De Icesave-soap gaat nog even door.In een Volkskrant artikel wordt Du Perron geciteerd waarin hij stelt dat DNB (Wellink) de vergunning van Icesave had kunnen weigeren. In het artikel wordt gesteld dat Frankrijk dit wel heeft gedaan. Helaas wordt het verhaal niet onderbouwd met harde argumenten.

Nu heeft Du Perron, samen met de Moor- van Vugt, dit wel gedaan in een rapport dat is opgesteld in juni 2009 in opdracht van Ministerie van Financien (”De bevoegdheden van de Nederlandsche bank inzake Icesave”). Dit rapport is verder door beide auteurs verdedigd voor de Commissie de Wit.

Wat staat in het rapport? Kort samengevat: DNB had geen tot zeer weinig bevoegdheden om de vergunning van Icesave als “bijkantoor” (dat het een bijkantoor betreft is zeer wezenlijk) op dat moment te weigeren. Hieronder twee citaten uit het rapport.

” Vraag: Moet DNB de vestiging van een bijkantoor in Nederland van een bank met zetel in een andere lidstaat toestaan (of, anders gezegd: kan DNB dat tegenhouden)? Antwoord: DNB moet die vestiging toestaan indien is voldaan aan de voorwaarden die de wet daartoe stelt op basis van de herziene Bankenrichtlijn. Zie par. 3.1.2 en 3.2.  In dat geval kan DNB die vestiging dus niet tegenhouden.”

“ Wij benadrukken dat DNB moest handelen binnen de beperkingen van het Europese stelsel en met onzekere informatie. Dat achteraf geconcludeerd kan worden dat een andere handelwijze het nadeel dat door Icesave is ontstaan geheel of gedeeltelijk had kunnen voorkomen, impliceert niet dat DNB, binnen dat kader en naar de wetenschap die zij toentertijd had, beleidsmatig verkeerde keuzes heeft gemaakt en nog minder dat DNB rechtens gehouden zou zijn geweest anders te handelen.”

De voorwaarden genoemd in de herziene bankenrichtlijn (gebaseerd op de Europese richtlijn) zijn zeer beperkt. Er wordt genoemd het ‘algemeen belang’ . De onderzoekers (Du Perron) geven echter aan dat op het moment van het afgeven van de vergunning voor het bijkantoor van een kleine Ijslandse bank, het algemene belang geen rol van betekenis kon spelen.

Er is ook een goede reden waarom de bevoegdheden van DNB zo beperkt zijn!

Bij een Bijkantoor speelt de toezichthouder in land van herkomst (Ijsland) de boventoon. Zij zijn verantwoordelijk voor het afgeven van de noodzakelijke informatie over de vergunning van de betreffende bank in het land van herkomst. Het Bijkantoor valt ook NIET onder het Nederlandse depositogarantiesysteem (!). Dus de spaarders die geld inlegden bij Icesave wisten of zouden moeten weten dat zij vielen onder het Ijslandse garantiesysteem.

Wel is het zo dat de ‘topping up’ clausule is gebruikt. Dat houdt in dat de spaargelden van 20.000 tot 40.000 wel onder Nederlandse systeem vielen (dit was geen verplichting!).

De opmerkingen van Du Perron in de Volkskrant kan ik dus niet rijmen met zijn eigen onderzoek. Dus wil de ‘echte’ Du Perron nu opstaan?

In het FD van vandaag staat een ingezonden brief van mij over drie weken Commissie de Wit.

