Banken en verzekeraars moeten leren luisteren (column BNR 21 juni 2014)

De afgelopen 2 jaar zijn onze banken financieel gezien in rustiger vaarwater terecht gekomen. De resultaten van de stresstesten straks in oktober zullen dat wel uitwijzen. Banken hebben gewerkt aan hun vermogenspositie en er wordt alweer over beursgangen gesproken. Dit is een verdienste van de politiek, zowel de Kamer als de Regering, en de toezichthouders. Vanzelfsprekend werd er flink geklaagd over de opeenstapeling van regels, maar eerlijk is eerlijk, het was gewoon nodig. In mijn ogen was de grootste doorbraak het ter discussie stellen van het verdienmodel van banken, vermogensbeheerders en verzekeraars met als sluitstuk het wettelijk vastleggen van het provisieverbod. Het nieuwe modewoord bij de financiele instellingen en hun lobbyclubs, de NVB en Verbond van Verzekeraars, is nu   ‘klant centraal”.

Ik heb in 78 columns dit proces kritisch gevolgd en getracht mij niet te laten verleiden tot ‘bank- en bankiersbashing’. Daarvoor zijn onze banken en verzekeraars gewoon te belangrijk. Aan de vooravond van Kerst 2013 zei ik hier op de zender “ je mag dan niet van bankiers houden, je hebt ze wel nodig”.

Het werd en wordt mij niet gemakkelijk gemaakt. Ik heb mij vooral verbaasd en geirriteerd over het schijnbare onvermogen van banken en verzekeraars om op een normale manier een dialoog aan te gaan met alle stakeholders, de politiek, de wetenschap, de klanten en vooral de maatschappij. De gebrekkige communicatie is geen incident, maar symptomatisch voor het feit dat banken en verzekeraars, ondanks hun cruciale maatschappelijke rol niet weten om te gaan met een maatschappij die mondiger is geworden.

Het is mij de afgelopen weken weer pijnlijk duidelijk geworden door ABN  AMRO en haar 20% salarisverhoging en ING die zou overwegen haar hoofdkantoor buiten Nederland te plaatsen. Ik vind het het recht van beide banken om dergelijke besluiten te nemen en met name de politiek moet eens leren even op haar tong te bijten alvorens te reageren en dat geldt zeker voor de Minister van Financien, maar de banken hadden beter moeten inschatten hoe dit zou vallen bij de klanten. Gelijk hebben is iets anders dan gelijk krijgen.

Het is mijn stokpaardje en duidelijk niets voor niets. Banken moeten een Chief Client Officer, nee beter een Chief Society Officer, benoemen in Raad van Bestuur met vergaand mandaat. Als de banken en de verzekeraars weer het respect willen terugverdienen, dan moeten ze eerst weer moeten leren om te luisteren naar ons. Klant centraal zeg je niet, klant centraal schrijf je niet op in fance brochures, klant centraal doe je. Daar heb ik geen column meer voor nodig.

 

Overheid werkt crowdfunding tegen (column 14 juli 2014)

Ik heb tijdens mijn studie een paar gewerkt als student-assistent. Ik kan het iedereen aanraden: studeren en dan ook nog eens betaald worden door de universiteit, dat is nog eens wat anders dan het leenstelsel! In 1980 werkte ik mee aan een boek over de achtergestelde lening met garantie van de overheid. Destijds was deze lening bedoeld om ons grootbedrijf te redden dat letterlijk op de rand van de afgrond stond. L’histoire se répète, want de achtergestelde lening is terug, maar nu om het MKB te redden. Eindelijk is de overheid wakker geworden en heeft vorige week een reeks maatregelen aangekondigd om de kredietverlening aan MKB weer op gang te brengen.

De overheid verstrekt vooral garanties, het meeste geld moet komen van banken en private partijen. Ik vermoed dat we van de banken niet teveel moeten verwachten. ING’s topman Nagel heeft meermalen gezegd dat MKB bedrijven met een goed businessplan wel degelijk krediet krijgen. Banken zijn echter scherper gaan kijken naar de risico’s, logisch, zij moeten de belangen van de spaarders zwaar laten wegen. En de banken wijzen er voortdurend op dat het lage eigen vermogen van het MKB het grootste probleem is en dat banken niet op aarde zijn voor het verstrekken van eigen vermogen.

