En opnieuw staat de toezichthouder DNB in het beklaagdenbankje. “Houdt het dan nooit op”, moet menig kamerlid verzucht hebben tijdens de debat van 6 februari met Minister Dijsselbloem naar aanleiding van nationalisatie SNS Reaal. De Kamer gaat DNB apart ondervragen. Daar hebben ze toestemming (sic) voor gekregen van de Minister (dank u Minister, dank u terwijl zij achteruitlopend de werkkamer van de Minister verlieten). Professor Boot, niet de eerste de beste, zit zelf in de Bankraad van DNB, was er helder over bij “Pauw & Witteman“ (7:00): zelfs met de kennis van toen had DNB veel scherper moeten zijn”. Ik was harder: DNB leidt aan het ‘stockholm-syndroom’. er was een innige verstrengeling tussen de controleurs van de banken en de banken zelf; de controleur ging zich verplaatsen in het probleem van de gecontroleerde. En ik wil niet cynisch zijn, maar de huidige Oppercontroleur van DNB, Sybrand, heeft lange tijd bij ABN AMRO gewerkt. U mag het zeggen.

Het redden van een bank is een schimmig proces. Wij mogen maar weinig weten. Dat is voor een deel wel te begrijpen. Iets met bankrun’s en zo. Maar achteraf wil je kunnen controleren of het spel eerlijk is gespeeld. Hulde daarom, nee, een diepe buiging voor RTL Nieuws dat heel veel geheime documenten van de SNS nationalisatie boven tafel gekregen. Je krijgt een prachtig inkijkje hoe naarmate het Uur U nadert (in eerste instantie 14 februari), de standpunten zich verharden en paniek aan het ontstaan is. We kunnen in ieder geval constateren dat onder druk niet alles vloeibaar wordt, in tegendeel, bij DNB is de knop op 18 januari al omgegaan en werd toegewerkt naar nationalisatie. Het inroepen van het depositogarantiesysteem had DNB al afgeserveerd, want deze kosten zouden de andere banken niet kunnen dragen en de door haar gewenste oplossing, overname SNS door andere Nederlandse banken, niet werd goedgekeurd door Brussel.

DNB nam op 18 januari de waardering van het vastgoed door de Engelse vastgoedadviseur Cushman & Wakefield (C&W) integraal over en schoof de bezwaren van SNS (en haar vastgoed-adviseur Ernst & Young (E&Y)) opzij. Dit ondanks een buitengewoon fel protest van SNS (hier en hier), dat de gehanteerde rekenrente absurd hoog was (gelukkig heeft RTL ook dit eerst geheime percentage van 7% achterhaald). Het verschil in rekenrente (en iedereen weet dat  rekenrentes echt een inschatting zijn) van 2% (bedrag: 2,0 miljard) is het verschil tussen leven en dood voor SNS en haar aandeelhouders en achtergestelde obligatiehouders.

Vervolgens schrijft DNB op 24 januari zonder veel onderbouwing dat ‘de indruk is dat de haalbaarheid van een oplossing met private equity buitengewoon klein is’. Het ministerie was toen nog in volle onderhandeling met CVC, dat in die week met steeds nieuwe voorstellen kwam (zo gaat dat in onderhandelingen).

Het gemanoeuvreer van de Staat is overigens ook interessant. De Staat laat zich adviseren door zakenbank Morgan Stanley. De Staat hinkt op vele benen. Geen paniek op financiële markten staat voorop! Daarnaast lijkt zij voorstander te zijn van private oplossing (met CVC), maar de private sector mag niet te veel profiteren (hier en hier). Door tijdsdruk kantelt het sentiment. De Staat moet geschrokken zijn van vier zaken: (1) de interventiewet deugt niet (goede onderdelen kunnen niet eruit gehaald worden); (2) DNB voorziet “verwevenheden” die veel tijd gaan kosten en waarschuwt voor kans op ‘bankrun‘; (3) de chantage van Fitch heeft gewerkt, gewone obligatiehouders (waarde 20 miljard) worden niet aangepakt en (4) in de deal met CVC zou ook ASR betrokken worden, echter, ASR is nog maar 2,6 miljard waard i.p.v de aankoopprijs van 4 miljard); dat komt hard aan, heel hard!. Vervolgens velt Morgan Stanley het finale oordeel. De Staat is financieel beter af door eerst te nationaliseren  en dan pas over te gaan tot verkoop (zie hier).