Jammer,veel gemiste kansen

De opzet die het parlement heeft gekozen om oorzaken van de ‘kredietcrisis’ boven tafel te halen, heeft ertoe bijdragen dat waarheidsvinding lastig zou worden. De financiële problematiek is een lastige, en zoals Nout Wellink, president van de Nederlandsche Bank, terecht opmerkt een ‘veelkoppig monster’.
Door geen financiële deskundigen in de commissie te benoemen, het parlement was bang voor tunnelvisie, is er geen sprake van een verhoor, ook al mag het juridisch niet zo genoemd worden. De vragen worden een voor een opgesomd en zelden is een commissielid bij machte alert en ad rem te reageren op soms echte ‘schoten voor open doel’, zoals wanneer Arthur Docters van Leeuwen, oudbestuursvoorzitter van de Autoriteit Financiële Markten, zegt: ‘Er is helemaal geen zelfregulering.’
Ook is het heel jammer dat ondervraagden niet vaker worden geconfronteerd met opmerkingen van andere ondervraagden, terwijl er genoeg mogelijkheden waren. Waarom werd ING-commissaris Wim Kok niet geconfronteerd met de uitspaak van Koos Timmermans, chief risk officer bij ING, die vond dat ING Direct veel te hard was gegroeid?
Gevolg is dat nu de indruk achterblijft dat de commissie haar bevindingen al in grote lijnen heeft vastgesteld nadat met alle betrokkenen achter gesloten deuren al eerder is gesproken, en dat de bankiers vooral hun eigen stoepje mogen schoonvegen. Daarbij speelt dat het jammer is dat vragen over de overname van ABN Amro en het failliet van de IJslandse bank Icesave, hoe belangrijk deze kwesties ook zijn, vermengd zijn met het zoeken naar de echte oorzaken van de crisis.
Ik snap dat wel, want voor ‘de bühne’ is het mooie televisie om oud-ceo Rijkman Groenink gediskwalificeerd te zien worden door de voorzitter van de raad van commissarissen van ABN Amro, Arthur Martinez, Wellink en minister Wouter Bos van Financiën. Maar ik had de drie heren liever diepgaand ondervraagd zien worden over het machtsevenwicht in de raad van bestuur van ABN Amro tussen de zakenbankiers en de retailbankiers. Want, zo blijkt na drie weken commissie-De Wit, daar ligt in ieder geval één van de oorzaken van de bankencrisis.

Peter Verhaar, oud-directeur Alex Beleggersbank.

Op 19 januari schreef ik een eerste verslag over de Commissie de Wit (zie hier:http://bank.blog.nl/bankieren-algemeen/2010/01/19/teleurstellend-begin-commissie-de-wit#more-852). Ik was nogal teleurgesteld na de eerste dag, met name over de kwaliteit van de commissie. Nu, na twee weken is mijn oordeel bepaald niet veranderd. De commissie heeft bewust geen financiele deskundigen opgenomen (men wilde ‘tunnelvisie’ voorkomen) en dat is echt te merken. De commissie leest zichtbaar de vragen op van mijn lijstje en door het gebrek aan deskundigheid kan men niet alert reageren op opmerkingen van de ondervraagden, die heel vaak zeer interessante openingen tot doorvragen gaven.

Het is voor mij echt tenenkrommend als na een opmerking als  ’er is in de financiele sector nauwelijks zelfregulering (Docters van Leeuwen)’ of  ’mijn verleden is geen probleem om voorzitter te zijn in commissie Corporate Governance (Streppel)’ of  ’ik kon niet anders, hele afdelingen liepen wegl, dus bonussen moeten internationaal concurrerend zijn (Kok)’  of ‘de relatie van het eerlijke Aegon met de tussenpersonen (Streppel), of ‘de inruil van variabele beloningen door veel te hoge vaste salarissen (Meer Mohr), of ‘ABP heeft niets van fout gedaan, maar dekkingsgraad beneden de 100% en wel 10% kopen in Fortis, maar tegen fusie (Munsters)’, of  ’consument draagt ook schuld (B. Heemskerk)’,  enz. enz.  niet doorgevraagd wordt, maar gewoon de volgende vraag van het lijstje wordt gesteld.

Ook heeft de commisie bijna nooit nooit opmerkingen van ondervraagden tegen elkaar “uitgespeeld”, ik vraag mij echt af waarom. Zelfs al snap je niets van de materie, dan nog kun je zeggen ‘mijnheer Kok, uw eigen CFO heeft gezegd dat de groei van ING Direct het ING concern in gevaar heeft gebracht en we hebben daar een fout gemaakt, wat vind u daarvan, zeker in het licht van de wens om de salarissen te verhogen; waren dit de mensen die wellicht weg wilde lopen?’. Ander voorbeeld: ‘mijnheer Loudon, uw medecommissaris Trude Maas sprak over ‘ontaarde functionarissen op de 23 e etage; u herkent zich niet in deze uitspraken, hoe kan dat als ook uw hoogste PZ-mevrouw praat over personen die gaan voor het Grand Slam prijzengeld en personen die een medaille wonnen bij tafeltennis’. En: ‘Loudon  u stelt dat ABN AMRO wel degelijk de kleine consument centraal stelde en dat excuses maken ‘gratuit’ is, maar hoe moeten we dan tegen World Online aankijken, waarbij de rechter ABN AMRO heeft veroordeeld’.

Maar nee, naar mijn weten is eenmaal een opmerking van van Wijnbergen, die een sterke indruk maakte als criticaster, gebruikt in een ander verhoor.