Dat eigen vermogen kan heel goed worden opgebracht door de private sector. De lage rentestand zorgt voor meer vraag naar risicodragende investeringen. Ik zie twee interessante mogelijkheden. In de eerste plaats de beurs. Nee, niet Euronext, dat is de beurs voor gerecycled eigen vermogen geworden, zie Nationale Nederlanden. Concurrent NPEX doet het beter. Deze week gaat Fastned, snelladers van electrische auto’s, echt nieuw geld ophalen.

De andere mogelijkheid is crowdfunding. Het gaat ondertussen om vele tientallen miljoenen. Onze overheid werkt via de toezichthouder crowdfunding echter tegen. Een particulier mag maar 20.000 euro in crowdfunding steken. Ik herhaal 20.000 euro. Particulieren moeten blijkbaar door onze overheid betutteld worden. Gelukkig zijn er meerdere platforms, maar het kan erger. In Engeland mag je maar 10% van je vermogen in crowdfunding steken.

Het is allemaal te zot voor woorden. Aan de ene kant roepen dat de private sector met geld over de brug moet komen, aan de andere kant elke vorm van risico willen uitbannen. Dat werkt niet. De toezichthouder moet er voor zorg dragen dat de platforms goede informatie aan beleggers geven, bijvoorbeeld door richtlijnen te geven voor risicoclassificatie en voorlichting. Er staat 380 miljard spaargeld bij de banken bijna renteloos weg te rotten. Met 1% daarvan zal de motor van de economie weer aanslaan.

Interview van paul buitink (30 juni 2014) met Peter Verhaar: over bitcoins en bankwezen

Hier zijn al mijn columns (78) voor BNR

21 juli 2014                           Banken en verzekeraars moeten leren luisteren

14 juli 2014                           Overheid werkt crowdfunding tegen  

30 juni 2014                         Intrekken die vergunning

23 juni 2014                        AFM, stop de bemoeienis

 16 juni 2014                        Kortzichtige beleggers in ING

2 juni 2014                            Naar een geintegreerde Europese beurs 

26 mei 2014                         Breng het MKB naar de beurs, niet de banken 

19 mei 2014                          Het kan snel gaan met nieuwe vormen van geld

12 mei 2014                          Lakeman is een fenomeen

5 mei 2014                            De pandbrief is terug, maar dan anders

28 april 2014                       Economen en complexiteit

14 april 2014                        Leven zonder banken

7 april 2014                         Wie gaat verzekeraars aanspreken op gedrag

31 maart 2014                    Ik heb een bancaire doodzonde begaan

24 maart 2014                    Niet meer, maar minder spreiding in effectenportefeuilles

17 maart 2014                    ING is terecht bang voor Google

10 maart 2014                    Transparantie en verantwoording

3 maart 2014                      Kanttekeningen bij een slecht AFM-rapport

24 februari 2014              Het gaat om de liquiditeitsbuffers

 17 februari 2014              De rente op de staatsschuld is helemaal niet hoog

 10 februari 2014              Zichtbare bankiers passen beter op

 3 februari 2014                 De zure druiven van Barnier

27 januari 2014                Het jorisdriepinter toezichtsmodel

 20 januari 2014               Welke bank zegt ‘nee’ tegen IBAN

 13 januari 2014                Medewerkers Barnier mogen niet naar de film

6 januari 2014                   Geen glazen bol nodig

30 december 2013          Terugblik 2013

23 december 2013          Bankbashen en oestergedrag plus enkele relevante vragen voor bankiers en politiek

