Financieel Stelsel heeft haar conclusies getrokken. In een vuistdik rapport heeft de commissie de Wit de crisismaatregelen van de overheid geanalyseerd en beoordeeld. De Wit gaf een persconferentie en als een echte ‘headsman’ hakte hij de kop van ex-Minister van Financiën Wouter Bos af. Volgens de Wit zou Bos ‘grote fouten’ hebben gemaakt. Irrgang van de SP zei bij Pauw & Witteman dat als Bos nog in functie was geweest, hij een motie van wantrouwen had ingediend. Terecht? Dacht het niet.

In de samenvatting van 60 pagina’s komt het begrip ‘grote fouten’ slechts 1 keer voor en dan wel in  de context dat alle betrokkenen fouten hebben gemaakt. Tijd voor een objectieve analyse.

De Wit vindt vooral dat Bos steken heeft laten vallen in de communicatie met de Kamer (nl.: onvolledig en te laat). Daar is wat voor te zeggen. Ik laat het echter aan de parlementaire bloggers over om de politieke consequenties te duiden. Ik las het rapport als financieel commentator én belastingbetaler.

Belangrijkste verwijt? Bos heeft te veel betaald voor Fortis/ABN AMRO. Ik ben het met de commissie eens dat het een riante prijs is geweest. Maar had Bos een keuze? Voorop stond dat een faillissement van ABN AMRO een complete chaos (destijds,vlak na failliet Lehman) had gegeven. De Belgen moesten akkoord gaan. Dat is lastig onderhandelen. Bos was niet op de hoogte van een gat in het eigen vermogen van 5 miljard. Klopt, maar de schuld daarvoor ligt bij DNB en de peperdure adviseurs Lazard. De Wit is vooral keihard over de informatievoorziening van en binnen DNB (hier en hier). Wellink heeft zich onvoldoende betrokken getoond.

Bovendien is het wel heel gemakkelijk van de commissie om te praten over de werkelijke waarde van ABN AMRO. Bos had slechts enkele dagen. De commissie had maanden de tijd en vele experts tot haar beschikking en zelfs dan is de echte waarde in het rapport niet boven tafel gekomen. Hindsight noemt men dat.

En dan de ING-case. In het rapport staan niet Bos of het Ministerie van Financiën het beklaagdenbankje, maar eerst en vooral de directie van ING en vervolgens DNB. En terecht, Bos werd geconfronteerd met een ING die eerst als jager Fortis/ABN AMRO zou overnemen en een weekje later als prooi staatssteun aanvroeg. DNB als toezichthouder heeft dat allemaal niet zien aankomen, moeten dan de ambtenaren van Financiën het wél weten? De commissie doet in het rapport de zeer principiële ruzie tussen Financiën en DNB veel te gemakkelijk af. Inderdaad was er bij Financiën sprake van <niet willen> . Bos had geen zin om de ALT-A rommelhypotheken (in eerste instantie) over te nemen. Want dat zou het Bestuur van ING uit de wind houden en de belastingbetaler opzadelen met een aanzienlijk risico. Naar mijn mening een 100% terechte keuze.

Wat betreft de andere onderzochte maatregelen krijgt Bos alle lof toegezwaaid van de Commissie. De verhoging van het depositogarantiestelsel: een verstandige maatregel. De kapitaalverstrekkingsfaciliteit (kapitaalssteun voor ING, Aegon, SNS): proportioneel. De garantieregeling: noodzakelijk. Het taalgebruik bij al deze goede maatregelen staat in schril contrast met de luide kritische toon tijdens de persconferentie.

Ging dan alles goed? Natuurlijk niet, maar dat verwacht ook niemand. Het Ministerie van Financiën heeft in de aanloop naar de crisis te weinig pro-actief opgetreden, terwijl er voldoende signalen waren dat er iets mis aan het gaan was. Nationale belangen prevaleerden en hebben een mogelijk overname van Fortis/ABN AMRO door BNP Paribas tegengehouden. De integratie van Fortis en ABN AMRO is doorgedramd en de onderbouwing rammelt.

De Commissie de Wit schreef een goed rapport, maar heeft een ontstellend slechte persconferentie gegeven. Dat heeft de beeldvorming zeer vervormd. Daarmee heeft de Commissie zichzelf en het financiële stelsel in Nederland een slechte dienst bewezen.

