Zichtbare bankiers (column BNR 10 februari 2014)

Ik heb mij op deze plaats vaak afgevraagd waarom de banken en hun topmanagement zo stil zijn in het publieke debat, terwijl het toch echt over hun sector en hun huidige en toekomstige businessmodel gaat. Wellicht hebben ze het advies van hun beleggingsafdeling ter harte genomen -stilzitten als je geschoren wordt. Of ze denken dat hun traditionele strategie – lobbyen doe je in stilte-  haar werk zal doen. Of speelt er wat anders?

PVDA kamerlid Henk Nijboer zei onlangs: de bankiers kunnen praten of zwijgen wat ze willen, maar wij hier in de Kamer beslissen. Dat zou Nijboer wel willen, de realiteit is anders. Ja, de politiek heeft een belangrijke stem, alleen niet meer op nationaal niveau. Sinds 2009 wordt meer en meer bankenregelgeving op Europees niveau geregeld, zoals bijvoorbeeld bankenstresstesten en de kwaliteit en kwantiteit van de bankbuffers. En onze zeven grootste banken worden eind dit jaar door de ECB beoordeeld en niet door DNB.

En dus probeert de nationale politiek te redden wat er te redden valt. Zo wil Dijsselbloem een loonwet voor banken waardoor de variabele beloning mag niet meer zijn dan 20% van vaste salaris. Maar er is ook nog een klein gaatje. Tot 2018 staat de hoogte van de Leverage Ratio open voor discussie. Europa stuurt aan op 3%, Dijsselbloem wil graag 4%, sommige wetenschappers praten zelfs over meer dan 20%.

En de laatste weken vindt hierover een vinnig debat plaats tussen de wetenschap, de politiek en de banken. Ja, de banken. De kar wordt getrokken door Nagel, lid van de Raad van Bestuur van ING en in zijn kielzog Oostendorp van SNS Reaal. Achtereenvolgens gingen zij de strijd aan met de professoren Boot, Van Wijnbergen en Van Engelen.  En dat ook nog eens in discussiecentrum De balie, zodat wij allemaal konden meekijken.

Dit is een positieve ontwikkeling. In de eerste plaats omdat banken zichtbaarder worden en dat is broodnodig. Maar wellicht belangrijker, Nagel praatte niet met meel in de mond over ING en daarmee werd het debat plotseling heel concreet en tastbaar. ING heeft het voor haar donkerste scenario berekend en komt dan op 6%. En Nagel stelde klip en klaar dat het een illusie is te denken dat een bank nooit failliet kan gaan. Maar ook dat bankkrediet verworden is tot heroine voor de economie.

Deze openheid van de bankiers moeten we niet laten lopen. Dus moeten we er nu voor waken dat de openheid gesmoord gaat worden in zure kritiek op banken. Het debat in de Balie smaakt naar meer, veel meer.

 

overzicht artikelen in Financiele Dagblad plus andere bronnen over kapitaalbuffers van banken (update februari 2014)

in februari 2014 is de discussie over de buffers van banken weer opgelaaid; twee artikelen:

http://bank.blog.nl/files/2014/02/FD-6-februari-opinistuk-Nagel-van-ING.pdf

http://bank.blog.nl/files/2014/02/FD-brief-van-Folpmers-7-februari-2014.pdf

http://www.economie.nl/weblog/waarom-banken-veel-meer-kapitaal-moeten-hebben  (artikel Bas jacobs)

http://bank.blog.nl/files/2014/02/Speech-Lautenschlager-leverage-ratio.pdf

 

 

 

Naar aanleiding van een hoorzitting in 2e kamer van 21 november 2013 over toekomst bancaire sector is een discussie losgebarsten, in ieder geval in het Financiele dagblad. De discussie gaat nu vooral over de hoogte van de kapitaalbuffers van banken. Ik heb alle artikelen even op een rijtje gezet (tot nu toe, d.w.z. 13 december 2013)

