De Eurozone-crisis is als een veenbrandje weer eens opgelaaid. De Grieken zijn de draconische bezuinigen zat, een geplande IMF-tranche aan Griekenland wordt opgehouden, in Spanje heeft de vastgoedcrisis haar eerste slachtoffer geeist; de ‘bad bank’ Bankia, een samenraapsel van 5 spaarbanken (ja mevrouw Sap: spaarbanken, nutsbanken, zogenaamd risicoloos) is deels genationaliseerd, de beurs maakt haar slogan ‘sell in May and go away’ weer waar. En in Nederland valt het kabinet over de door Europa opgelegde begrotingsregels.

De bezuinigingsdiscussie in Nederland krijgt zowaar een bijbels trekje, er is een nieuwe Lazarus opgestaan, zijn naam is Keynes. PVDA-partijleider Samsom (met steun van Hollande en Barrosso) legt nu de nadruk op groeimaatregelen. Begrotingsevenwicht mag even op de lange baan geschoven worden. Keynes had gelijk in zijn analyse van de Grote Depressie in jaren ’30. Als consumenten niet durven te consumeren  (geen enkel vertrouwen) en tegen de klippen op sparen, terwijl bedrijven hun balansen schuldenvrij maken, dan moet de overheid geld uitgeven om een deflatoire neerwaartse spiraal te voorkomen.

Er wordt vaak selectief gewinkeld in het gedachtegoed van Keynes. Keynes ging er van uit dat de private uitgaven en overheidsuitgaven werken als communicerende vaten. Allemaal mooi, maar dan trekt in goede tijden de overheid zich terug (m.a.w. begrotingsoverschotten) en zorgt ervoor dat de opgebouwde staatsschuld weer wordt teruggedrongen. Dat zei Keynes niet zomaar. Hij kende de mores van de financiële markten als geen ander en was als belegger succesvol. De financiële markten zullen het tij keren door te weigeren de schuld nog verder te financieren (Griekenland), of een steeds hogere rente te eisen (Italië en Spanje).

Na 2008 heeft de overheid een Keynesiaans stimuleringsbeleid gevoerd. In 2012 zal het percentage uitkomen op – 4,4% en voor 2013 wordt – 4,6% verwacht (link). Dat zijn dan 5 jaren met percentages ruim boven de beruchte 3%, dat door Brussel als een ‘tijdelijk’ (zonder nadere specificering) plafond wordt gezien. En dan zullen we het maar niet hebben over het feit dat verdrag van  1 maart 2012 stelt dat het structurele tekort slechts 0,5% mag bedragen (!). En het CPB vindt dat we naar een “overschot” van 1,5% moeten om al die ouderen te onderhouden. Gaat niet lukken. Al met al is onze staatsschuld inmiddels opgelopen tot 393 miljard. Flirten met het idee om nog 2 jaar langer een tekort boven de 3% te hebben, is om die reden gevaarlijk. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.

Nederland mag zich gelukkig prijzen dat wij ergens in de jaren tachtig onze monetaire souvereniteit hebben verkocht aan Duitsland en door de financiële markten nog altijd als de 17e lidstaat worden gezien. Dat heeft ervoor gezorgd dat wij extreem goedkoop kunnen lenen, waardoor de gevolgen van de oplopende staatsschuld voor de overheidsbegroting nog enigszins dragelijk zijn. Je moet er niet aan denken als de markten plotseling het vertrouwen verliezen, wat zomaar zou kunnen gebeuren als markten zich realiseren dat overheid ook nog eens garanties van 466 miljard heeft uitstaan (vooral woninghypotheken!).

Bezuinigen of stimuleren (zie video), het moet en kan allebei. Groei komt als consumenten weer vertrouwen krijgen en geld gaan uitgeven; dat zal volgens Keynes de ‘animal spirits’ wakker maken bij ondernemers (niet een extreem lage rentevoet dus). Vertrouwen komt terug als consumenten en ondernemers weten waar ze aan toe zijn. Dus neem die structurele beslissingen op de huizenmarkt (en dus niet alleen de HRA schrappen voor nieuwe hypotheken, geen consument die gelooft dat dat blijft), neem het besluit om per direct langer te gaan werken, hervorm de arbeids- en zorgmarkt, stop met bankenbashen zodat de banken weer krediet durven te geven, belast rentenieren en beloon ondernemen!

Het laten varen van de begrotingsdiscipline zal het angstspook van stagflatie oproepen. Hoor ik daar naast Keynes, Milton Friedman zich omdraaien in zijn graf?

Stel dat Biesheuvel van de lobbyclub MKB-Nederland in de krant laat zetten: “koop niet bij de kleine kruidenier, ga lekker naar AH” of dat van Boxtel van de lobbyclub De Groene zaak verkondigt “dat het tijd wordt om weer lekker milieuverkwistend te gaan werken”, ik vermoed dat u denkt dat ik nu toch echt een bril bij ‘Specsavers’ moet gaan kopen. Maar het ondenkbare is denkbaar, want de baas van de bancaire lobbyclub NVB, Boele Staal, zegt dat wij geen producten meer van de banken moeten kopen. Met zulke vrienden hebben je geen vijand meer nodig, zullen ze in het ‘bankbashingkamp’ denken.