 

 

 

 

 

 

 

 

coöperatieve vrienden

En weer is het Nederlandse bankenlandschap verder verschraald. De laatste kleine bank met een volledig productenpakket voor particulieren en ondernemers, de Friesland Bank, is door het ijs gezakt en teruggekeerd in de moederschoot van Rabo. Ja, teruggekeerd, want in 1962 had de bank geen zin om op te gaan in de Rabo en koos voor zelfstandigheid. Het is geen dag om trots op te zijn. De twee resterende kleine banken met een particulier klantenbestand hebben een niche gekozen en bieden geen alternatief. Van Lanschot richt zich op de rijke Nederlander en BinckBank houdt zich exclusief bezig met effectentransactieverwerking en vermogensbeheer.

De overname was een schoolvoorbeeld van het gesloten bankenwereldje. Toezichthouder DNB had achter de schermen een fusie met zakenbank NIBC verboden, de NMA heeft per direct haar goedkeuring gegeven. Straks de DNB, maar eerst even de NMA. Er is onderzoek gedaan naar de effecten voor de concurrentie en er zijn geen nadelen voor de consument. Je meent het. De NMA gelooft Rabo-baas Moerland op zijn woord (zie hier; op 5:00) dat er nog voldoende mogelijkheden voor de consument overblijven. Ze hebben zeker met Boele Staal gesproken die ze voorhield dat er tientallen banken bij de Nederlandse Vereniging van Banken zijn aangesloten. Ik citeer liever Knot van DNB die schrijft dat er bij de grote 4 banken (zeg maar 3,1 want SNS is een dreumes) 95% van al het spaargeld en hypotheken uitstaat, hoezo concurrentie? De NMA is op bankengebied een lachertje.

En dan toezichthouder DNB. Ik heb toch nooit iets negatief gehoord over het ‘verdienmodelmodel’ (dat is het nieuwe modewoord aan het Frederiksplein). Toch kon iedereen met het Praktijkexamen Boekhouden op zak, zien dat de Friesland Bank ergens rond 2000 was veranderend van een bank in een participatiemaatschappij. De bank wilde meedoen in het ‘lucratieve’ zakenbankieren en nam vele participaties in industriële bedrijven. Daarnaast moest en zou de bank met friese roots coûte que coûte de regionale grenzen over en naam een groot belang in Van Lanschot. Beide ‘strategische herpositioneringen’ zijn de bank fataal geworden. De bank heeft op haar financiële participaties sinds 2006 elk jaar tientallen miljoenen moeten afschrijven (in 2008: 100 mio, in 2010: 79 mio). De nieuwe ‘Basel-III’ regels kwamen daar nog eens bovenop, want de Friesland Bank heeft geen normale aandeelhouders waar extra eigen vermogen opgehaald kan worden.

Maar DNB vond het allemaal prima, net als de betaalde prijs, 110 miljoen terwijl het zichtbare eigen vermogen circa 750 miljoen bedraagt. Zelfs als het verlies in 2011 een ‘monsterverlies (volgens het FD) van 150 miljoen zou zijn, dan nog krijgt Rabo de bank wel heel goedkoop. Ja, dat is het mooie van het coöperatieve model. De Friesland bank is namelijk pas in 1995 een N.V. geworden. De leden van de coöperatie werden ondergebracht in de Vereniging Friesland bank (de enige aandeelhouder). En kijk nou eens, 1 april 2011, werd de vereniging een stichting, waardoor invloed van oorspronkelijke leden verder op afstand komt te staan. Dat is geen toevalsdatum. Friesland Bank zag de bui hangen. Het is over met de onafhankelijkheid. Rabo en Friesland Bank, het zijn echte vrienden onder elkaar.  Vroegere bestuursvoorzitters Cramer en Klaasman kwamen van de Rabo, die zo vriendelijk is de 110 miljoen te storten in een nieuwe stichting, Fryslan Boppe, die het mogen gebruiken voor “leuke dingen voor de provincie”.