 

http://bank.blog.nl/files/2013/12/FD-benink-en-kool-en-sanders-16-november-2013.pdf

http://bank.blog.nl/files/2013/12/FD-roell-28-november-2013.pdf

http://bank.blog.nl/files/2013/12/FD-bert-de-vries-over-roell-30-november-2013.pdf

http://bank.blog.nl/files/2013/12/FD-reactie-roell-op-bert-de-vries-7-december-2013.pdf

http://bank.blog.nl/files/2013/12/FD-boot-en-wijnbergen-6-december-20131.pdf

http://bank.blog.nl/files/2013/12/FD-eykelenburg-10-december-2013.pdf

http://bank.blog.nl/files/2013/12/FD-verhaar-10-december-2013.pdf

http://bank.blog.nl/files/2013/12/FD-duffhues-9-december-2013.pdf

http://bank.blog.nl/files/2013/12/FD-van-den-brink-12-december-2013.pdf

http://bank.blog.nl/files/2013/12/FD-timmermans-fd-13-dec-2013.pdf

http://bank.blog.nl/files/2013/12/FD-wensveen-16-december-2013.pdf

http://bank.blog.nl/files/2013/12/FD-bouwens-16-december-2013.pdf

http://www.ing.com/Ons-Bedrijf/Over-ons/Features-archief/Features/Kleinbedrijf-heeft-dat-kapitaal-harder-nodig-dan-banken.htm  (bijdrage ING, ook verschenen in NRC)

http://bank.blog.nl/files/2013/12/brief-ing-aan-vaste-kamercommissie-financien-nav-rondetafel.pdf (brief Hamers 17 december 2013)

dit artikel verscheen in SC online op 10 december 2013 van de NVB: http://bank.blog.nl/files/2013/12/NVB-sconline-Banken-zijn-niet-tegen-het-verhogen-van-de-buffers.pdf

dit artikel verscheen in SC online op 10 december 2013 van de NVB: http://bank.blog.nl/files/2013/12/NVB-sconline-Banken-zijn-niet-tegen-het-verhogen-van-de-buffers.pdf

De zure druiven van Barnier (column BNR 3 februari 2014)

In mijn column van twee weken geleden over het veel te lange IBAN-rekeningnummer vroeg ik welke bank de handschoen gaat opnemen en haar klanten blijft  helpen met de IBAN-conversie. Sneller dan verwacht heb ik antwoord gekregen, nou ja, een begin van een antwoord. Minister Dijsselbloem van Financiën heeft laten weten dat hij een ontheffing gaat aanvragen bij de Europese Commissie, zodat banken zonder wettelijke problemen de automatische nummerconversie naar IBAN voor consumenten kunnen verlengen tot 1 februari 2016. Mooi, dat is dan binnen. Het is ook goed nieuws voor de Goede Doelen, die hun korte nummer nog even op televisie kunnen blijven gebruiken. We zijn er nog niet, want de banken moeten ook willen meewerken, dus mijn oproep blijft nog even staan.

Maar we moeten nu niet twee jaar gaan stilzitten. Ruttenberg, werkzaam bij de ECB, gaf enkele weken al een mooie voorzet. Hij sprak over IBAN 2.0. Het zou in de volgende fase allemaal wel wat eenvoudiger kunnen. Nou, die tijd krijgen de banken nu. Aan het werk, zou ik zeggen.

Voor eurocommissaris Barnier zijn de druiven zuur. Niet alleen zijn SEPA-project loopt averij op, ook het langverwachte rapport over de structuur van het Europese bankwezen is een heel slap kopje koffie geworden. Het rapport van de commissie Liikamen is grondig door de witwasser gegaan en alleen het verbod op de handel voor eigen rekening door banken is overeind gebleven. Een mogelijke scheiding van de nutsfunctie en de zakenbankactiviteiten met aparte juridische entiteiten en buffers wordt bij de toezichthouders gelegd. In Nederland weten wij sinds vorige week wat dat betekent. De reden is korte termijn en platvloers. De broze economie mag niet in gevaar worden gebracht. Denkt Barnier dat het straks in goede tijden wel gaat lukken?