16 december 2013          Crowdfunding

 9 december 2013           Provisieverbod

 2 december 2013          Keep on dreaming

 25 november 2013       Schandalige opmerking van Dijsselbloem

 18 november 2013       SEPA kan ramp worden voor de Goede Doelen

 11 november 2013       Financieel analfabetisme

 4 november 2013         RABO-top is onthutsend naief

 28 oktober 2013           Deze stresstest wordt een succes

21 oktober 2013             Onze staatsschuld is juist laag

 14 oktober 2013           Generationvertrag

 7 oktober 2013             Gij zult (verplicht) oppotten

30 september 2013     Hommage aan Hommen

23 september 2013      Goed voorbeeld doet goed volgens

16 september 2013      Dezelfde steen

9 september 2013         Derivaten

 2 september 2013        RADAR ruikt bloed

 26 augustus 2013         Dijsselbloem heeft een probleem

15 juli 2013                      AEX-index is een duiventil

8 juli 2013                        Een zoutloos compromis

1 juli 2013                        Zichtbare bankiers passen beter op

24 juni 2013                    RABO een normale bank? Niet doen

17 juni 2013                    Koffiedik kijken op de huizenmarkt

10 juni 2013                    Beurzenfusies

3 juni 2013                       Solidariteit in pensioen? Liever niet!

27 mei 2013                     Execution Only

13 mei 2013                     Iedereen een bankrekening

6 mei 2013                       Robin Hood als flitshandelaar

29 april 2013                  Niet zaaien, maar rooien

22 april 2013                  Beschermingsfactor van de bitcoin

15 april 2013                   Digitaal advies

1 april 2013                      Een merkwaardige spagaat

25 maart 2013                Technocratische arrogantie

18 maart 2013                Geen cadeautjes voor de banken

11 maart 2013                 Bankbonussen afschaffen heeft geen zin

4 maart 2013                   Deense hypotheken

25 februari 2013            Tarivering uit angst

18 februari 2013            Dijsselbloem is niet bang

11 februari 2013            Geduld van de burger met de banken is op

4 februari 2013              Nederland stelt geen moer meer voor

28 januari 2013             Vriendschap en Vijandschap in de EU

21 januari 2013              Beleggen in obligaties is zo niet 2013

14 januari 2013              Liquiditeitsregels vooral goed voor de banken

7 januari 2013                De levensloopregeling en het ABP opheffen

24 december 2012       Geen dure Franse champagne in 2013

17 december 2012       Een relaxte Europese top

10 december 2012       Banken als het beste van twee werelden

3 december 2012         EU moet banen maken

26 november 2012      Snelle zakenbankiers rekenen zich rijk

19 november 2012       Dubbele moraal bij belastingontwijking

12 november 2012       Bittere champagne voor assurantietussenpersonen

 

 

 

Intrekken die vergunning (30 juni BNR 2014)

Met het Amerikaanse Ministerie van Justitie valt niet te spotten. De Amerikanen weten precies waar ze wetsovertreders moeten pakken, namelijk in de portemonnee. En geen moralistische praatjes of opgestoken vingertjes, nee u gaat betalen en dan geen symbolische bedragen, maar bedragen die echt pijn doen. Vandaag zal bekend worden dat de grootste bank in Europa BNP Paribas een boete van 6.5 miljard euro krijgt omdat haar Zwitserse vestiging zaken heeft gedaan met landen die op de zwarte lijst van Amerika staan. Het is een grote boete, maar het zal de bank niet doen omvallen. Het is bruto 1 maal de jaarwinst en met een eigen vermogen van 90 miljard kan BNP het wel betalen. Het is niet de eerste keer dat de Amerikanen boetes uitdelen voor dit vergrijp. Inmiddels zijn acht Europese banken bestraft, waaronder ABN AMRO, boete 370 miljoen en ING, boete 450 miljoen.

Vanuit Europa begint de kritiek aan te zwellen en inmiddels hebben Daniele Nouy, voorzitter van bankentoezicht en zelfs de Franse president Hollande zich in de discussie gemengd. De boetes zouden het financiele systeem in Europa in gevaar brengen en de transacties van de Zwitserse dochter waren niet in strijd met de Zwitserse of Franse regelgeving. De grondslag voor de veroordeling is het feit dat BNP een Amerikaanse bankvergunning heeft en die wil zij niet kwijt. Niet alleen omdat zij actief in de VS wil blijven, maar belangrijker, omdat de dollar nog altijd de valuta is waarin het overgrote deel van de internationale handel plaatsvindt en die dollar-clearing uiteindelijk via de Amerikaanse vestiging loopt.