Volgens Staal zijn wij verslaafd aan bankkrediet en moeten wij afkicken: Boele Staal in de rol van Keith Bakker. Je moet wel durven zeg. In een bankenlandschap met 3,1 banken, die 95% van alle hypotheken en spaargelden bezitten en waarschijnlijk 100% van alle MKB-kredieten, zeggen dat we maar elders krediet moeten gaan zoeken. Ik ben zeer benieuwd waar Staal denkt dat kleine bedrijven naar toe moeten. De banken hebben er namelijk ook niets aan gedaan om een fatsoenlijke aandelen-of obligatiemarkt voor kleine bedrijven te faciliteren. Kijk maar eens naar Alternext Nederland. Twee (2) bedrijven genoteerd en wat voor bedrijven. Een uitzendbureau en een handelsbedrijf. Echt, de ‘crème de la crème’ van het MBK. Staal zou eens naar Duitsland moeten kijken, niet voor niets ligt de groei daar veel hoger. Nederland is verworden tot een renteniersland, waar risico nemen een vies woord is geworden en geld willen verdienen ‘a thing of the past’. Behalve natuurlijk als je werkt in semi-overheidsbesdrijven (zie hier en hier).

Maar Staal wil natuurlijk ook niet dat we naar de ‘schaduwbanken’ gaan. Nee,  de lobbyclub heeft daar ook weer problemen mee, u weet wel ‘level playing field’. Als de ‘echte’ banken zich aan allerlei regeltjes moeten houden, dan ook de schaduwbanken. Waar hebben we het eigenlijk over? Geen kleine markt! Het is een diverse club, waaronder gerekend worden pensioenfondsen (Europa wil strengere regels, maar daar is de lobbyclub van de pensioenfondsen weer tegen met steun van CDA-man Omzigt, die ook stoer bankbonussen gaat aanpakken), verzekeringsmaatschappijen, allerlei vehicles van banken (waar vaak hypotheken in zitten), crowdfunding, private equity en, daar zijn ze hoor, hedge funds.

Hedge funds, een gemakkelijke groep om op te schieten. Wie herinnert zich niet de uitspraak van CDA-man Wijn (nu lid RvB ABN AMRO, doet o.a iets in derivatenhandel) dat hedge funds ‘sprinkhanen’ zijn. Nu zijn ze er in alle soorten en maten, dus goede en slechte. Gemeen hebben ze dat het fondsen zijn die actief op de beurs zijn. En als deze fondsen worden aangeboden aan particuliere beleggers, dan is het terecht dat er regelgeving en toezicht komt. Deze week heeft CDA-Minister de Jager een 40-actiepuntenplan ingediend en nummer 25 gaat over meer toezicht op hedgefunds.

De Jager is helaas in zijn bewoordingen zeer ongenuanceerd en beledigend. Het is 1 ding om hedgefunds te betitelen als ‘beursspeculanten’ (zonder een definitie te geven), in de begeleidende brief gaat hij echter over de schreef. Het is ronduit schandalig om in een officiële brief een zeer diverse beroepsgroep te omschrijven als ‘de snelle jongens en meisjes’. Zegt hij het ook tegen het Agentschap? Hier een video-impressie van de snelle jongens en meisjes in de dealingroom. En dan de brief besluiten dat de sector haar morele gezag terug moet krijgen. Ja, de Jager, dit soort uitspraken gaan daar echt bij helpen.

De Jager, nu superspeculant in Griekse leningen, zal het na pensionering goed doen als koetsier op de diligence.

De Parlementaire Enquête Financieel Stelsel heeft haar conclusies getrokken. In een vuistdik rapport heeft de commissie de Wit de crisismaatregelen van de overheid geanalyseerd en beoordeeld. De Wit gaf een persconferentie en als een echte ‘headsman’ hakte hij de kop van ex-Minister van Financiën Wouter Bos af. Volgens de Wit zou Bos ‘grote fouten’ hebben gemaakt. Irrgang van de SP zei bij Pauw & Witteman dat als Bos nog in functie was geweest, hij een motie van wantrouwen had ingediend. Terecht? Dacht het niet.

In de samenvatting van 60 pagina’s komt het begrip ‘grote fouten’ slechts 1 keer voor en dan wel in  de context dat alle betrokkenen fouten hebben gemaakt. Tijd voor een objectieve analyse.

De Wit vindt vooral dat Bos steken heeft laten vallen in de communicatie met de Kamer (nl.: onvolledig en te laat). Daar is wat voor te zeggen. Ik laat het echter aan de parlementaire bloggers over om de politieke consequenties te duiden. Ik las het rapport als financieel commentator én belastingbetaler.

Belangrijkste verwijt? Bos heeft te veel betaald voor Fortis/ABN AMRO. Ik ben het met de commissie eens dat het een riante prijs is geweest. Maar had Bos een keuze? Voorop stond dat een faillissement van ABN AMRO een complete chaos (destijds,vlak na failliet Lehman) had gegeven. De Belgen moesten akkoord gaan. Dat is lastig onderhandelen. Bos was niet op de hoogte van een gat in het eigen vermogen van 5 miljard. Klopt, maar de schuld daarvoor ligt bij DNB en de peperdure adviseurs Lazard. De Wit is vooral keihard over de informatievoorziening van en binnen DNB (hier en hier). Wellink heeft zich onvoldoende betrokken getoond.