Opvallend is dat het verbod op de handel voor eigen rekening alleen gaat gelden voor die 30 banken in Europa die ‘too big to fail’ zijn. Daartoe behoort ING, maar niet RABO en ABN AMRO. Alsof deze twee banken failliet mogen gaan. Ik wil best geloven dat de handel voor eigen rekening riskant is, maar echt eurocommissaris Barnier, de risico’s van de laatste jaren lagen in het hypotheek- en onroerendbedrijf van de banken en met name in het uitzetten van klantdeposito’s in hoogrenderende staatsobligaties van Zuid-Europese landen.

Ach, waar maak ik mij eigenlijk druk om. Door de Europese verkiezingen wordt het voorstel toch niet meer dit jaar door Europese Parlement behandeld. Wie dan leeft, wie dan zorgt.

Jorisdriepinter toezichtsmodel (column BNR 27 januari 2014)

Deze week is het 1 jaar geleden dat SNS Reaal genationaliseerd werd. De aandeelhouders en achtergestelde obligatiehouder raakten 1,3 miljard kwijt en de belastingbetaler 3,5 miljard. De gewone obligatiehouders kwamen met de schrik vrij. De onteigening van een bank was een unieke gebeurtenis, die bij veel mensen de vraag opriep of dit botte machtsmiddel eigenlijk wel nodig was. Om die reden, en dit is zeer te prijzen, heeft Minister Dijsselbloem in samenwerking met de Raad van Commissarissen van DNB, een evaluatiecommissie benoemd die moest onderzoeken of DNB en het Ministerie van Financien adequaat toezicht hebben gehouden. Vorige week is rapport gepubliceerd en de uitkomsten zijn ronduit ontluisterend. De commissie laat geen spaan heel van het toezicht van DNB en ook het Ministerie wordt op de pijnbank gelegd.

Voornaamste conclusies: DNB had kunnen weten dat de leningen van Bouwfonds (later Property Finance) giftig waren en had de vergunning nooit mogen verlenen. Erger nog, de commissie geeft aan dat DNB te weinig oog had voor de verwevenheid met Nederlandse topcriminaliteit. En na de staatssteun in 2008 heeft zowel DNB als het Ministerie veel te laat ingegrepen, waardoor de commissie tot de conclusie komt dat in 2009 nationalisatie nog te vermijden zou zijn geweest. Het is niet de eerste schoffering van DNB. De commissie Scheltema kwam tot dezelfde conclusie bij DSB en ook in de RABO-Libor zaak wordt de toezichthouder te traag handelen aangerekend.

Er zit iets niet goed in de structuur van het toezicht door DNB. In 2006 en 2008 was de Bankpresident, Wellink,  de primus inter parus. Het was zijn verantwoordelijkheid om te coordineren tussen het macrotoezicht, de financiele stabiliteit, en het microtoezicht, de banken als commerciele onderneming. Hier ging veel mis. Waarschuwingen over een vastgoedzeepbel werden niet vertaald in concrete aanbevelingen voor de individuele banken. Om die reden is in 2012 de functie Directeur Toezicht aanzienlijk verzwaard en is eerste aanspreekpunt geworden in plaats van de Bankpresident.

Ik wil een stap verder gaan. In Nederland kennen we het twin peaks model. Gedragstoezicht bij de AFM, prudentieel toezicht bij DNB. Volgens een juichnotitie van DNB uit 2007 heeft het uiteenrafelen van toezichtstaken het zicht van DNB op de risico’s in de financiele sector sterk verbeterd. Het staat er echt. Ik stel daarom voor het toezicht op de banken onder te brengen bij een derde toezichthouder. DNB houdt zich dan alleen nog bezig met de macro-problematiek, de financiele stabiliteit in Nederland.

Ik noem dit het joris driepinter model. U kent hem nog. Drie glazen melk maakte Joris ijzersterk. En als we iets nodig hebben in Nederland, dan zijn het ijzersterke toezichthouders.