Ik kan de boete nog wel volgen,maar nu wil Justitie BNP ook voor een jaar uitsluiten van de dollar-clearing. Dit is ernstig, want dan bemoeit de VS zich ingrijpend met het businessmodel van Europese banken. Dat gaat veel te ver en gaat het lijken op ‘financieel kolonialisme’ zoals onlangs een oud-Fortis bankier in het Financieel Dagblad schreef.

In 2008 hebben de grote Amerikaanse zakenbanken volstrekt waardeloze producten verkocht aan Europese banken en pensioenfondsen. Hoe lang laat Europa dit ongestraft?

Het wordt de hoogste tijd we terugslaan en Nederland kan het voortouw nemen. Vorige week werd overduidelijk dat de Amerikaanse zakenbanken Vestia hebben uitgezogen, maar dat zij zich niet hoeven te verantwoorden voor de Parlementaire Enquete -commissie. Ik zeg: trek hun vergunning voor 5 jaar in.

Want ik hoef u toch niet te vertellen wie er straks op de eerste rang zitten om de financieel buitengewoon aantrekkelijke klus te klaren om de Staat te helpen Reaal te verkopen en de beursgang van ASR te verzorgen.

 

AFM, stop de bemoeienis (column 23 juni 2014)

Je zal maar ondernemer willen worden in de financiele wereld om de zaak daar eens flink op te schudden. De Autoriteit Consument en Markt zou dat graag zien. Ik ook, maar als je ziet hoeveel bewegingsruimte je vervolgens krijgt als ondernemer, dan zakt je soms de moed in de schoenen.  En dan heb ik het nu niet over de vele formulieren die ingevuld moeten worden of hoge vermogenseisen die gesteld worden. Dat snap ik wel. Nee, dan heb ik het over de toezichthouder die zich ingrijpend bemoeit met de wijze waarop de ondernemer geld wil verdienen, de producten die worden aangeboden of hoe het personeel wordt beloond. Je eigen bedrijf inrichten, daar ben je toch ondernemer voor geworden?

Een paar weken geleden heeft de AFM zich opnieuw uitgesproken over het verdienmodel van vermogensbeheerders. Na eerst de stiekeme kickbacks geschrapt te hebben, volkomen terecht want dat waren perverse prikkels die er voor zorgden dat vooral de beleggingsfondsen met hoogste distributievergoeding in de portefeuilles van klanten terecht kwamen, heeft de AFM nu de commissiestructuur op de korrel. De toezichthouder wil af van een vast percentage van het belegde vermogen, een praktijk die al decennia wordt gebruikt. De AFM wil dat er een uurtarief gebruikt gaat worden, het bekende  ’uurtje-factuurtje’.

Los van het feit dat ik vind dat de AFM zich hiermee niet moet bemoeien, ben ik uitermate sceptisch over een uurtarief. Ik heb het in 1998 bij de VEB BottomLine geprobeerd en het is falikant mislukt. Klanten horen de klok tikken en hebben moeite met het onzekere eindbedrag. Ik ben wel een voorstander van een  vast bedrag per periode. Een percentage over het vermogen heeft mij altijd verbaasd. Door de opmars van het online-beleggen is het werk voor een vermogen van 25.000 euro hetzelfde als voor een vermogen van 1 miljoen.

Maar ik zie ook de nadelen, met name voor mensen met een beperkt vermogen. Een vast bedrag kan dan onevenredig drukken op het eindresultaat en dat kan dan weer strijdig zijn met de zorgplicht van de vermogensbeheerder.

Mijn oproep aan de toezichthouder is dat de markt dit moet oplossen. Het is niet het een of het ander. Voor beide is iets te zeggen. Het aangeboden product, inclusief de prijsstelling moet passen bij de doelgroep. Daar mag de AFM op toezien en ook van de vermogensbeheerder eisen dat de prijsstelling duidelijk wordt uitgelegd. Maar als je meer ondernemers wilt in de financiele dienstverlening, dan moet je ze wel de vrijheid geven zelf de keuze te maken.