Gisteren was het beroep bij de Raad van State. De plotselinge haast van DNB zal zeker aan bod komen. Het argument van de bankrun komt gekunsteld over. De opname van 2,5 miljard in 16 dagen met 11 miljard aan harde liquide euro’s op de balans, op het moment dat de bank negatief in het nieuws is, lijkt mij niet dramatisch. Daarnaast is er de gehanteerde rekenrente. Niets is zo subjectief als de waardering van vastgoed. Het enorme verschil tussen C&W en E&Y van 2,5 miljard zegt genoeg. Ik had mij zo kunnen voorstellen dat de Staat een call-optie had kunnen geven aan de onteigende aandeelhouders en achtergestelde obligatiehouders. Blijkt E&Y achteraf toch gelijk te hebben, dan zien zij nog wat terug van hun investering. Uitspraak Raad van State over een kleine twee weken.

28 augustus 2010 Bankieren wordt weer elitair

4 september 2010 Overheid heeft belang bij hoge hypotheekmarge

11 september 2010 Ooggetuigeverslag van de doodsstrijd van DSB

18 september 2010 Deel 2 in de DSB saga: roddel en achterklap

25 september 2010 Minister de Jager: de Nederlandse Robin Hood

2 oktober 2010 Hans Brinker: haal die vinger uit de dijk

9 oktober 2010 Lachen zeg, verzekeraars gaan klantgericht verzekeren

16 oktober 2010 Holland Financieel Centrum lobbyt alleen over politiek correcte zaken

23 oktober 2010 Verzekeraars schofferen Nederland

30 oktober 2010 Boele Staal (NVB): de nieuwe messias

6 november 2010 In de VS wordt alles groots aangepakt

13 oktober 2010 Oh Oh Adjiedj Bakas

20 november 2010 De overheid wil echt alles van uw portemonnee weten

27 november 2010 De nieuwe afhaalchinees

4 december 2010 7 december: Bank-Alarm!

11 december 2010 Operation Payback: nu is er echt bank-alarm!

18 december 2010 Boetes AFM voor banken een lachertje

25 december 2010 Geen censuur op bankencritici

8 januari 2011 ING Direct USA medogenloos voor huiseigenaren

15 januari 2011 The rise and fall of ING Direct USA

22 januari 2011 Slow Bankers doen het met eigen vermogen

29 januari 2011 Babyboomers slaan terug

31 januari 2011 Nederlanders zijn oliedom met hun eigen geld

5 februari 2011 Aandacht voor bankbonussen is symboolpolitiek

19 februari Akelige boodschap: hoge voedselprijzen zijn goed

26 februari 2011 Aegon zegt sorry

5 maart 2011 Nederland heeft boter op haar hoofd

12 maart 2011 Polonaise Hollandaise

19 maart 2011 Bonus-editie

26 maart 2011 Stalingrad aan de Vijzelstraat

2 april 2011 Raadspensionaris Hommen

9 april 2011 Legale diefstal

16 april 2011 Plasterk en Staal in een loopgravenoorlog

23 april 2011 Idiote salarissen

30 april 2011 Bankgekkies

7 mei 2011 Oude Nova-tijden keren terug

14 mei 2011 Liever magnums dan bommen

21 mei 2011 Moody Blues

28 mei 2011 Fittie in het IMF

4  juni 2011 DDR praktijken bij het KIFID

11 juni 2011 Het is tijd voor de Algemene Volksbank Nederland

25 juni 2011 De Jager speelt het slim

2 juli 2011 Rabo’s solide achterwerk

20 augustus 2011 Ik betaal graag belasting

27 augustus 2011 “Big Swinging Dicks”

3 september 2011 Return of the Living Dead Part II

17 september 2011 Griekse tragedie

24 september 2011 Krimpende banken

1 oktober 2011 Was u ook zo geschokt?

8 oktober 2011 De oogkleppen van de AFM (vonnis MF Global)

15 oktober 2011 “OccupyDamrak”: inhoudsloos bazelen

5  november 2011 Gered door de gong?

12 november 2011 Wie gaat de euro redden?