Bovendien is het wel heel gemakkelijk van de commissie om te praten over de werkelijke waarde van ABN AMRO. Bos had slechts enkele dagen. De commissie had maanden de tijd en vele experts tot haar beschikking en zelfs dan is de echte waarde in het rapport niet boven tafel gekomen. Hindsight noemt men dat.

En dan de ING-case. In het rapport staan niet Bos of het Ministerie van Financiën het beklaagdenbankje, maar eerst en vooral de directie van ING en vervolgens DNB. En terecht, Bos werd geconfronteerd met een ING die eerst als jager Fortis/ABN AMRO zou overnemen en een weekje later als prooi staatssteun aanvroeg. DNB als toezichthouder heeft dat allemaal niet zien aankomen, moeten dan de ambtenaren van Financiën het wél weten? De commissie doet in het rapport de zeer principiële ruzie tussen Financiën en DNB veel te gemakkelijk af. Inderdaad was er bij Financiën sprake van <niet willen> . Bos had geen zin om de ALT-A rommelhypotheken (in eerste instantie) over te nemen. Want dat zou het Bestuur van ING uit de wind houden en de belastingbetaler opzadelen met een aanzienlijk risico. Naar mijn mening een 100% terechte keuze.

Wat betreft de andere onderzochte maatregelen krijgt Bos alle lof toegezwaaid van de Commissie. De verhoging van het depositogarantiestelsel: een verstandige maatregel. De kapitaalverstrekkingsfaciliteit (kapitaalssteun voor ING, Aegon, SNS): proportioneel. De garantieregeling: noodzakelijk. Het taalgebruik bij al deze goede maatregelen staat in schril contrast met de luide kritische toon tijdens de persconferentie.

Ging dan alles goed? Natuurlijk niet, maar dat verwacht ook niemand. Het Ministerie van Financiën heeft in de aanloop naar de crisis te weinig pro-actief opgetreden, terwijl er voldoende signalen waren dat er iets mis aan het gaan was. Nationale belangen prevaleerden en hebben een mogelijk overname van Fortis/ABN AMRO door BNP Paribas tegengehouden. De integratie van Fortis en ABN AMRO is doorgedramd en de onderbouwing rammelt.

De Commissie de Wit schreef een goed rapport, maar heeft een ontstellend slechte persconferentie gegeven. Dat heeft de beeldvorming zeer vervormd. Daarmee heeft de Commissie zichzelf en het financiële stelsel in Nederland een slechte dienst bewezen.

En weer is het Nederlandse bankenlandschap verder verschraald. De laatste kleine bank met een volledig productenpakket voor particulieren en ondernemers, de Friesland Bank, is door het ijs gezakt en teruggekeerd in de moederschoot van Rabo. Ja, teruggekeerd, want in 1962 had de bank geen zin om op te gaan in de Rabo en koos voor zelfstandigheid. Het is geen dag om trots op te zijn. De twee resterende kleine banken met een particulier klantenbestand hebben een niche gekozen en bieden geen alternatief. Van Lanschot richt zich op de rijke Nederlander en BinckBank houdt zich exclusief bezig met effectentransactieverwerking en vermogensbeheer.

De overname was een schoolvoorbeeld van het gesloten bankenwereldje. Toezichthouder DNB had achter de schermen een fusie met zakenbank NIBC verboden, de NMA heeft per direct haar goedkeuring gegeven. Straks de DNB, maar eerst even de NMA. Er is onderzoek gedaan naar de effecten voor de concurrentie en er zijn geen nadelen voor de consument. Je meent het. De NMA gelooft Rabo-baas Moerland op zijn woord (zie hier; op 5:00) dat er nog voldoende mogelijkheden voor de consument overblijven. Ze hebben zeker met Boele Staal gesproken die ze voorhield dat er tientallen banken bij de Nederlandse Vereniging van Banken zijn aangesloten. Ik citeer liever Knot van DNB die schrijft dat er bij de grote 4 banken (zeg maar 3,1 want SNS is een dreumes) 95% van al het spaargeld en hypotheken uitstaat, hoezo concurrentie? De NMA is op bankengebied een lachertje.

En dan toezichthouder DNB. Ik heb toch nooit iets negatief gehoord over het ‘verdienmodelmodel’ (dat is het nieuwe modewoord aan het Frederiksplein). Toch kon iedereen met het Praktijkexamen Boekhouden op zak, zien dat de Friesland Bank ergens rond 2000 was veranderend van een bank in een participatiemaatschappij. De bank wilde meedoen in het ‘lucratieve’ zakenbankieren en nam vele participaties in industriële bedrijven. Daarnaast moest en zou de bank met friese roots coûte que coûte de regionale grenzen over en naam een groot belang in Van Lanschot. Beide ‘strategische herpositioneringen’ zijn de bank fataal geworden. De bank heeft op haar financiële participaties sinds 2006 elk jaar tientallen miljoenen moeten afschrijven (in 2008: 100 mio, in 2010: 79 mio). De nieuwe ‘Basel-III’ regels kwamen daar nog eens bovenop, want de Friesland Bank heeft geen normale aandeelhouders waar extra eigen vermogen opgehaald kan worden.