Friesland Bank had er ook voor kunnen kiezen ‘klein’ te blijven als regionale bank. De traditionele inkomstenbronnen van de bank, rente en provisie, zouden elk jaar een positief resultaat opgeleverd hebben. En de bank was in staat zich te financieren met ‘Kelder-spaargeld’, een prestatie van formaat. Maar banken en ‘klein blijven’, dat is een lastige combinatie. Wolle is lykwols net kinne*

*willen is toch niet kunnen

 

 

 

Nederland oppotland

Nederland is een van de rijkste landen ter wereld, maar is bevangen door angst en weigert structurele veranderingen door te voeren. Nee, liever gaan we verder met het oppotten, richten we de blik nog meer naar binnen, willen we nog meer bescherming door ‘vadertje staat’, willen we risico’s verbannen. We zijn echt de weg kwijt. De angst om het zuurverdiende geld kwijt te raken is zó groot, dat we als het bekende konijn met ogen zo groot als schoteltjes bevroren in de koplampen van een aanstormende auto kijken. Rijkdom is dus toch iets anders dan welvaart.

Is Nederland oppotland overdreven? Dacht het niet. Vorige week heeft De Nederlandsche Bank haar kwartaalrapportage over het bezit van Nederlandse huishoudens weer gepubliceerd. En we zijn wéér rijker geworden: Eind 2010 1.432 miljard, eind 2011  1.559 miljard (dat is een stijging van 127 miljard). Natuurlijk, dat is bruto-bezit. U bent bang gemaakt door politici en de media over de ‘enorme hypotheekschulden’, dus ook even de netto-bezitcijfers:  eind 2010  778 miljard, eind 2011  893 miljard (dat is een stijging van 115 miljard). Ons huizenbezit is voor het gemak even op nul euro gewaardeerd, dus de prijzen kunnen nog wel even zakken. En ik weet het: het zegt niets over individuele gevallen. Overigens, toen DNB iets preciezer ging rekenen, bleek dat Nederlandse bedrijven ook nog eens 70 miljard meer bezit te hebben in het buitenland.

En we worden bang gemaakt. Gevolg: het consumentenvertrouwen daalt en daalt. De Friesland Bank wist het 26 januari 2012 zeker: spaarrekeningen worden geplunderd, armoe is terug in Nederland. En mevrouw Hamer (PVDA) was er als de kippen bij in het ‘vragenuurtje’ met kamervragen (kosten: 2.400 euro). De realiteit is, dat in het 4e kwartaal de spaarrekeningen met 2 miljard aandikten en de consumptieve schulden gelijk bleven.

Redding zoeken we bij ‘de overheid’. We vinden het volkomen normaal dat de overheid ons spaargeld voor een premie van nul komma nul verzekert. En komen banken in de problemen, dan moet de overheid ze maar redden. En banken hebben blijkbaar ook een kredietplicht. Zo niet, dan moeten ze door de overheid worden gedwongen. En hoewel pensioen een 100% private zaak is (uitgesteld loon), wordt van de overheid gevraagd ervoor te zorgen dat ‘ons pensioen’ intact blijft, zo nodig door in te grijpen bij de fondsen. Natuurlijk zonder langer te gaan werken.

We maken de consument wijs dat risico ‘wegverzekerd’ kan worden. Nederland is een goede voedingsbodem. We staan bekend als het meest oververzekerde land ter wereld. Banken risicovol? Splits ze dan maar in risicoloos deel en risicovol deel, ook al blijkt uit onderzoek van crisissen dat die zich vooral voordoen bij zogenaamde risicoloze retailproducten als hypotheken. En zorg vooral voor ingewikkelde regelgeving of een installeer een commissie. Helaas politiek, risicoloos bankieren bestaat niet, zelfs niet achter de Hollandsche Waterlinie van sommige politieke partijen. De Consumentenbond is zelfs van mening dat klanten altijd een financieel adviseur (ha,ha) moeten inschakelen bij aankoop van een ‘complex product.