Kortzichtige beleggers in verzekeraars (BNR 16 juni 2014)

In november 2007 nam de Chinese verzekeraar Ping An een fors belang in bankverzekeraar Fortis. Een jaar later konden de Chinezen hun belang tot nul afschrijven. Blijkbaar kruipt het bloed waar het niet gaan kan, want in april van dit jaar besluiten drie Aziatische partijen, vooruitlopend op de beursgang in het najaar van 2014,  flink te investeren in verzekeraar Nationale Nederlanden. De verzekeringsbazen blaken van zelfvertrouwen. Want niet alleen Nationale Nederlanden wil naar de beurs, ook ASR wil de stap wagen. En minister Dijsselbloem wil nog deze zomer het verkoopproces van Reaal opstarten.

Nu weet ik dat beleggers soms opportunistisch en kort van memorie zijn. Ik hoop dat zij zich niet laten verblinden door het grote koerssucces van de verkochte Amerikaanse verzekeringsactiviteiten van de ING Groep. De koers van Voya Financial is al 85% gestegen. Ik raad beleggers daarom aan om de toekomstvisie van DNB op verzekeraars aandachtig te lezen. DNB is ronduit somber. Het traditionele verdienmodel in Nederland is zo dood als een pier. Er worden nog nauwelijks individuele levensverzekeringen verkocht, terwijl de bestaande polissen vaak garanties bevatten die door de lage rente lastig na te komen zijn. Topman Friese van Nationale Nederlanden praat dan ook niet over groei, maar over kostenreductie.

Ernstiger is dat DNB zich grote zorgen maakt over de woekerpolissen. DNB maakt zich dan vooral druk om het gebrek aan vertrouwen in de sector. Dat doe ik ook, maar DNB mag nu ook wel eens gaan kijken naar de consequenties voor de solvabiliteit. Vorige week heeft het Europese Hof een buitengewoon belangrijke uitspraak gedaan in een zaak tegen, toevallig, Nationale Nederlanden. Volgens de advokaat-generaal Sharpston is de 3e Europese Richtlijn voor verzekeraars uit 1996 heel helder. De verzekeraar moet aangeven hoe de premies worden besteed en met name hoeveel kosten in mindering worden gebracht en dus niet belegd kunnen worden. Volgens het Hof  kon de klant geen juist oordeel vormen over het product. Opvallend was dat mevrouw Sharpston in haar conclusie opmerkte, dat zij ook niet precies begreep hoe product werkt. De Stichting Wakkerpolis is nu klaarwakker. Het gaat alleen al bij Nationale Nederlanden om 500.000 polissen. Deze stichting had al eerder succes geboekt bij KIFID. De verzekeraar moest 6.000 euro per polis terugbetalen.

Als verzekeraars het vertrouwen willen terugwinnen, dan moeten ze stoppen met wervende marketingpraatjes, maar een streep gaan zetten onder het woekerpolisdossier. De vele claimstichtingen waren al niet van plan weg te gaan en na deze Europese uitspraak helemaal niet meer. En de beursgangen? Beleggers vinden niets vervelender dan onzekere juridische claims.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Naar één geïntegreerde Europese beurs (column BNR 2 juni 2014)

Als de uitslag van de Europese Parlementsverkiezingen ons een ding duidelijk maakt, dan is het dat de EU even pas op de plaats moet maken. In voetbaltermen -het WK komt er toch aan-  nu eerst de achterhoede versterken en consolideren voordat een nieuwe stap vooruit gemaakt kan worden. Het Europese eenwordingsproces is toch vooral een politiek proces, hoewel er soms een andere indruk wordt gewekt door de grote nadruk die in de verkiezingsstrijd is gelegd op economische zaken als begrotingsbeleid, bankenunie en de euro. En binnen een politiek proces spelen nationale belangen altijd een cruciale rol.