Welke bank zegt ‘nee’ tegen IBAN? (column BNR 20 januari 2013)

Vorige week heeft de Europese Commissie de invoeringsdatum van SEPA uitgesteld van 1 februari naar 1 augustus. Nee, het zal geen afstel worden, alhoewel je dat soms wel zou willen. Even het geheugen opfrissen, wat is SEPA ook al weer? We gaan terug naar 9 november 2000, toen Eurocommissaris Bolkestein in een speech het startschot gaf voor de Single Euro Payment Area. Naast het politieke argument, er zijn geen fysiek grenzen meer binnen de EU, dan ook geen cybergrenzen, speelde economische redenen. Internationaal betalingsverkeer was duur en traag en binnen sommige lidstaten was ook het nationale betalingssysteem prehistorisch. En dus zou er een EU-breed IBAN-nummer komen.

Veertien jaar later vraag je je echt af wat er is gebeurd. Het project, en dit is redelijk exemplarisch voor Europa, is in handen gekomen van bancaire technocraten. Waar is het belang van de consument gebleven? Een ding is zeker, de kosten van het betalingsverkeer gaan niet omlaag, integendeel. De miljardeninvesteringen van de banken zullen terugverdiend moeten worden.

Marc Chavannes, columnist van NRC, schreef een wrevelige column over IBAN en citeerde Bittner van Die Zeit “de EU is te groot geworden op kleine punten en veel te klein op hoofdzaken”. Zo is het. Ik vermoed dat 95% van alle betalingen nationaal zijn en dus gaan we voor die 5% alle consumenten opzadelen met een ellendig lang banknummer, dat niet eens in alle landen hetzelfde is. Bij ons 18 karakters, in Duitsland 22, hoezo uniform?

Banken bieden nu als service dat het nationale nummer automatisch wordt omgezet in het IBAN-nummer. Dat mag niet meer na 1 augustus. Zoals Chavannes schrijft ‘het is opvoeden met de lange lat’. En waarom? Geef consumenten ruim de tijd te wennen aan het IBAN-nummer. Op mijn Franse belastingnota wordt de euro nog altijd omgerekend naar Franse franken, wel in steeds kleinere lettertjes.

Wat mij bovenal irriteert is dat al die instanties die zich met SEPA bemoeien, niet of nauwelijks met ons als consument communiceren en als ze het doen vaak tegenstrijdig. Want DNB zegt dat automatisch converteren straks niet meer kan, terwijl de ECB wel degelijk een mogelijkheid ziet. En al die instanties hebben de schijn tegen, want met de invoering van IBAN is de nummerportabiliteit effectief de nek omgedraaid. Hoezo, consument centraal?

Welke bank neemt de handschoen op en gaat haar klanten en niet de techniek centraal stellen en zegt  ’nee’ tegen de SEPA-werkgroep, zegt ‘nee’ tegen DNB en zegt ‘nee’ tegen de Europese commissie en zet in haar eigen bankomgeving nog een paar jaar het oude bekende rekeningnummer om in het IBAN-nummer?

Medewerkers Barnier mogen niet naar de film (column BNR 13 januari)

2014 is nog geen twee weken oud of ik heb mijn eerste ergernis alweer te pakken. En omdat deskundigen zeggen dat het goed voor je gezondheid is om je ergernis uit te spreken, bent u het slachtoffer. Deze week is er veel aandacht geweest voor de film ‘The Wolf of Wall Street’. Bij Knevel en van den Brink lieten ze een fragment zien om vervolgens aan Jeroen Smit te vragen of bankiers hun les nog niet geleerd hebben. Gelukkig was Smit reëel en stelde vast dat dit op zich waar gebeurde verhaal, Belfort was een fraudeur, een bijna satirische beeld geeft van Wall Street. Maar toch, het beeld blijft hangen, bankiers die echt alleen voor zichzelf werken en op de been blijven door het gebruik van coke. Nu kunnen die Amerikanen fantastische films over de financiële wereld maken, Wall street met Gordon Gekko in 1987, The Boiler Room in 2000 en vorig jaar Margin Call. En in Nederland hebben we onze eigen Wall Street film, Win-Win. De wereld van het zakenbankieren waar het mogelijk is in korte tijd heel veel geld te verdienen en te verliezen, heeft een enorme aantrekkingskracht.