Daardoor werd het af en te slaapverwekkend en voorspelbaar. Autoriteiten, dan wel personen die autoriteit denken te zijn, konden zonder al te veel tegenwind hun opmerkingen plaatsen. Dat was soms erg leerzaam (denk van van Wijnbergen,  Docters van Leeuwen, Streppel), soms amusant (P.P. de Vries), soms deerniswekkend (kalff en loudon, die heel graag weer het ‘ancien regime’ zonder lastige aandeelhouders en toezichthouders terug zouden willen, Maas en natuurlijk Kok), soms openhartig (Timmermans, Blocks, trude Maas, Meer Mohr, Muis), maar vaak niet interessant genoeg (Munsters, F. Heemskerk, Wabeke, Vendrik, Ruding, B. Heemskerk) of te terughoudend (Brouwers, Zalm, Hommen).

Maar zoals gezegd, die kwalificatie is niet de verdienste van de Commissie! Het is zoals het NRC schrijft afgelopen zaterdag “Parlementariers begrijpen bankiers niet – en andersom”. Dat is een harde conclusie, die werd onderschreven door bijv. Heemskerk ‘je haalt met financiele onderwerpen de Telegraaf niet’. Bij politici is de bancaire wereld niet in hun gezichtsveld, dat werd het pas als er ‘lekkere politieke onderwerpen’ in beeld kwamen als de bonussen, de val van Icesafe en de overname van ABNAMRO.

Het was voor mij voor een doorn in het oog dat juist deze onderwerpen vaak heel prominent in beeld kwamen en vaak het enige oogmerk van het verhoor waren. Hoe belangrijk Icesafe ook was, het had weinig te maken met de globale bankencrisis; hetzelfde geldt voor ABN AMRO. Het leek soms wel of de eerste twee weken slechts een opmaat waren voor de ondervraging van Wellink (en dan zijn deze twee onderwerpen wel van belang). En over bonussen is lekker ‘abstract’ te praten, maar zijn m.i. een gevolg van de structuur van het bankwezen.

En ik vind dus dat er veel te weinig is ingegaan op de wijze waarop het huidige bancaire systeem is ingericht. Het was nota bene Hoogervorst, samen met zijn voorganger Docters van Leeuwen, beiden van de AFM, die dit wel ter discussie durfde te stellen. Helaas deed de commissie weinig met de voorzet van Hoogervorst.

Kwam er dan niets ter tafel. Nee,  natuurlijk niet. Bij tijd en wijle ging de discussie over de vraag of banken kleiner zouden moeten worden, of banken gesplitst zouden moeten worden in zakenbanken en commercial/retail banken (mix opinions, Blom van Triodios zegt ja, Ruding zegt nee), de volledige on-balans tussen de handelaren/productmaker en de verkopers  van die producten aan de consument (zie mevrouw Meer-Mohr), de vraag of banken niet veel te groot zijn geworden en in de drang naar groei te grote risico’s hebben genomen (Timmermans zegt ja, Hommen eigenlijk nee) of de nieuwe boekhoudregels (IFRS) de crisis niet verergert hebben (Streppel zegt uitgesproken ja, Hoogervorst nee), de zeer verderfelijke rol van de Rating-Agencies (is iedereen het over eens), de zucht van de markt naar steeds kortere termijnresultaten, de zeer sterke lobby van de banken en verzekeraars, zowel in Nederland als in Brussel (zie Blocks).  En natuurlijk is er gesproken of het toezicht op de banken en verzekeraars toereikend was (iedereen vond dat toezicht aan invloed had ingeboet, waarbij het opviel dat de bankiers (Kalff) in week 2 de schuld niet uitsluitend bij DNB wilden leggen en de toezichthouders Hoogervorst en Brouwer wel tegengas gaven).

Komende week is al weer de laatste week. Er komen zeer interessante mensen, waaronder Wellink, Bos, Jiskoot, Groenink. Ik hoop dat het niet alleen gaat om een ‘zondebok’ aan te wijzen, maar dat getracht wordt de huidige en toekomstige structuur van het financiele bestel te doorgronden.

Minister Bos heeft gisteren in een brief aan zijn Amerikaanse collega Geithner de steun van het kabinet (daar ga ik maar even vanuit) aan de plannen van Obama gegeven (zie hier de brief). President Obama heeft globaal twee hervormingen in petto. In de eerste plaats wil hij banken (ook banken zonder staatssteun) een heffing gaan opleggen (over periode van 10 jaar). in de tweede plaats, en dit is interessanter, wil Obama de banken kleiner maken (voorkomen van het fenomeen ‘too big to fail’).