19 november 2011 Deutschland uber alles

26 november 2011 ‘graaispaarders’ opgelet

3 december 2011 Het verdrag van Assen

10 december 2011 Wellink: “ik heb het niet gezien”

17 december 2011 Banken zitten wel degelijk op de blaren

24 december 2011 Angstsparen

14 januari 2012 Het roer moet om

21 januari 2012 De Financial Transaction Tax slaat nergens op

28 januari 2012 Standard & poors zet Nederland op het strafbankje

4 februari 2012 Corporate Negligence

25 februari 2012 Recessie: laat je niet gek maken!

3 maart 2012 Bancaire antropologie

10 maart 2012 Financiele journalisten laten een steek vallen in eurodebat

17 maart 2012 Verhoogde dijkbewaking: kans op een tsunami

24 maart 2012 Muppets on a string

31 maart 2012 Nederland oppotland

7 april 2012 Cooperatieve vrienden

14 april 2012 Woutertje moet hangen

21 april 2012 Boele Staal doet aan verslaafdenhulpverlening

12 mei 2012 Keynes is back

19 mei 2012 Een margin call voor JP Morgan Chase

26 mei 2012 de spaarvarkentax

2 juni 2012 Sinterklaas bestaat en hij woont in Spanje

9 juni 2012 Eurocommissaris Barnier lacht niet

16 juni 2012: de betuttelpolitie

23 juni 2012: geld fopt: de ASN van Halsema

30 juni 2012: geen collectief aanvullend Europees pensioen, aub

7 juli 2012: Bancaire Zaken

9 september 2012: Bankiers hebben er nu genoeg van

17 september 2012: Het F-woord is gevallen in Europa

22 september 2012: Ruud’s bank

30 september 2012: Een Kromme redenering

8 oktober 2012: De NVB: Niet Voor Boeren

15 oktober 2012: Een haircut voor banken

21 oktober 2012: Rutte kan geschiedenis schrijven

5 november 2012: Het ziekenfondsbrilletje komt terug

11 november 2012: SNS wordt Reaalistisch

17 november 2012: Een plek onder de zon

25 november 2012: Geleide bankloonpolitiek

2 december 2012: Staatskapitalisme

9 december 2012: De lange tenen van de pensioenfondsen

16 december 2012: 50 tinten oranje: een ING sprookje

23 december 2012: De sprinkhanen zijn terug

13 januari 2013: Pensioen perikelen

20 januari 2013: Heimwee naar de VOC-tijd

27 januari 2013: Fitch doet onbehoorlijke chantagepoging

4 februari 2013: En toen was er nog maar 1 bank

11 februari 2013: De verdampte bonussen van Van Keulen

Peter Verhaar: ‘Maak schulden!’

gesproken column

Het volksoproer over de bonussen van ex-topman van Keulen en het hoge salaris van de nieuwe topman van SNS, maakt duidelijk dat bij de burger het geduld met de banken op is. Maar ook bij de politici is de maat vol. Het kan snel gaan. Tot voor kort had de bankenwereld een bijna directe ingang tot de politiek. Voor functies in de top van de banken en verzekeraars kon altijd wel iemand uit de politiek gerekruteerd worden. Denk aan Gerrit Zalm en Joop Wijn bij ABN AMRO en Wim Kok bij de ING. De huidige bestuurders van DNB en AFM, Knot en Gerritse zijn afkomstig uit “Den Haag”. En de ex-topmannen van RABO, Wijffels en Koopmans hebben er nooit een geheim van gemaakt prominente CDA-mannen te zijn.

De invloed van de Nederlandse Vereniging van Banken op de politiek was opvallend groot. Zij heeft zich wel eens laten ontvallen dat belangrijke passages in wetsvoorstellen eigenlijk door de NVB waren geschreven. Die tijd is voorbij. De Tweede Kamer is gelukkig geïnteresseerd geraakt in de gevolgen van wetgeving en heeft meer eigen expertise opgebouwd. De tanende invloed van de bankenlobby heeft echter ook alles te maken met haar voorman Boele Staal. Deze ex-politieman en Commissaris van de Koningin doet vreemde uitspraken op zeer ongelukkige momenten. Zo zei hij 20 oktober 2010 dat ‘banken helemaal niet ongezond waren’ en twee weken geleden liet hij optekenen dat ’de tijd voor sorry-zeggen voorbij is’.