Het gehannes met Euronext is een goed voorbeeld hoe de politiek de economische integratie kan dwarsbomen door nationale belangen voorop te stellen. Euronext werd opgericht in 2000, één jaar nadat de beurskoersen in euro’s werden uitgedrukt. Geheel in de tijdgeest werd het direct een ‘pan-Europese’ beurs genoemd. Iets wat overdreven. Het was een fusie van de Nationale Kampioenen van Nederland, Belgie, maar toch vooral van Frankrijk. In 2002 kwam de Portugese beurs erbij en de Londense derivatenbeurs. Maar een beurs is pas echt ‘pan-Europees’ als de Duitsers meedoen. En helaas, hier zien we Europa op haar smalst. Euronext en Deutsche Borse gingen in 2005 juist met elkaar de strijd aan toen beide beurzen de Londense aandelenbeurs wilde kopen. Londen weigerde, maar dat zal niemand verbazen. De Europese gedachte raakte nog verder op de achtergrond in 2006. De aandeelhouders van Euronext, waarbij de politiek dominant betrokken was, kozen toen voor een transnationale fusie met New York in plaats van Frankfurt.

Een echte Europese beurs waarbij handel en clearing geintegreerd zijn onder Europees toezicht zou zeer welkom zijn. Het businessmodel van beurzen wordt gedreven door zware ICT investeringen. De concurrentie is mondiaal. Alles draait om kostenbesparingen en lagere tarieven. En dat is in het belang van onze pensioenfondsen en natuurlijk ook voor de particuliere belegger.

In 2011 wilde Deutsche Borse opnieuw NYSE Euronext kopen. Het mocht niet van de Europese Commissie uit mededingingsoverwegingen. Vorige week werd aangekondigd dat het Euronext-smaldeel via een IPO weer op eigen benen komt te staan. De verzelfstandiging van Euronext biedt een derde kans. Driemaal is scheepsrecht.

Het is te hopen dat de politiek ditmaal haar nationale trots inslikt en niet dwars gaat liggen. De voortekenen zijn helaas niet gunstig. Het bestuur wordt weer langs nationale lijnen samengesteld en nationale aandeelhouders worden door de overheid gemobiliseerd. Nou ja, ik hoop maar dat dit de versterking van de achterhoede is en dat straks de Europese sprong gewaagd wordt.

 

Breng het MKB naar de beurs,niet de banken (column BNR 26 mei 2014′

Als de banken niet naar ons komen, dan komen wij naar de banken, riep Europees lijsttrekker voor de PVDA Paul Tang en dus zat ik samen met hoogleraar Sweder van Wijnbergen, Telegraaf journalist Martin Visser en zakenvrouw van het jaar, Jacqueline Zuidweg  op een rode bank op de Amsterdamse Zuidas om over de banken te debatteren. De aanwezigheid van mevrouw Zuidweg was niet toevallig.  Haar noodkreet dat het MKB ‘kopje onder’ gaat door het afknijpen van bankkrediet speelde een hoofdrol in de discussie.

Mijn mede-panellisten waren het erover eens dat de te lage buffers van de banken een rem zet op de bereidheid om kredieten te verstrekken. Een citaat van Wijnbergen ”goed gekapitaliseerde banken leenden gedurende deze crisis meer uit dan slecht gekapitaliseerde banken”. Ik ga niet bestrijden dat hogere bankbuffers een goede zaak zijn, maar het teruglopen van de kredietverlening aan het MKB vindt naar mijn mening toch echt haar oorzaak in de slechte financiële gezondheid van het MKB. Dat is ook niet vreemd. Consumenten houden de hand op de knip en het MKB is meer dan het grootbedrijf afhankelijk van binnenlandse consumptie. Verhogen van de bankbuffers gaat dat niet veranderen.