Maar DNB vond het allemaal prima, net als de betaalde prijs, 110 miljoen terwijl het zichtbare eigen vermogen circa 750 miljoen bedraagt. Zelfs als het verlies in 2011 een ‘monsterverlies (volgens het FD) van 150 miljoen zou zijn, dan nog krijgt Rabo de bank wel heel goedkoop. Ja, dat is het mooie van het coöperatieve model. De Friesland bank is namelijk pas in 1995 een N.V. geworden. De leden van de coöperatie werden ondergebracht in de Vereniging Friesland bank (de enige aandeelhouder). En kijk nou eens, 1 april 2011, werd de vereniging een stichting, waardoor invloed van oorspronkelijke leden verder op afstand komt te staan. Dat is geen toevalsdatum. Friesland Bank zag de bui hangen. Het is over met de onafhankelijkheid. Rabo en Friesland Bank, het zijn echte vrienden onder elkaar.  Vroegere bestuursvoorzitters Cramer en Klaasman kwamen van de Rabo, die zo vriendelijk is de 110 miljoen te storten in een nieuwe stichting, Fryslan Boppe, die het mogen gebruiken voor “leuke dingen voor de provincie”.

Friesland Bank had er ook voor kunnen kiezen ‘klein’ te blijven als regionale bank. De traditionele inkomstenbronnen van de bank, rente en provisie, zouden elk jaar een positief resultaat opgeleverd hebben. En de bank was in staat zich te financieren met ‘Kelder-spaargeld’, een prestatie van formaat. Maar banken en ‘klein blijven’, dat is een lastige combinatie. Wolle is lykwols net kinne*

*willen is toch niet kunnen

Nederland is een van de rijkste landen ter wereld, maar is bevangen door angst en weigert structurele veranderingen door te voeren. Nee, liever gaan we verder met het oppotten, richten we de blik nog meer naar binnen, willen we nog meer bescherming door ‘vadertje staat’, willen we risico’s verbannen. We zijn echt de weg kwijt. De angst om het zuurverdiende geld kwijt te raken is zó groot, dat we als het bekende konijn met ogen zo groot als schoteltjes bevroren in de koplampen van een aanstormende auto kijken. Rijkdom is dus toch iets anders dan welvaart.

Is Nederland oppotland overdreven? Dacht het niet. Vorige week heeft De Nederlandsche Bank haar kwartaalrapportage over het bezit van Nederlandse huishoudens weer gepubliceerd. En we zijn wéér rijker geworden: Eind 2010 1.432 miljard, eind 2011  1.559 miljard (dat is een stijging van 127 miljard). Natuurlijk, dat is bruto-bezit. U bent bang gemaakt door politici en de media over de ‘enorme hypotheekschulden’, dus ook even de netto-bezitcijfers:  eind 2010  778 miljard, eind 2011  893 miljard (dat is een stijging van 115 miljard). Ons huizenbezit is voor het gemak even op nul euro gewaardeerd, dus de prijzen kunnen nog wel even zakken. En ik weet het: het zegt niets over individuele gevallen. Overigens, toen DNB iets preciezer ging rekenen, bleek dat Nederlandse bedrijven ook nog eens 70 miljard meer bezit te hebben in het buitenland.

En we worden bang gemaakt. Gevolg: het consumentenvertrouwen daalt en daalt. De Friesland Bank wist het 26 januari 2012 zeker: spaarrekeningen worden geplunderd, armoe is terug in Nederland. En mevrouw Hamer (PVDA) was er als de kippen bij in het ‘vragenuurtje’ met kamervragen (kosten: 2.400 euro). De realiteit is, dat in het 4e kwartaal de spaarrekeningen met 2 miljard aandikten en de consumptieve schulden gelijk bleven.

Redding zoeken we bij ‘de overheid’. We vinden het volkomen normaal dat de overheid ons spaargeld voor een premie van nul komma nul verzekert. En komen banken in de problemen, dan moet de overheid ze maar redden. En banken hebben blijkbaar ook een kredietplicht. Zo niet, dan moeten ze door de overheid worden gedwongen. En hoewel pensioen een 100% private zaak is (uitgesteld loon), wordt van de overheid gevraagd ervoor te zorgen dat ‘ons pensioen’ intact blijft, zo nodig door in te grijpen bij de fondsen. Natuurlijk zonder langer te gaan werken.

We maken de consument wijs dat risico ‘wegverzekerd’ kan worden. Nederland is een goede voedingsbodem. We staan bekend als het meest oververzekerde land ter wereld. Banken risicovol? Splits ze dan maar in risicoloos deel en risicovol deel, ook al blijkt uit onderzoek van crisissen dat die zich vooral voordoen bij zogenaamde risicoloze retailproducten als hypotheken. En zorg vooral voor ingewikkelde regelgeving of een installeer een commissie. Helaas politiek, risicoloos bankieren bestaat niet, zelfs niet achter de Hollandsche Waterlinie van sommige politieke partijen. De Consumentenbond is zelfs van mening dat klanten altijd een financieel adviseur (ha,ha) moeten inschakelen bij aankoop van een ‘complex product.