De banken en toezichthouders hebben in 2007 ook een eigen praatclub opgericht, het Holland Financial  Centre. Doel? Nederland als financieel centrum op de wereldkaart zetten. De hele  financiële elite schoof aan. Het moet een walhalla voor headhunters zijn geweest.

Deze week werd bekend dat het Ministerie van Financiën haar bijdrage aan Holland Financial Centre heeft teruggetrokken. Eindelijk breekt het besef door dat toezichthouders en de onder toezicht staande partijen niet te innig met elkaar door het leven moeten gaan.

Toch is het heel nuttig dat er een platform is, waar nagedacht wordt over de toekomst van het bank- en verzekeringsbedrijf. Het Sustainable Finance Lab springt in dit gat. De oprichters zijn Wijffels en Blom van de Triodos bank. Het is voor de banken een kritisch forum, maar dat lijkt mij juist een pré. Vorig jaar heeft zij een paar succesvolle en interessante bijeenkomsten georganiseerd. En, niet onbelangrijk, ook voor de gewone financieel geïnteresseerde gratis te volgen. Dat lag bij het Holland Financial Centre wel even iets anders.

Toch, attentie is geboden. Ik was aanwezig op een bijeenkomst van het  Sustainable Finance Lab over de toekomst van de banken. ING was de gastheer. De hapjes en drankjes waren heerlijk. Banken weten dat je op meerdere paarden moet wedden.

Mij verbaast het allang niet meer, maar de emoties in het debat in de Tweede Kamer met Minister Dijsselbloem over de nationalisatie liepen pas hoog op toen de beloning van nieuwe topman Olphen besproken werd en de bonussen van ex-topman van Keulen. Dat de Staat en dus de belastingbetaler waarschijnlijk 2 miljard teveel hebben betaald voor SNS reaal, dat het depositogarantiesysteem niet in werking kon treden omdat de banken een afboeking van 5 miljard niet zouden kunnen dragen (als het echt zo is, dan zou ik snel een moestuin kopen), dat de ‘senior’ obligaties de dans ontspringen (de Minister koos voor de de gemakkelijkste slachtoffers, nl. de achtergestelde obligatie- en aandelenhouders), dat alles werd voor kennisgeving aangenomen (m.u.v. van de PVV, Tony van Dijck bleef zijn principes trouw).

Maar het volgens de PVDA-woordvoerder Nijboer bizar hoge salaris van 550.000 euro en die vermaledijde bonussen, daar hebben ze in Den Haag allemaal een mening over en het scoort lekker op televisie. Ik moet zeggen, chapeau voor de Minister dat hij niet meeging in het volksoproer, aangewakkerd door een journalist die op rijkskosten reisprogramma’s maakt). Op rustige toon gaf Dijsselbloem aan dat een salaris van 550.000 voor een commerciële onderneming (SNS Reaal is weliswaar een speciaal soort onderneming, maar volgens de Minister zeker geen overheidsinstelling) vergelijkbaar was met de andere banken (Zalm verdient 750.000) en dat hij een goed en betrouwbaar persoon nodig had om de bank namens de belastingbetaler weer op poten te krijgen.

Opmerkelijk was dat Dijsselbloem aangaf geen mogelijkheden te zien om de bonussen terug te vorderen. Er ligt blijkbaar een wetsvoorstel in de Eerste Kamer dat dat mogelijk zou gaan maken, maar nog niet is behandeld (even tussendoor: als die politici zich nu eens richten op hun kerntaak namelijk ‘wetten aannemen’ i.p.v. verongelijkt te zijn, dan zou Nederland een stuk beter bestuurbaar zijn). Maar juist SNS Reaal geeft die mogelijkheden wel. Maar dan moeten we wel even de jaarverslagen induiken. We beginnen in 2006: het jaar van de fatale overname.