Vorige week werd bekend dat 13 pensioenfondsen en verzekeraars een Nederlandse Investeringsinstelling hebben opgericht, een typische polderoplossing. Onderdeel is een fonds dat achtergestelde leningen aan MKB gaat verstrekken. Ik ben sceptisch en zie gevaren. Maar eerst een getal, verstrekt door ING dat opvallend vaak de publiciteit zoekt om de media te voorzien van feiten. 5% van de Nederlandse leningenportefeuille bestaat uit MKB leningen. De stroppenpot wordt echter voor 22% gevuld met MKB leningen. Met andere woorden, kredieten aan het MKB zijn risicovol. Daarom mijn retorische vraag: “als de kredietexperts zich terugtrekken, waarom denken pensioenfondsen het dan beter te kunnen?”. Net als banken hun verantwoordelijkheid hebben naar spaarders, hebben pensioenfondsen dat naar hun deelnemers. Voorop moet staan dat de fondsen hun verplichtingen kunnen nakomen, niet de redding van een bedrijfssector in Nederland.

Dat ligt anders voor particuliere partijen die werken met eigen geld en alleen verantwoording aan zichzelf hoeven af te leggen. Ik heb daarom meer fiducie in peer- to-peer lending en crowdfunding door niet-bancaire partijen.  De  banken kunnen overigens wel een nuttige rol vervullen door een risico-keurmerk aan de leningen te geven. En de banken  kunnen MKB-leningen bundelen en verhandelbaar maken.

Daarom was dít mijn oproep op de Zuidas aan de banken: help mee MKB bedrijven naar de beurs te brengen in plaats van zélf naar de beurs te gaan.

Het kan snel gaan met nieuwe vormen van geld (column BNR 19 mei 2014)

Het kan snel gaan. Een jaar geleden had ik een column op BNR over Bitcoins. We hadden net de onteigening van spaarders op Cyprus gehad en de anonieme valuta stond in het brandpunt van de belangstelling. Banken en overheden waren de vijand en Bitcoins waren als oppotmiddel een veilige haven. Ik probeerde het toen maar eens zelf en vond het kopen van Bitcoins veel te complex. In december 2013 deed ik nog eens een poging en merkte dat de gebruikersvriendelijkheid sterk was toegenomen. Ik kon Bitcoins kopen via Ideal en bij Thuisbezorgd.nl kon ik mijn pizza ermee betalen.

Vorige week was de internationale Bitcoinwereld in Amsterdam voor een 3-daags congres. En ik zat donderdag in het panel op het eerste Nationale Bitcoin congres. Het publiek bestond niet meer alleen uit Bitcoin-believers, het jasje domineerde, natuurlijk zonder stropdas, dat nog wel. En de overheid en de banken waren niet meer alleen de vijand, maar wellicht partner. ABN AMRO was gastheer, DNB en ING lieten zich ondervragen. Zoals het FD schreef  ”de Bitcoingemeenschap schudt haar ideologische veren af”.

Maar we moeten ons niet gek laten maken. Voor de gewone consument is de Bitcoin als betaalmiddel nog echt een brug te ver. Betalen wordt niet als een probleem gezien. Logisch in een land waar het betalingsverkeer efficient en goedkoop is. Maar het kan altijd beter en de Bitcoin is de wake-up call. Banken hebben te lang geteerd op innovaties uit het verleden en nieuwe vormen van betalingsverkeer genegeerd. Of elkaar de tent uit geruzied, denk maar aan de Chipper versus Chipknip. Betalingsverkeer moet écht real-time worden en ook in het weekend moeten de banken maar eens gaan werken en zorg ook eens voor begrijpelijke dagafschriften.

Ik ben echter vooral gefascineerd door de onderliggende technologie. Ons huidige geld is dom en heeft geen geheugen. Het programmeerbare geld komt er aan. Denk aan digitale vouchers waarbij het doel waarvoor je het mag gebruiken al vastligt in het geld. Zo kan de overheid iedereen een subsidie van 100 euro geven die alleen gebruikt kan worden voor voedsel en dan ook nog eens binnen een gelimiteerde periode. Ebay, de eigenaar van PalPal, heeft onlangs een patent voor digitale, programmeerbare ‘gift-tokens’ ingediend.

Als één derde van alle transacties in Starbucks-winkels lopen via de Starbuck kaart en klanten dus eigenlijk betalen met Starbuck-geld, als Vodafone zich met de Smart-pass nestelt tussen de klanten en de bank, dán zou ik mij als bank zorgen gaan maken. Ja, het kan snel gaan.