De rijke particuliere sector heeft geen zin om te bezuinigen. Ondertussen loopt het huishoudboekje van de overheid uit het lood. We moeten in 2013 toch echt 10 tot 15 miljard terug. Niet echt dramatisch, maar toch hebben we er geen zin in. Ondertussen wel vragen, nee eisen, dat de overheid steeds meer taken en risico’s van de burger overneemt. En de hypotheekgevers moeten vooral een fiscale greep in de ruif blijven doen. De overheid die weet wat goed voor je is en steeds groter beslag op BBP legt. Ik zou de waarschuwing van DNB-Knot en PIMCO (groot!) niet negeren. Met de markten valt niet te spotten. Onze kredietwaardigheid staat wel degelijk op het spel. Een verlaging naar AA kan ons veel geld kosten en dan gaan we van oppotten naar interen.

Muppets on a string

Vorige week was de financiële wereld weer even in rep en roer. De morele veroordelingen dropen weer van de beeldschermen af. Een van de 12.000 (!) vice-presidents van Goldman Sachs (Goldman heeft 33.000 medewerkers, op pag. 189-203 staan alle  ’directors’ ) had in de New York Times ‘  een boekje open gedaan’ over de cultuur binnen deze financiële instelling. Klanten werden gezien als ‘muppets’, waar vooral geld aan verdiend moet worden. Ach, ach, wat waren we weer geschokt. Ik gaf donderdag (15/3) tekst en uitleg op de radio, tv en krant . De nieuwe partijleider van de PVDA, Samson, was er als de kippen bij om in zijn openingsspeech direct alle banken over een kam te scheren en de gang van zaken binnen Goldman exemplarisch te stellen voor de cultuur van Nederlandse banken. Van dik hout zaagt men planken, maar dan wel van inferieure kwaliteit. Hij was destijds bij Pauw & Witteman heel wat genuanceerder (op 19:00) over de gevolgen voor de Nederlandse kerncentrale na de ramp met de Japanse kerncentrale.

De ophef is vreemd. Al jaren liggen de Investment Banks in de VS onder vuur. In 1989 schreef de bekende auteur Michael Lewis ‘Liars Poker‘ over de cultuur bij Salomon Brothers en zijn boek “the Big Short‘ gaat over het hypotheekschandaal uit 2008, waarvoor Goldman een schikking met de SEC van $ 550 miljoen heeft moeten treffen. Alle documenten, incl. de interne mailwisseling van o.a  topman Lloyd -ik doe het werk van God- Blankfein zijn openbaar (zie hier).

Maar Investment Banks zijn niet hetzelfde als de Commercial Banks in de VS en het banken uit de VS zijn zeker niet ‘zomaar’ te vergelijken met Nederlandse banken. Bij ons zijn de zakenbank-afdelingen nooit zó dominant geworden (ook al is zonder enige twijfel er in de periode 2000 -2008 veel misgegaan, zie ‘De Prooi’).

De afscheidsbrief van mr Smith raakt wel een interessant en gevoelig punt, nl. de reikwijdte van de zorgplicht en de mogelijke belangenconflicten binnen financiële instellingen. De AFM heeft veel tijd gestoken om de zorgplicht goed te regelen, en terecht. Banken namen het tijden niet serieus. Maar de AFM had daar de ‘kleine belegger’ voor ogen, de zorgplicht voor de professionele klant is een grijs gebied. Bij de Investment Banks is het niet ondenkbaar dat de klant gezien wordt als een ‘tegenpartij’, een  ”business partner”,  die zichzelf goed moet (kunnen) informeren over het product en zou moeten weten dat er sprake kan zijn van een belangenconflict (mijn winst kan jouw verlies zijn). Het past in de cultuur dat ’klanten’ toevallige passanten zijn, waarmee een ‘deal’ wordt gedaan, waarna de karavaan weer verder trekt. Recent ligt Goldman opnieuw onder vuur voor een belangentegenstelling bij de overname van El Paso.

De Vestia-affaire geeft ook weer een mooi inkijkje. Professionele bestuurders (tenminste, dat vinden ze zelf) kopen derivaten van banken. Vervolgens loopt het mis en de banken worden (weer) verantwoordelijk gesteld. Ze hadden beter moeten kijken met wie ze aan tafel zitten. Maar bestuurders van woningcorporaties, maar ook van pensioenfondsen, zijn geen particulieren met een overduidelijke informatie-achterstand. Dit zouden professionals moeten zijn. En professional zijn betekent ook onafhankelijke deskundigheid inhuren.