In 2006 heeft SNS Reaal een nieuwe beloningsstructuur opgezet. In dat jaar splitste SNS Reaal de bonus in korte en lange termijn. De korte termijn bonus werd volledig in contanten uitgekeerd (van Keulen kreeg 537.000 euro), de lange termijn bonus in aandelen (over 2006 geen reguliere lange termijn bonus). De aandelen werden pas na 3 jaar toegekend en moesten vervolgens nog 3 jaar op geblokkeerde rekening staan. In 2007 kreeg van Keulen 421.000 euro in contanten en 704.000 in aandelen die dus 6 jaar vastgehouden moesten worden (11.265 aandelen waren eenmalige bonus voor succesvolle emissie en hadden een lock-up van 5 jaar). Echter, om mee te mogen doen, moesten de bestuurders binnen 6 jaar een jaarsalaris aan aandelen SNS Reaal besteden, te voldoen met eigen geld (koers in 2007: 16 euro). Na de staatssteun van 2008  was het afgelopen met de pret. Sinds 2008 zijn er géén contante- en aandelenbonussen meer verstrekt.

In het jaarverslag 2010 schrijft SNS dat zij zich volledig confirmeert aan de “Code Frijns” (opvolger van “Code Tabaksblatt”). En dit schrijft “Code Frijns”. Daar is geen woord latijn bij. Dijsselbloem kan dus aan de slag.  Maar is er wat te halen?

De aandelen zijn sinds een week 0 (nul) euro waard, dus terughalen van de variabele aandelenbonus levert niets op (uitzondering: de eenmalig toegekende 11.265 aandelen mocht van Keulen in 2011 verkopen: opbrengst 11.265 x 3 euro= 34.000, peanuts dus en nauwelijks materieel relevant). En die met eigen geld verplicht gekochte aandelen SNS Reaal zijn ook volledig waardeloos. Resteert de variabele bonus in contanten, totaal 958.000 euro. Als echter de termijn van 5 jaar wordt aangehouden voor de ‘claw back’ periode, dan vallen de contante bonussen erbuiten.

Kortom: er valt niets te halen bij van Keulen. Maar die boodschap zal niet lekker vallen in de Tweede Kamer.

Hierbij enkele bijdragen van mijn kant inzake de problematiek van SNS:

1. op 16 januari was ik te gast bij Pauw & Witteman

2. op 25 januari ben ik geinterviewd voor EEN VANDAAG

3. op 26 januari was ik te gast bij de TROS Nieuwsshow (radio)

4. op 27 januari was ik te gast bij Eva Jinek op zondag

5. op 28 januari nam ik deel aan een debat voor BNR Newsroom

6. op 31 augustus te gast bij Dit Is De Dag

7. op 1 februari in debat met Henk Nijboer (PVDA) bij Pauw & Witteman

8. op 6 februari opnieuw bij Dit Is De dag

9. op 8 februari te gast bij ochtendprogramma Vrijdag de Dag van WNL

gesproken column

Het besluit van Minister Dijsselbloem om SNS Reaal te nationaliseren is een zwarte dag voor de positie van Nederland als financieel centrum. In nog geen vijf jaar is het Nederlandse financiële landschap dramatisch veranderd. Het startschot was de overname van ABN AMRO op 10 oktober 2007. De vergelijking met Ijsland doemt op. Drie van de vier banken die er écht toe doen zijn in zware financiële problemen gekomen, de helft van het bankwezen is nu in staatshanden als ook een grote verzekeraar. Met als gevolg: weg concurrentie, weg innovatie. 

En dat is niet eens het hele verhaal. De trotse ABN AMRO, met een wereldwijd netwerk en een zeer dominante positie in het internationale betalingsverkeer, is ineen geschrompeld. De ooit gezaghebbende Amsterdamse beurs speelt tegenwoordig een marginale rol; al jaren loopt de aanwas van nieuwe, echt interessante, beurstoetreders terug. Onze positie in de omvangrijke markt voor beleggingsfondsen is overgenomen door Luxemburg. De export van dat geniale ‘postbank-concept’ heeft door ingrijpen van de Europese commissie enorme averij opgelopen. Ons pensioensysteem kraakt in zijn voegen en heeft de koppositie moeten overdragen aan Denemarken. aar ik denk dat nog veel erger is dat mensen het vertrouwen in het

Nederlandse financiële systeem verliezen. Alles draait om vertrouwen. Veel partijen zijn daar voor verantwoordelijk en in de éérste plaats het management van de bank of verzekeraar, laat daar geen twijfel over bestaan. Maar juíst bij een bank en verzekeraar hebben we zwaar opgetuigde toezichthouders aangewezen. En opnieuw hebben die steken laten vallen. De Commissie de Wit heeft de onmacht van De Nederlandsche Bank bij ABN  AMRO en ING klip en klaar aangetoond. En nu schiet DNB wéér tekort. Waarom heeft zij ‘überhaupt’ de aankoop in 2006 van Bouwfonds goedgekeurd? Zij hield toch ook toezicht op het Bouwfonds? En waarom is er in 2008, toen er momentum was voor hard ingrijpen en SNS Reaal staatssteun kreeg, niets gedaan?   