Maar de wereld van de Amerikaanse investment banks is niet te vergelijken met die van het tussen aanhalingstekens gewone bankieren, het verstrekken van leningen aan bedrijven, het afsluiten van hypotheken, het uitvoeren van het betalingsverkeer, het beheren van vermogens van privé personen of goede doelen. Niets voor niets hadden de Amerikanen van 1933 tot 1999 een wet, de Glass Steagall Act, die het consumentenbanken verbood om te zakenbankieren. Het verdwijnen van deze wet is zeker een van de oorzaken van de bankencrisis van 2008.

In april van dit jaar wordt een deel van die wet opnieuw gevoerd. De Volcker-Rule verbiedt banken nog met geld van klanten voor eigen rekening te handelen. Maar de bankenlobby heeft zijn uitwerking gehad, de wet is 964 pagina’s dik. Er zal heel veel  discussie over de interpretatie gaan plaatsvinden. De banken zagen de bui al hangen en hebben maatregelen getroffen. Zij verkochten hun hedgefund- en private equity onderdelen.

Deze maand komt Eurocommisaris Barnier met zijn ‘Barnier-rule”. De uitkomst is onzeker. Europese banken hebben nooit een strikte scheiding van zakenbankieren en consumentenbankieren gehad. En we moeten oppassen het kind niet met het badwater weg te gooien. In Nederland wordt de markt voor zakenbankactiviteiten nu volledig gedomineerd door 4 Amerikaanse banken.

Barnier is echter wel beducht voor de bankenlobby. Zijn medewerkers mogen tot publicatie van de wet niet met de banken praten. Ik hoop dat ze dan ook niet naar de film mogen.

 

Geen glazen bol nodig (column BNR 6 januari)

Ik heb geen glazen bol nodig om drie belangrijke dossiers voor 2014 te voorspellen. Het gaat in 2014 om de stresstesten van de Europese banken in combinatie met de Europese verkiezingen, de teloorgang van het ‘beste’ pensioensysteem ter wereld en de moordaanslag op de spaarder. Ik neem ze even met u door.

Ergens in oktober van dit jaar zullen de uitkomsten van de stresstesten bekend zijn en in november zal de ECB het toezicht op de grootste banken overnemen van de lokale Centrale Banken. Wat de uitkomst zal zijn is niet te voorspellen, alhoewel ik verwacht dat de echte probleembanken ondershands worden geregeld. Natuurlijk treedt eerst de bail-in in werking, d.w.z eerst betalen aandeelhouders en obligatiehouders, maar dat zal voor sommige banken in Europa waarschijnlijk niet voldoende zijn. Gelukkig zijn dan de Europese verkiezingen al geweest, want uiteindelijk zullen wij allen gaan meebetalen via de Bankenunie voor probleembanken dan wel probleemoverheden en het voorzieningen-potje is niet echt ruim gevuld. Gelukkig lijkt de economie enigszins te herstellen, dat zal wellicht banken in staat stellen aan de hogere eigen vermogenseisen te voldoen.

In 2013 waren de eerste barsten in ons pensioensysteem te zien. In 2014 zullen het scheuren worden. Het collectieve systeem is niet vol te houden. Een geruchtmakend rapport van het CPB van eind vorig jaar liet duidelijk zien dat de doorsneepremie voor jongeren onaanvaardbaar is. Door experts wordt nu geroepen om pensioenfondsen te splitsen in jong en oud, dan wel gewoon op te heffen. Dat laatste zou handig zijn voor de overheid, die kan dan 300 miljard belastinggeld innen. Het zal nog niet in 2014 gebeuren,maar we gaan onmiskenbaar toe naar systeem van een individueel pensioen. Wordt het ook gemakkelijker om pensioenen te gebruiken voor aflossen hypotheek.

Of dat laatste verstandig is, is de vraag. Het IMF wijst op de grote schuldenlast van Europese overheden en de natuurlijke drang van overheden dat via extreem lage rentes en oplopende inflatie op te lossen. In z’n omgeving is bezit verlies en schuld winst. Deze financiele repressie staat in schril contrast tot de VS waar de rentes nu langzaam oplopen omdat FED haar opkoopprogramma in 2014 stopt en de economie aantrekt. Zo hoort het ook, bij een gezonde economie horen hogere spaarrentes zodat het nemen van risico weer beloond wordt.