Beste politici, u kunt de banken niet overal voor verantwoordelijk houden. Banken hebben hun eigen verantwoordelijkheid, maar moeten niet op de stoel van de klant gaan zitten. Want dan wordt de klant zeker een ‘muppet on a string’.

 

 

 

 

Verhoogde dijkbewaking: kans op een financiele tsunami

Een jaar geleden werd Japan getroffen door een tsunami. Als je de beelden terug ziet, dan ervaar je het verradelijke van tsunami’s. Ergens op zee vindt een vulkaanuitbarsting  plaats, de schokgolf kan zich duizenden mijlen diep onder water voortbewegen om dan vernietigend op een kust toe te slaan. Ik hoop dat ECB-president Draghi ook gekeken heeft, want op 22 december 2011 heeft hij zijn eigen vulkaan laten ontploffen. Deze ontploffing spoot z’n 489 miljard eurobiljetten de lucht in. Op 1 maart 2012 werd ook de 2e vulkaan actief en ontsnapte er 529 miljard euro.

De Draghi-vulkanen hebben de wetenschappelijke naam LTRO gekregen (Long Term Refinancing Operations). De ontploffingen waren onvermijdelijk, de spanningen in het financiële systeem waren te hoog opgelopen. De 3-jaars leningen (geen eigen vermogen!) aan banken hebben als een ventiel de spanningen op de kapitaalmarkt doen teruglopen. De Italiaanse rentes daalden fors, bankobligaties stegen, euro stabiel: iedereen blij.

Niet te snel gejuicht. Tussen nu en 3 jaar slaat de financiële tsunami ergens toe. We hebben vooral tijd gekocht, overigens cruciaal op de financiële markten. De maatregel van de ECB was schieten met hagel. Bijna elke bank kon de goedkope funding krijgen, dus ook zwakke banken. En wat een mooi cadeautje: lenen tegen 1%, willen wij ook wel. Het is geen solvabiliteitssteun, maar banken gaan uiteindelijk niet kopje onder door te weinig eigen vermogen, maar door liquiditeitstekort. De LTRO’s verbloemen dus het failliet gaan van banken en creëren ’zombie-banken’. Helaas voor ons, weet niemand welke banken dit zijn. Om die reden lenen banken niets meer aan elkaar, gebruiken de ECB als draaischijf en kopen de Grieken, Italianen en Spanjaarden liever onroerend goed in Engeland, Duitsland en Zwitserland (daar nemen ze nu maatregelen).  Slecht nieuws voor de huizenprijzen in Spanje. Dat onroerend goed wordt betaald van een rekening van een bank uit die landen.

Er zijn gelukkig hoopgevende ontwikkelingen. De European Banking Authority doet aan kustbewaking. Na een foptest (Dexia was super gezond!) is er een serieuze stresstest gedaan. Voor 1 juni 2012 moeten zwakke banken herstructureringsplannen indienen. Nederlandse banken kwamen er goed uit, alleen SNS heeft een probleem.

En minister de Jager draait de banken nu echt de duimschroeven aan. Hij laat de 2e Kamer weten dat de eisen aan het eigen vermogen van banken aanzienlijk hoger  zullen liggen dan de eisen die Europa stelt (Basel 3 in het jargon). Hier een mooie overzicht. Het kan nog een beetje scherper als we kijken naar het Verenigd Koninkrijk en ons grote voorbeeldland Zwitserland. Maar ik vermoed dat de Jager eind deze maand bekend maakt dat het ‘bail-in debt’ percentage (obligaties waarbij de obligatiehouder automatisch  gaat meebetalen bij een crisis)  in lijn zal komen te liggen met Zwitserland.  Daarmee wordt oud zeer uit de vorige bankencrisis opgeruimd.

De Jager laat gelukkig het gezond verstand de boventoon voeren. Geen kunstmatige splitsing van banken in Nederland of  dogmatisch doordrukken van een  ‘Volcker-rule’  die “too big to read’  is  en alleen toezichthouders en controleurs aan het werk houdt. Wel zware kapitaalseisen voor het handelsboek van de banken. Dat is simpel en effectief. Zo raak je bankiers waar het het meeste pijn doet: in de portemonnee.