Wouter Bos verwoordde het failliet van het toezichtsmodel als volgt: Artikel 1 luidt: Als u niets van de toezichthouder hoort, is er niets aan de hand. En artikel 2: Als u wél iets hoort, is het te laat. Hoe is het mogelijk dat alleen in Nederland de Rekenkamer geen onderzoek mag doen naar de wijze waarop DNB controleert? Is er wellicht sprake van een te grote belangenverstrengeling tussen controleur en gecontroleerde? Dat noemt men ook wel het “Stockholm-syndrome”.   

Is het allemaal drama? Nee, RABO staat nog fier overeind en speelt een cruciale rol in de financiële landbouwsector en Nederland is een belangrijk schakelpunt in de financiële geldstromen van veel multinationals. Er is nog veel te verdedigen, maar dan moet er nu wel schoon schip worden gemaakt. 

Het onvermijdelijke is dan toch gebeurd. De SNS Reaal is genationaliseerd. De onverantwoordelijke beslissing om in 2006 het Bouwfonds van ABN AMRO (waarom zouden die er destijds van af willen?) te kopen heeft uiteindelijk de hele bank onderuit gehaald. En de overheid is, zo heet dat in het beleggersjargon, kralen aan het rijgen: ABN AMRO, Fortis, ASR, SNS Bank, Zwitserleven, ASN bank, Regio  bank. Voor de aandeelhouders en houders van de achtergestelde obligaties zal het zwitserlevengevoel ver te zoeken zijn. Het onteigenen van aandelen en achtergestelde obligaties is een actie zonder weerga. De voorzitter van de Vereniging voor Effectenbezitters was er als de kippen bij om ons duidelijk te maken dat we terug moeten naar 1917, naar de Russische spoorwegobligaties. Niet helemaal correct. In Denemarken heeft men ook obligatiehouders (en politiek: alle obligatiehouders) aangepakt. Maar goed, de spaarders zijn gered. Uitstekend.

Het zat er aan te komen. In mijn GeenStijl stuk ’foutje bedankt‘ was ik al aan het voorsorteren. Alleen dacht ik toen nog dat de ‘usual suspects’ zouden ontsnappen. Maar Dijsselbloem is de Rubicon overgestoken en daarvoor lof. De directie heeft haar verantwoordelijkheid genomen en is afgetreden. Ik zeg het u eerlijk, ik had het niet verwacht.

Maar Nederland moet zich gaan schamen. De vergelijking met Ijsland doemt op. Beide landen hebben veel te grote banken in relatie tot de economie en in beide landen zijn bijna alle banken in de problemen gekomen. Niet iets om trots op te zijn. In nog geen vijf jaar, startschot was overname ABN AMRO op 10 oktober 2007 , is het Nederlandse bankenlandschap dramatisch veranderd. Daar heeft lobbyclub Holland Financieel Centrum met topman Van Keulen (waar kennen we hem ook weer van, o ja,  hij doet onderzoek op verzoek van staatssecretaris Weekers naar belastingconstructies) niet veel aan kunnen veranderen. Twee van de vier banken zijn nu in overheidshanden.

Natuurlijk zal de overheid roepen dat zij zo snel als mogelijk zal trachten de SNS weer te verkopen, maar de animo voor Nederlandse banken en verzekeraars is afwezig. Ik zie geen kopers voor ASR en ABNAMRO (de beurs zal helemaal niet staan te springen na de onteigening). Interesse van buitenlandse partijen? Ik had mijn kaarten op BNP Paribas gezet. Een private oplossing was wenselijk geweest. Maar uit niets blijkt dat de BNP Paribas, zij bezit in Nederland Insinger de Beaufort en heeft haar ‘roots’ feitelijk in Nederland (Paribas: Banque de Paris et de Pays Bas), interesse heeft getoond. Ik denk dat BNP nog steeds boos is over het ‘njet’ van DNB toen zij ABN AMRO wilde overnemen.