De rijke particuliere sector heeft geen zin om te bezuinigen. Ondertussen loopt het huishoudboekje van de overheid uit het lood. We moeten in 2013 toch echt 10 tot 15 miljard terug. Niet echt dramatisch, maar toch hebben we er geen zin in. Ondertussen wel vragen, nee eisen, dat de overheid steeds meer taken en risico’s van de burger overneemt. En de hypotheekgevers moeten vooral een fiscale greep in de ruif blijven doen. De overheid die weet wat goed voor je is en steeds groter beslag op BBP legt. Ik zou de waarschuwing van DNB-Knot en PIMCO (groot!) niet negeren. Met de markten valt niet te spotten. Onze kredietwaardigheid staat wel degelijk op het spel. Een verlaging naar AA kan ons veel geld kosten en dan gaan we van oppotten naar interen.

Vorige week was de financiële wereld weer even in rep en roer. De morele veroordelingen dropen weer van de beeldschermen af. Een van de 12.000 (!) vice-presidents van Goldman Sachs (Goldman heeft 33.000 medewerkers, op pag. 189-203 staan alle  ’directors’ ) had in de New York Times ‘  een boekje open gedaan’ over de cultuur binnen deze financiële instelling. Klanten werden gezien als ‘muppets’, waar vooral geld aan verdiend moet worden. Ach, ach, wat waren we weer geschokt. Ik gaf donderdag (15/3) tekst en uitleg op de radio, tv en krant . De nieuwe partijleider van de PVDA, Samson, was er als de kippen bij om in zijn openingsspeech direct alle banken over een kam te scheren en de gang van zaken binnen Goldman exemplarisch te stellen voor de cultuur van Nederlandse banken. Van dik hout zaagt men planken, maar dan wel van inferieure kwaliteit. Hij was destijds bij Pauw & Witteman heel wat genuanceerder (op 19:00) over de gevolgen voor de Nederlandse kerncentrale na de ramp met de Japanse kerncentrale.

De ophef is vreemd. Al jaren liggen de Investment Banks in de VS onder vuur. In 1989 schreef de bekende auteur Michael Lewis ‘Liars Poker‘ over de cultuur bij Salomon Brothers en zijn boek “the Big Short‘ gaat over het hypotheekschandaal uit 2008, waarvoor Goldman een schikking met de SEC van $ 550 miljoen heeft moeten treffen. Alle documenten, incl. de interne mailwisseling van o.a  topman Lloyd -ik doe het werk van God- Blankfein zijn openbaar (zie hier).

Maar Investment Banks zijn niet hetzelfde als de Commercial Banks in de VS en het banken uit de VS zijn zeker niet ‘zomaar’ te vergelijken met Nederlandse banken. Bij ons zijn de zakenbank-afdelingen nooit zó dominant geworden (ook al is zonder enige twijfel er in de periode 2000 -2008 veel misgegaan, zie ‘De Prooi’).

De afscheidsbrief van mr Smith raakt wel een interessant en gevoelig punt, nl. de reikwijdte van de zorgplicht en de mogelijke belangenconflicten binnen financiële instellingen. De AFM heeft veel tijd gestoken om de zorgplicht goed te regelen, en terecht. Banken namen het tijden niet serieus. Maar de AFM had daar de ‘kleine belegger’ voor ogen, de zorgplicht voor de professionele klant is een grijs gebied. Bij de Investment Banks is het niet ondenkbaar dat de klant gezien wordt als een ‘tegenpartij’, een  ”business partner”,  die zichzelf goed moet (kunnen) informeren over het product en zou moeten weten dat er sprake kan zijn van een belangenconflict (mijn winst kan jouw verlies zijn). Het past in de cultuur dat ’klanten’ toevallige passanten zijn, waarmee een ‘deal’ wordt gedaan, waarna de karavaan weer verder trekt. Recent ligt Goldman opnieuw onder vuur voor een belangentegenstelling bij de overname van El Paso.

De Vestia-affaire geeft ook weer een mooi inkijkje. Professionele bestuurders (tenminste, dat vinden ze zelf) kopen derivaten van banken. Vervolgens loopt het mis en de banken worden (weer) verantwoordelijk gesteld. Ze hadden beter moeten kijken met wie ze aan tafel zitten. Maar bestuurders van woningcorporaties, maar ook van pensioenfondsen, zijn geen particulieren met een overduidelijke informatie-achterstand. Dit zouden professionals moeten zijn. En professional zijn betekent ook onafhankelijke deskundigheid inhuren.

Beste politici, u kunt de banken niet overal voor verantwoordelijk houden. Banken hebben hun eigen verantwoordelijkheid, maar moeten niet op de stoel van de klant gaan zitten. Want dan wordt de klant zeker een ‘muppet on a string’.

Een jaar geleden werd Japan getroffen door een tsunami. Als je de beelden terug ziet, dan ervaar je het verradelijke van tsunami’s. Ergens op zee vindt een vulkaanuitbarsting  plaats, de schokgolf kan zich duizenden mijlen diep onder water voortbewegen om dan vernietigend op een kust toe te slaan. Ik hoop dat ECB-president Draghi ook gekeken heeft, want op 22 december 2011 heeft hij zijn eigen vulkaan laten ontploffen. Deze ontploffing spoot z’n 489 miljard eurobiljetten de lucht in. Op 1 maart 2012 werd ook de 2e vulkaan actief en ontsnapte er 529 miljard euro.