Een bevolking die haar overheid financieel wantrouwt is dramatisch. Als we niet oppassen zou in 2014 wel eens het belangrijkste wapenfeit kunnen zijn dat de ‘bitcoin’ als alternatieve valuta is doorgebroken. Zover moeten we het niet laten komen.

 

 

Terugblik 2013 (column BNR 30 december 2013)

De laatste column van 2013 en dus tijd voor een terugblik. Vijf jaar na de val van Lehman Brothers werd er in 2013 vooral nog puin geruimd. Geen goed jaar voor de banken en verzekeraars dus.

Daarom eerst het positieve nieuws. De eurozone heeft een rustig jaar achter de rug. De euro is zo stabiel als een huis en Griekenland zit nog steeds in de euro. Ierland heeft zelfs de  Troika naar huis gestuurd. Het leek in maart even mis te gaan in Cyprus, maar Dijsselbloem heeft het vuurtje na enige miscommunicatie, iets met een template, adequaat gedoofd. Dat de EU niet alleen de obligatiehouders, maar ook veel spaarders heeft aangepakt vinden we niet erg, want het waren toch alleen maar Russische zwartspaarders, toch? Het gaf echter wel een schokgolf bij beleggers en spaarders. Voortaan is iedereen een doelwit als een bank in de problemen komt. Die bail-in heeft Dijsselbloem in ieder geval binnengehaald.

Was hij ook maar zo manhaftig in februari toen hij SNS Reaal nationaliseerde. Hij was bang om te kiezen voor een private oplossing. Ok, de achtergestelde obligatiehouders raakten hun geld kwijt, maar de gewone obligatiehouders kwamen met de schrik vrij. De belastingbetaler mocht opnieuw opdraven. Maar de politicus van het jaar volgens de parlementaire pers was er weer als de kippen bij om in november de RABO te veroordelen, toen bleek dat RABO handelaren geen haar beter zijn dan die van Goldman en de grootste boete ooit, 750 miljoen, werd opgelegd voor de LIBOR-fraude. Weg zorgvuldig opgebouwd imago. Maar ook voor DNB moet SNS en RABO een nachtmerrie zijn geweest.

Jammer dat Dijsselbloem niet juichend de pers had opgezocht toen ING in november bijna al haar staatssteun met forse rente heeft terugbetaald en de Staat op de valreep van 2013 ook nog eens de Alt-A portefeuille met winst verkocht. Maar ja, positief praten over een bank, dat ligt electoraal niet lekker. Het zit hem ook niet mee. In november verloor Nederland haar trotse Triple A status en bleven wij in 2013 een van de zwakke broeders in Europa.

Er viel nog een illusie in duigen. In april moesten sommige pensioenfondsen, waaronder het ABP, voor het eerst pensioen afstempelen. Het gegarandeerde pensioen staat op springen en daarmee een van de pijlers van het poldermodel. Het net afgesloten pensioenakkoord, bedoeld om de schatkist te redden, zal het verval niet stoppen. Het lijkt erop dat de jongeren hun geloof in de zo geroemde solidariteit hebben verloren en zelf willen beschikken over hun pensioen.

Maar er was meer dan puinruimen. Per 1 januari is het provisieverbod van kracht, een enorme vooruitgang voor financiële consumenten. Het zal banken en verzekeraars dwingen heldere producten met een heldere prijs aan te gaan bieden. En in juni kwam het rapport van commissie Wijffels. Het was een compromis, maar wél een stap in de goede richting.

En omdat ik weet dat u het graag wil horen: In 2013 heeft Dijsselbloem de bonussen aan banden gelegd.

Nederland hoeft in 2014 minder te lenen

In 2014 moet Nederland ongeveer 93,7 miljard euro lenen, aldus de Generale Thesaurie van Financiën. Dit komt neer op een bedrag van 5.500 euro per inwoner. Het bedrag lijkt zeer hoog te zijn, maar de geschatte financieringsbehoefte ligt daarmee rond de 4 miljard lager dan in 2013.