Nu we toch over DNB hebben, waar was de toezichthouder in 2006 toen SNS Reaal die veel te grote overname deed (9 miljard was destijds voor SNS een heel groot bedrag)? Heeft DNB zich nooit afgevraagd of SNS de expertise had voor vastgoedfinanciering? En DNB hield ook toezicht op het Bouwfonds, als onderdeel van ABN AMRO. Of heeft DNB het toezicht ‘gedelegeerd’ aan de interne controleurs van ABN AMRO en later SNS?

In ieder geval is de uitspraak “dit nooit weer”  die Dijsselbloem vrijdagmorgen deed op de persconferentie een buitengewoon lege uitspraak. Dat zeiden Bos en Wellink ook in 2008. En ja, dit is cynisch, er is ook nog maar één bank over, de RABO. Want verder ziet het bankenlandschap eruit als de Thaise kust na de Tsunami. Die paar resterende kleine bankjes, BinckBank en Van Lanschot, die mogen namelijk gewoon failliet gaan. Natuurlijk moeten ze nu wél meebetalen, ook al worden deze banken goed geleid en nemen weinig risico.

En de consument? Die gaat het gelag betalen. Opnieuw moet de belastingbetaler bijdragen, Dijsselbloem heeft het niet aangedurfd om ook de ‘gewone’ obligatiehouders aan te pakken. Maar dat is nog daar aan toe. Erger is dat de concurrentie nu echt doodgeslagen is. Met ABN AMRO en ING nog altijd aan de ketting door de Europese mededingingscommissaris, zal dit consequenties hebben voor de spaar-en hypotheektarieven. Of dacht u dat RABO nu een prijzenslag gaat ontketenen?

gesproken column

Vorige week werd de vijftigste verjaardag van het vriendschapsverdrag tussen Frankrijk en Duitsland gevierd. Januari 1963 moet een traumatische maand voor de Engelse diplomatie zijn geweest. Eerst werd op 14 januari 1963 premier Macmillan tot op het bot beledigd door de Gaulle die de deur van de EEG dichtgooide voor Engeland. En dat nadat Engeland, na lastige interne discussies, alsnog besloten had haar aversie tegen het federale Europa te laten varen en toch toe te treden tot de Gemeenschap. 

Minister Edward Heath verwoordde het Engelse gevoel met veel emotie “we in Britain are not going to turn our backs on the mainland of Europe”. En dan een twee weken later het  vriendschapsverdrag tussen de twee aartsvijanden.

Het kan dus bijna geen toeval zijn dat de speech van Cameron, waarin hij zijn visie op de rol van Engeland binnen de EU uiteenzette, in januari is uitgesproken. De aandacht in de media ging vooral uit naar het referendum. Dat doet geen recht aan de betekenis  van zijn speech. Cameron maakte de spagaat waarin Engeland al sinds de jaren 50 zit, pijnlijk overduidelijk. 

Engeland was nooit enthousiast voor de Gemeenschap en toen het niet anders kon, wilde zij vooral een Europese Vrijhandelszone tussen onafhankelijke nationale staten. Maar naarmate de as  Frankrijk-Duitsland sterker werd, was er ook de noodzaak om een plaats aan de onderhandelingstafel te hebben. Ook Cameron balanceert tussen de noodzaak van economische samenwerking zonder haar soevereiniteit kwijt te raken én concessies aan een federaal Europa. Ik denk dat ook nu weer de economische motieven de overhand zullen krijgen. 

Dat wordt goed geïllustreerd door twee bancaire dossiers waarin Engeland haar piketpaaltjes plaatst. In de eerste plaats de herstructurering van het bankwezen. Engeland kiest voor een eigen weg via de Commissie Vickers in plaats van aansluiting bij de commissie Liikamen. En in de tweede plaats ligt Engeland écht dwars bij de invoering van Financial Transaction Tax. Het belang van de City gaat echt vóór alles. 