De Draghi-vulkanen hebben de wetenschappelijke naam LTRO gekregen (Long Term Refinancing Operations). De ontploffingen waren onvermijdelijk, de spanningen in het financiële systeem waren te hoog opgelopen. De 3-jaars leningen (geen eigen vermogen!) aan banken hebben als een ventiel de spanningen op de kapitaalmarkt doen teruglopen. De Italiaanse rentes daalden fors, bankobligaties stegen, euro stabiel: iedereen blij.

Niet te snel gejuicht. Tussen nu en 3 jaar slaat de financiële tsunami ergens toe. We hebben vooral tijd gekocht, overigens cruciaal op de financiële markten. De maatregel van de ECB was schieten met hagel. Bijna elke bank kon de goedkope funding krijgen, dus ook zwakke banken. En wat een mooi cadeautje: lenen tegen 1%, willen wij ook wel. Het is geen solvabiliteitssteun, maar banken gaan uiteindelijk niet kopje onder door te weinig eigen vermogen, maar door liquiditeitstekort. De LTRO’s verbloemen dus het failliet gaan van banken en creëren ’zombie-banken’. Helaas voor ons, weet niemand welke banken dit zijn. Om die reden lenen banken niets meer aan elkaar, gebruiken de ECB als draaischijf en kopen de Grieken, Italianen en Spanjaarden liever onroerend goed in Engeland, Duitsland en Zwitserland (daar nemen ze nu maatregelen).  Slecht nieuws voor de huizenprijzen in Spanje. Dat onroerend goed wordt betaald van een rekening van een bank uit die landen.

Er zijn gelukkig hoopgevende ontwikkelingen. De European Banking Authority doet aan kustbewaking. Na een foptest (Dexia was super gezond!) is er een serieuze stresstest gedaan. Voor 1 juni 2012 moeten zwakke banken herstructureringsplannen indienen. Nederlandse banken kwamen er goed uit, alleen SNS heeft een probleem.

En minister de Jager draait de banken nu echt de duimschroeven aan. Hij laat de 2e Kamer weten dat de eisen aan het eigen vermogen van banken aanzienlijk hoger  zullen liggen dan de eisen die Europa stelt (Basel 3 in het jargon). Hier een mooie overzicht. Het kan nog een beetje scherper als we kijken naar het Verenigd Koninkrijk en ons grote voorbeeldland Zwitserland. Maar ik vermoed dat de Jager eind deze maand bekend maakt dat het ‘bail-in debt’ percentage (obligaties waarbij de obligatiehouder automatisch  gaat meebetalen bij een crisis)  in lijn zal komen te liggen met Zwitserland.  Daarmee wordt oud zeer uit de vorige bankencrisis opgeruimd.

De Jager laat gelukkig het gezond verstand de boventoon voeren. Geen kunstmatige splitsing van banken in Nederland of  dogmatisch doordrukken van een  ‘Volcker-rule’  die “too big to read’  is  en alleen toezichthouders en controleurs aan het werk houdt. Wel zware kapitaalseisen voor het handelsboek van de banken. Dat is simpel en effectief. Zo raak je bankiers waar het het meeste pijn doet: in de portemonnee.

EEN AANTAL ZAKEN OVER GOLDMAN SACHS:

1. fragment Peter Verhaar bij Pauw & Witteman van 15 maart 2012:

http://pauwenwitteman.vara.nl/Fragment-detail.1548.0.html?&tx_ttnews%5Btt_news%5D=25850&tx_ttnews%5BbackPid%5D=116&cHash=67608084921e2172231ff32049e4cfc3

2. radiofragment Peter Verhaar bij Villa VPRO van 15 maart 2012

http://weblogs.vpro.nl/villavpro/?powerpress_pinw=17482-podcast

3. ingezonden brief in Financieele Dagblad van 16 maart 2012

Goldman is niet de maat voor banken in Nederland (ingezonden brief in Financieele Dagblad van 16 maart 2012)

Peter Verhaar

Over de organisatie van het bankwezen in de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en continentaal Europa bestaan veel misverstanden. Tot 1998 zorgde de Glass-Steagall Act ervoor dat in de VS Investment Banks (zakenbanken) volledig waren afgescheiden van commercial banks.

Investment banks hadden vaak de vorm van partnerships, het verdiende geld werd voor een belangrijk deel teruggesluisd in de onderneming en diende mede als financieringsbron. Klantcontacten waren bijna altijd van zeer professionele aard (begeleiden van emissies van bedrijven en effectenhandel voor professionele beleggers). Commercial banks waren veelal beursgenoteerd met een breder taakgebied, waaronder contacten met particuliere beleggers. In Europa zijn de taken van oudsher vermengd, met de nadruk op commercieel bankieren, mede omdat de beurs als financieringsbron in Europa veel minder belangrijk is.