Obama wil (1) een scheiding tussen commercial banking en zakenbankieren aanbrengen (dit is feitelijk de oude Glass Steagall Act uit 1933 herstellen, die in 1999 door Clinton is afgeschaft) en (2) grote commerciale banken dwingen hun ‘handel voor eigen rekening’ te stoppen. Met name deze laatste maatregel zal veel verzet en vraagtekens uit zowel de bancaire hoek als de wetenschappelijke hoek gaan oproepen.

Eerst nog even terug naar de brief van Bos. Ik had zelf graag een wat meer concrete brief gezien. Nu schrijft Bos dat “I fully agree with the message the President of the United States pointed out last Thursday that we need to take further steps”. Het is een wat algemene steunbetuiging, maar goed, het gaat veel verder dan Duitsland en Frankrijk en als wij eerdere opmerkingen van Bos over de gewenste omvang van banken erbij betrekken, dan is dit een belangrijke opmaat voor een bankenhervorming (blijft de vraag waarom Fortis en ABN AMRO dan zonodig moeten fuseren, maar dat is een gepasseerd station).

Wat gaat dit betekenen voor Nederlandse banken? Lees verder

Ex-bankier Maas is deze week twee maal op TV geweest. Eerst voor de Commissie de Wit en vervolgens als gast bij Pauw & Witteman. Maas heeft ook een commissie geleid, nl. de Adviescommissie Toekomst Banken (http://bank.blog.nl/bankieren-algemeen/2009/06/11/laat-nvb-niet-nvgb-worden). Deze commissie heeft ook gezocht heeft naar de ontstaansgrond van de bankencrisis. De aanbevelingen van de commissie, met name de opmerkingen over de beloningsstructuur van de banken, zijn later overgenomen door de NVB.

Maar de heer Maas zat ook in de RvB van de ING Groep en dus voor de volle 100% verantwoordelijk voor de problemen waarin de ING groep terecht is gekomen.

Ik heb mij zeer zitten te ergeren aan de opmerkingen van Maas (maar nog meer aan het feit dat nergens de juiste vragen gesteld worden, ook niet door Pauw of Witteman). Nog altijd worden de bankiers behandeld als notabelen die het eigenlijk het beste met ons voor hebben en bijna gezien worden als philantropische instellingen. Dat is echt niet het geval, hoewel juist de ING Groep met haar positionering van de Postbank als de oude staatsbank voor 16 miljoen Nederlanders, er dicht bij in de buurt kwam.

Volgens Maas (helaas was hij niet de enige) kwam alle ellende uit de VS en kwam de bankencrisis als een tsunami over ons heen. Niemand, en Maas benadrukte dit, kon de omvang van deze crisis voorspellen. Nu ben ik het daar eigenlijk helemaal niet mee oneens. Maar hij leek ook wel te zeggen dat de activiteiten van de ING Groep in de VS allemaal door het noodlot zijn bepaald en dat de RvB ernaar keek en er niets aan kon doen.

Maas jammerde dat er van elke spaardollar 40% verplicht  in hypotheken bestoken moest worden en dat die hypotheken helemaal geen slechte hypotheken waren.

Kom nou zeg. Nu is het zo dat ING Direct een geheel eigen koninkrijk was binnen de groep, maar daar mag de heer Maas zich niet achter schuilen.

Niemand dwong ING om spaargeld op te halen in de VS.

Niemand dwong ING om veel meer rente te bieden dan te concurrentie, zodat (zeer logisch) het geld toestroomde.

Niemand dwong ING om te investeren in de ALT-A hypotheken waarin dan niet de allerslechtste debiteuren zaten, maar door deskundigen wel gezien werden als potentieel gevaarlijke hypotheken (niet voor niets heeft de Nederlandse overheid deze hypotheken overgenomen om ING te redden).

Het was allemaal vrije wil en gesanctioneerd door RvB in haar zucht om vooral de grootste te worden. In vele directievergaderinen van Beleggersbank Alex heb ik de vraag laten notuleren hoe het toch mogelijk was dat ING Direct zo hard groeide en telkens was het antwoord ” wij beleggen het spaargeld van klanten in staatsleningen”. En, jazeker mijnheer Maas, moeder RABO was veel voorzichtiger.

De heer Maas is hard bezig zijn smoezelige straatje schoon te vegen, maar waarom wordt hij niet harder aangepakt? Pauw & Witteman waren keihard tegen Scheringa, Maas werd met de fluwelen handschoen aangepakt.