De reacties uit Frankrijk en Duitsland waren voorspelbaar. Er ís geen ‘Europa á la carte’ en dat is juist. De opmerking  van de Franse minister van Buitenlandse Zaken Fabius  over het uitleggen van ‘de rode loper’ als Engeland eruit wil, was natuurlijk pikant. Eerder had Cameron die loper namelijk uitgerold voor rijke ontevreden Fransen. Dat heet een ‘koekje van eigen deeg’. 

Nederland zou een belangrijke brugfunctie tussen de drie grootmachten kunnen vervullen. Dat hebben we altijd gedaan. Ik ben dus benieuwd naar de reactie van  Rutte.

We hebben lange tijd niets van ze gehoord en dat vond ik best. Ze hadden zich na het debacle van de krediet-en bankencrisis teruggetrokken onder een hele grote zware steen en leefden een teruggetrokken leven, vervuld van schaamte. Maar ze zijn terug en wat blijkt, ze hebben niets geleerd van hun verplichte ballingschap in de krochten van het financiële systeem. Over wie ik het heb? De kredietbeoordelaars.

Kredietbeoordelaars hebben maar één taak: het risico bepalen dat een schuld, en dat zijn bij de kredietbeoordelaars obligaties, niet wordt terugbetaald door een bedrijf of overheid. Dat doen zij om beleggers in obligaties te helpen bij nemen van beslissingen. Dat zij betaald worden door de bedrijven die die obligaties uitgeven, het perverse beloningssysteem, dat nemen we dan maar voor lief. Het gaat nu om iets anders.

Want één van die kredietbeoordelaars, in dit geval Fitch, heeft ons een geheel nieuwe kijk op haar kernactiviteit gegeven. Een obligatielening krijgt een rating omdat er een kleine of grote kans bestaat dat de obligatie niet wordt terugbetaald. Daar wordt vervolgens de rentevergoeding op afgestemd. Meer risico, hogere rente. Even concreet: als SNS Reaal in 2010 6,25% rente geeft voor een 10 jarige obligatielening, dan is die relatief hoge rente een indicatie dat terugbetaling in 2020 niet 100% zeker is.

Maar niet voor kredietbeoordelaar Fitch. Ik citeer maar even het hoofd ratings Europese banken “als een belangrijk land in Europa de gewone obligaties van een probleembank afstempelt, betekent dat een totale wijziging van hoe wij naar banken kijken”. Aha, een bedrijf dat als hoofdactiviteit heeft om obligatierisico’s te beoordelen, ging er vanuit dat bankobligaties altijd worden terugbetaald, hoe hoog de coupon ook is. Ze zeggen het niet, maar bedoelen het wel zo: ‘daar hebben we de belastingbetaler toch voor’. Je ziet het die topman van Fitch zeggen ‘zijn ze nou helemaal gek geworden, als obligaties niet terugbetaald gaan worden, dan moeten we straks nog echt gaan werken voor onze riante salarissen”. Het is mij een raadsel waarom Fitch dan een paar maanden geleden de rating van SNS Reaal heeft verlaagd, sterker nog, waarom ze überhaupt nog ratings afgeven, gewoon alles ‘triple A’, lekker gemakkelijk.

Maar Fitch gaat nog een stapje verder en trekt een hele grote broek aan. Als Nederland bankobligaties gaan afstempelen, dan gaan we de ratings van alle Europese banken omlaag brengen en dat kan ze wel 300 miljard kosten. Hoe dat heet? Chantage. Minister Dijsselbloem leek gisteren de de Tweede Kamer uiterlijk onbewogen onder deze zware druk. Hij herhaalde nogmaals dat het uitgangspunt is dat obligatiehouders niet worden ontzien. Goed zo, houdt de rug recht.

Fitch overschat zichzelf. Haar eigen kredietwaardigheid ligt een stuk lager. Ik vermoed dat grote obligatiebeleggers al lang rekening houden met risico’s van afstempelen. En ook dat dit per bank verschillend zal zijn. In Spanje hebben de financiële markten het geaccepteerd. En in dit rapport van BNP Paribas over SNS Reaal worden de verschillende scenario’s beschreven met de mogelijke gevolgen voor obligatiehouders.

Dijsselbloem had het over denkfouten in de reactie van Fitch. Het is zeer vriendelijk van de Minister dat hij nog vermoedt dat er wordt gedacht bij kredietbeoordelaars.