Goldman Sachs is zo’n investment bank, zeker geen gewone bank. Intern wordt ze nog bestuurd als een partnership, een structuur waarbij logischerwijze het belang van de partners voorop staat. Helaas verdween door de beursgang van Goldman in 1999 de bijbehorende hoofdelijke aansprakelijkheid van de partners definitief uit beeld. Zeker, Goldman heeft een bankvergunning, maar die bankstatus was ‘even’ nodig om onder het TARP-schema staatssteun te krijgen. Want denk niet dat je een betaalrekening kan openen voor de dagelijkse boodschappen. Opportunisme is Goldman niet vreemd.

Een insider heeft in de New York Times de ondernemingscultuur bij Goldman Sachs aangeklaagd. De insider heeft gelijk, het is alleen geen nieuws. Al in 1989 schreef Michael Lewis in Liars Poker een onthullend verslag over de gang van zaken binnen ‘Investment banks’ (Salomon Brothers). In 2009 schreef  VS-senator Levin een vernietigend rapport over de wijze waarop Goldman met haar ‘klanten’ omgaat. Klanten zijn ‘businesspartners’, tegenpartijen, en dan wordt de zorgplicht heel anders ingevuld. Professionele klanten horen dit te weten, ‘if you can’t stand the heat, stay out of the kitchen’.

Terecht is er discussie gaande over de vraag hoe het bankwezen georganiseerd moet gaan worden. Ik heb niets tegen investment banks, ze zijn nuttig, maar wel graag weer gefinancierd met eigen geld en op de blaren zitten als het misgaat. De strikte scheiding was er niet voor niets. De gang van zaken bij Goldman is niet exemplarisch voor alle banken. In Nederland hebben we geen banken à la Goldman. We moeten oppassen dat onze Nederlandse banken niet meegezogen worden in het negatieve sentiment en nog meer gestigmatiseerd worden.

Peter Verhaar is oud-directeur van Alex Beleggingsbank.

Ik had al niet z’n hoge pet op van de financiële expertise van interviewers op de Nederlandse televisie, maar deze week bereikten we weer nieuwe dieptepunten. Afgelopen zondag was Van Rompuy te gast bij Buitenhof. Niet de eerste de beste, Van Rompuy is de eerste vaste voorzitter van de lidstaten, zeg maar de Europese President, spin in het web in de eurocrisis, aanwezig bij alle ’toppen der toppen’. Je zou denken dat de interviewer, Pieter Jan Hagens, het boek van het Financieele Dagblad journalist Martin Visser, de Eurocrisis,  heeft gelezen over het politieke gestuntel in Europa, maar nee hoor, Van Rompuy krijgt alle ruimte om gemeenplaatsen te plaatsen en soms misleidend bezig te zijn (bijv. in zijn opmerkingen over de mate van bezuinigen in Belgie en Nederland). Telegraaf journalist Paul Jansen omschreef Hagens als een snurkende interviewer. Eigenlijk bizar, want deze Hagens is vooral bekend van het programma ‘wie is de mol’ en zou alles moeten weten van diepgravend onderzoek.

Van Rompuy werd ook gevraagd naar het onderzoek van Lombard Street Research naar evt. voordelen van een terugkeer naar de gulden. Van Rompuy stelde vraagtekens bij de objectiviteit van het onderzoek; hij zei ‘quod erat demonstrandum‘, hetgeen bewezen moest worden. Ik ben dat met Van Rompuy eens en had dat al aangekondigd in mijn column van 21/11/2011.

Eerst een compliment. Het uitgebreide rapport is ook voor ‘eurofielen’ een mooie samenvatting van de eurocrisis. Maar het rapport mag afgerekend worden op de paragraaf dat Nederland eenzijdig de eurozone verlaat, want dat is de claim van de PVV. Het rapport is dan plotseling veel minder concreet en bovendien onvolledig. Lombard Street schijnt niet te weten dat Nederland al sinds 1983 haar gulden onlosmakelijk heeft verbonden met de Duitse Mark. Logisch, als 25% van je export naar Duitsland gaat en Nederland de facto de 17e deelstaat van Duitsland is. Denkt Lombard nu echt, dat na een solo-exit Nederland niet alsnog haar monetaire beleid op Duitsland afstemt?

En Nederland wordt vergeleken met Zwitserland en Zweden. Ik wist het. “There are lies, damned lies and statistics”. Lombard lijkt te zijn vergeten, dat Zweden begin jaren ’90 door een zeer diepe crisis  (incl. een echte bankencrisis) is gegaan. Een van de redenen? Duitsland besloot de rente te verhogen en Zweden moest mee. En Zwitserland doet er alles aan om haar munt aan de euro te spiegelen, teneinde haar belangrijke exportindustrie te redden. Het is dan ook ronduit laf dat Lombard Street voorstelt dat de ‘Nieuwe Gulden’ de euro gaat schaduwen: zo kan ik het ook.

Overigens bewijst het Financieele Dagblad op overtuigende wijze dat Nederland het in de onderzochte periode gewoon beter doet dan Zwitserland en Zweden. Het FD heeft simpel even gekeken in de tabellen van Eurostat! En geen woord over Engeland dat met het pond aantoonbaar veel slechter doet dan Nederland.

Het rapport schiet zijn doel voorbij. Het is een onmogelijke opgave de kosten en baten van de euro over de afgelopen 10 jaar te kwantificeren. Nu lijkt het erop dat de PVV niet wil dat Nederland opdraait voor de miljardenafboeking van de Griekse schuld. Cultureel journalist Karhof van Nieuwsuur denkt overigens wél dat Engeland en Zweden moeten meebetalen aan het Noodfonds; kijk hier (25:30) hoe PVV’er van Dijck Karhof na zijn blunder afserveert.

Het debat zou moeten gaan om de onderliggende reden om de euro te introduceren. Het was een politieke beslissing ingegeven door de wens Europa verder te integreren en de macht van Duitsland te kanaliseren. Het wordt tijd voor een indringend debat wat Nederland eigenlijk wil met Europa. Maar dan wel graag onder leiding van financieel onderlegde journalisten.

Op dinsdag 21 februari was journalist/antropoloog Joris Luyendijk te gast bij Matthijs – alleen Jip & Janneke taal – van Nieuwkerk. Luyendijk schrijft een veel gelezen blog over de Londense City op de site van The Guardian. Joris nodigt bankiers uit te vertellen wat zij nou eigenlijk de hele dag doen in The City. Niet de plakpak-employees van de Friesland bank, kantoor Sneek, maar de echte Londense Investment Bankers. Joris kent ze nu erg goed: “deze mensen zijn zó belangrijk en zó interessant” (op 18.17); en “ze gaan over ons pensioen!”. En, nee toch! ” ze kunnen zomaar binnen 5 minuten ontslagen worden” Mwahh, logisch dat er miljoenen bonussen betaald worden en volkomen vanzelfsprekend dat ze geen cent teruggeven.
Sorry Joris, maar dit gaat een beetje op het dwepen door een verlate puber lijken.

Luyendijk heeft een collega op Wall Street, Gabriel Sherman, ‘what’s in a name‘, die nogal kritiekloos de CEO’s van de grootste banken citeert in een artikel in New York Magazine ”The end of Wall Street as they knew it“. Samenvatting:  het is de schuld van de Dodd-Frank wet die ‘too big to fail‘ banken wil splitsen en en-passant ook even de veel te hoge provisies op debitcards schrapte. De bankiers spuwen vooral hun gal op de Volcker-rule die handel voor eigen rekening verbiedt. Bankieren wordt zo weer ‘low margin‘ en saai.

In een bijtend commentaar  (“Why Wall Street should stop whining“) veegt Rolling Stone-auteur Matt Taibbi de vloer aan met Sherman.. Niet de Dodd-Frank wet is de reden, maar het feit dat de Amerikaanse Investment Bankers  hun ‘producten’ door de Europese crisis niet meer aan Europa konden verkopen, waardoor de bankwinsten – en de bonussen – terugliepen. Bij Morgan Stanley zijn decash bonussen nu gemaximeerd op $125.000. Mind you, alleen het contante deel, niet het salaris en de aandelen. Lees mee met deze gedesillusieerde bankier.

Overigens zijn het alleen lagere bonussen vanuit Amerikaanse perspectief. Blankfein van Goldman Sachs krijgt nog altijd een bonus van  7 miljoen dollar (was 12,6 dollar) , terwijl de inkomsten circa 65 procent lager waren. Blankfein kan hetmaar niet begrijpen. Dit is geen uitzondering, er zijn meer bankiers die aan dit ‘why me?’ syndroom lijden.
Ook hedgefund-tycoon Paulson, veroordeeld door de SEC voor illegaletransacties, is de onschuld zelve. Maar het mooiste argument vóór de hoge bonussen wil ik u niet onthouden: New York City zal er anders als Philadelphia uit gaan zien.

De Volcker-rule is nog niet eens geïmplementeerd, maar de banken hebben het lobby-orgel vol aangezet. Wat een simpele wet had kunnen zijn (‘publieksbanken mogen niet handelen voor eigen rekening’) is een wet van 530 pagina’s met uitzonderingen geworden; dat is niet ‘too big to fail’, maar ‘too big to read‘. Laat het een les zijn voor de Nederlandse politiek.

De Investment Banker wil blijkbaar eerherstel, Zo zagen we vrijdag Rijkman Groenink bij de ‘College Tour’ erg zijn best doen om het falen van ABN AMRO toch niet bij hem en zijn beroepsgroep te leggen.

Een interessant bijproduct van het teruglopen van de bonussen is dat de rocket-scientists, de quants waar Luyendijk zo lyrisch over kan praten, nu niet meer kiezen voor Wall Street, maar voor Silicon Valley. En dat is niet voor een handvol pepernoten. Kijk eens wat Facebook betaalt aan haar topmensen: 83 miljoen dollar in 2011. Topvrouw Sheryl Sandberg is goed voor 31 miljoen dollar. De banken worden aangepakt, maar publiekslieveling Facebook komt er mee weg om8 procent van de winst aan de top te betalen. Apple, met meer geld in kas dan de meeste banken, betaalt haar topman 378 miljoen dollar. En programmeurs worden weggekocht alsof het voetballers zijn.

Ik blijf het maar vreemd vinden. Wat we niet kunnen verdragen van de banken, vinden we normaal bij Apple, Google en Facebook, terwijl het niet geheel onwaarschijnlijk is dat deze bedrijven straks een grotere nutsfunctie hebben dan de banken. Tijd voor Luyendijk om naar Silicon Valley te verhuizen?